Wat is Qi?
Wanneer u over traditionele Chinese geneeskunde (TCG) leest, komt u het begrip Qi vaak tegen. Het wordt gebruikt bij het beschrijven van lichaamsfuncties, klachten en TCM-patronen.
Qi wordt soms vertaald als levensenergie. Die vertaling is beperkt en kan de indruk wekken dat het om één soort energie of een afzonderlijke stof gaat. Binnen de TCG heeft Qi verschillende betekenissen, afhankelijk van de context. Het begrip kan bijvoorbeeld verwijzen naar activiteit, beweging of het functioneren van een orgaansysteem.
Wat betekent Qi?
Qi (uitgesproken als tsjie) is een breed begrip waarmee de TCG onder meer beschrijft hoe lichaamsfuncties in beweging blijven, zich aanpassen en met elkaar samenwerken.
U kunt daarbij denken aan een orkest. Iedere muzikant heeft een eigen taak, maar het geheel klinkt pas goed wanneer iedereen op elkaar is afgestemd. Als één groep uit de maat raakt, kan dat invloed hebben op de muziek als geheel. Zo kijkt de TCG ook naar de samenwerking tussen verschillende functies van het lichaam.
Die vergelijking betekent niet dat Qi een afzonderlijke kracht is die alles bestuurt. Het is een manier om activiteit en samenhang te beschrijven.
Heeft Qi een tegenhanger in de moderne geneeskunde?
Qi heeft geen directe tegenhanger in de moderne geneeskunde. Afhankelijk van de context kan het begrip raken aan functies die daar afzonderlijk worden beschreven, zoals beweging, ademhaling, stofwisseling, bloedsomloop en regulatie door het zenuwstelsel.
Die functies zijn niet hetzelfde als Qi. De vergelijking helpt vooral om te begrijpen dat het binnen de TCG om functioneren gaat. Een TCM-begrip zoals Milt-Qi vertelt u daarom niet rechtstreeks iets over de toestand van uw fysieke milt.
Welke functies worden met Qi beschreven?
Binnen de TCG wordt Qi in verschillende situaties gebruikt. Belangrijke functies zijn:
- Beweging: bijvoorbeeld beweging van het lichaam en activiteit van de spijsvertering.
- Transport: het verplaatsen en verdelen van onder meer Bloed en lichaamsvloeistoffen.
- Regulatie: het afstemmen van functies op elkaar en het aanpassen aan veranderingen.
- Warmte: het op peil houden van de lichaamstemperatuur.
- Bescherming: de reactie van het lichaam op invloeden van buitenaf. In de TCG wordt hierbij onder meer gesproken over Wei Qi, of afweer-Qi.
Ook wordt Qi gekoppeld aan specifieke TCM-orgaansystemen. Zo beschrijft Milt-Qi functies die binnen de TCG met de verwerking van voedsel en drinken worden verbonden. Long-Qi heeft onder meer betrekking op functies die met de ademhaling samenhangen. Deze orgaansystemen hebben een bredere betekenis dan de gelijknamige organen in de reguliere geneeskunde.
Wat is de relatie tussen Qi en kanalen?
Kanalen, ook wel meridianen genoemd, beschrijven binnen de TCG de samenhang tussen verschillende lichaamsgebieden en functies. Wanneer over de beweging van Qi in een kanaal wordt gesproken, gaat het onder meer over circulatie en regulatie langs het gebied dat bij dat kanaal hoort.
Een kanaal is geen afzonderlijke buis waar Qi als een vloeistof doorheen stroomt. De begrippen Qi en kanaal helpen de behandelaar om verbanden te leggen tussen bijvoorbeeld de plaats van een klacht, de betrokken weefsels en andere symptomen.
Wat betekent een verstoring van Qi?
Een TCM-behandelaar kan op basis van het totale klachtenbeeld verschillende verstoringen van Qi herkennen. Twee voorbeelden zijn Qi-tekort en Qi-stagnatie.
Bij Qi-tekort functioneren bepaalde processen volgens de TCG minder krachtig. Afhankelijk van het betrokken orgaansysteem kan dit samengaan met bijvoorbeeld vermoeidheid, weinig belastbaarheid, een verminderde eetlust of kortademigheid bij inspanning.
Bij Qi-stagnatie verlopen beweging en regulatie volgens de TCG minder soepel. Dat kan samengaan met bijvoorbeeld een gespannen of vol gevoel, wisselende pijn, spanning in de schouders of buikklachten die bij stress toenemen.
Deze klachten bewijzen op zichzelf niet dat er sprake is van Qi-tekort of Qi-stagnatie. Dezelfde klacht kan bij verschillende TCM-patronen voorkomen. Daarom kijkt een behandelaar naar de combinatie van symptomen en andere bevindingen, zoals de tong en pols.
Welke rol speelt Qi bij de behandeling?
Een behandeling wordt afgestemd op het vastgestelde TCM-patroon en op de klachten die voor u belangrijk zijn. De behandelaar kan zich bijvoorbeeld richten op het verbeteren van beweging en regulatie, of op het ondersteunen van functies die volgens de TCG verzwakt zijn.
Daarbij kunnen acupunctuur, Chinese kruiden, voedingsadvies of leefstijladvies worden ingezet. Welke aanpak passend is, verschilt per persoon. Ook tijdens een behandeltraject kan het klachtenbeeld veranderen en kan de behandeling daarop worden aangepast.
Qi is dus geen naam voor één stof of voor een algemene voorraad ‘levensenergie’. Het is een veelzijdig TCM-begrip dat helpt beschrijven hoe het lichaam functioneert en hoe verschillende functies met elkaar samenhangen.