Wat zijn meridianen of kanalen?
Binnen de traditionele Chinese geneeskunde (TCG) beschrijven kanalen, ook wel meridianen genoemd, hoe verschillende gebieden en functies van het lichaam met elkaar samenhangen. Ze hebben een beschreven verloop langs onder meer spieren, gewrichten en andere weefsels. Langs die verlopen liggen acupunctuurpunten.
Kanalen zijn een belangrijk onderdeel van de manier waarop een acupuncturist naar klachten kijkt. Ze helpen bijvoorbeeld te begrijpen waarom bij schouderpijn niet alleen punten rond de schouder worden gekozen, maar soms ook punten op de arm of hand.
Een netwerk van verbindingen
U kunt het kanalennetwerk vergelijken met een stelsel van rivieren en zijtakken. Op een kaart ziet u duidelijke lijnen, maar die lijnen zijn vooral een manier om een groter netwerk begrijpelijk weer te geven.
Zo worden meridianen vaak als lijnen op het lichaam getekend. Dat betekent niet dat er onder iedere lijn een afzonderlijke buis ligt waar Qi doorheen stroomt. De lijnen laten zien welke gebieden volgens de TCG met elkaar verbonden zijn en hoe klachten op verschillende plaatsen met elkaar kunnen samenhangen.
Bij dit netwerk gaat het om circulatie, communicatie en regulatie. Lichaamsdelen en functies werken voortdurend op elkaar in. Wanneer die samenwerking volgens de TCG wordt belemmerd, kan dat zich bijvoorbeeld uiten in pijn, stijfheid of een verandering in functioneren.
Wat is de rol van Qi?
Qi is een begrip dat binnen de Chinese geneeskunde in verschillende contexten wordt gebruikt. In relatie tot de kanalen gaat het vooral om beweging en het reguleren van lichaamsfuncties. Qi is daarbij niet beperkt tot een lijn op een meridiaankaart: het begrip wordt ook gebruikt om functies van organen en weefsels te beschrijven.
De veelgebruikte vertaling levensenergie kan een verkeerd beeld oproepen. Bij schouderpijn betekent een verstoring van Qi bijvoorbeeld niet dat er iets mis is met uw ‘levensenergie’. De behandelaar kijkt onder meer naar waar de pijn zit, welke bewegingen beperkt zijn en welke kanalen en weefsels daarbij betrokken zijn. De behandeling is erop gericht de verstoorde functie zo goed mogelijk te reguleren.
Kanalen en orgaansystemen
Binnen de TCG zijn er twaalf hoofdkanalen. Elk hoofdkanaal is verbonden met een TCM-orgaansysteem, zoals het Maag-, Long- of Leversysteem. Zo’n orgaansysteem heeft binnen de TCG een bredere betekenis dan alleen het fysieke orgaan met dezelfde naam.
Een kanaal loopt ook door gebieden buiten de plaats van dat orgaan. Het Maagkanaal heeft bijvoorbeeld een verloop langs het gezicht, de romp en het been. Acupunctuurpunten van het Maagkanaal liggen op verschillende plaatsen langs dat verloop. Daardoor kan een behandelaar binnen de TCG een punt op het been of de voet kiezen bij een klacht rond het hoofd.
Bij de keuze van punten kijkt de behandelaar naar het verloop van het kanaal, de betrokken weefsels en het totale klachtenbeeld. Een punt wordt dus niet gekozen op basis van de naam van het kanaal alleen.
Wat gebeurt er wanneer de circulatie wordt belemmerd?
Volgens de TCG kunnen beweging en regulatie binnen een kanaal / orgaansysteem verstoord raken. Wanneer de beweging van Qi wordt belemmerd, wordt dit Qi-stagnatie genoemd. Ook factoren die binnen de TCG worden beschreven als Kou, Hitte, Damp of Wind kunnen, afhankelijk van het klachtenbeeld, een rol spelen.
Een verstoring kan zich bijvoorbeeld uiten in:
- pijn of stijfheid;
- een zwaar, doof of tintelend gevoel;
- een bewegingsbeperking;
- klachten op meerdere plaatsen langs het verloop van een kanaal.
Niet iedere klacht langs hetzelfde kanaal of binnen hetzelfde orgaansysteem heeft dezelfde oorzaak of vraagt om dezelfde behandeling. Daarom kijkt een acupuncturist ook naar andere symptomen en bevindingen.
Zijn meridianen anatomische structuren?
Er is geen afzonderlijke anatomische structuur aangetoond die precies overeenkomt met de meridianen zoals ze binnen de TCG worden beschreven. Sommige auteurs onderzoeken of er verbanden zijn met bijvoorbeeld fascia (bindweefsel), het zenuwstelsel of de bloedsomloop. Deze structuren zijn niet hetzelfde als het meridiaansysteem.
Voor deze website kunt u een kanaal het beste zien als een functioneel model: een manier waarop de TCG verbanden beschrijft tussen lichaamsgebieden, weefsels en functies. De getekende lijnen helpen om dat model zichtbaar en bruikbaar te maken.
Hoe gebruikt een acupuncturist de kanalen?
Tijdens de intake onderzoekt de behandelaar waar uw klachten zitten en hoe ze zich uiten. Bij pijn wordt bijvoorbeeld gekeken naar de precieze plaats, het soort pijn en de bewegingen die klachten oproepen. Ook andere symptomen en bevindingen kunnen belangrijk zijn.
Op basis daarvan kiest de behandelaar acupunctuurpunten. Die kunnen dicht bij de klacht liggen, maar ook verder weg op een kanaal dat bij het betrokken gebied past. Het doel is de pijn en bewegingsbeperking te verminderen en de betrokken functies te reguleren. Welke punten worden gekozen, verschilt per persoon en kan tijdens het behandeltraject veranderen.