Contacteczeem
Introductie
Contacteczeem is een ontstekingsreactie van de huid die ontstaat na contact met bepaalde stoffen. De huid kan rood, jeukend, droog of schilferig worden. Bij een sterkere of acute reactie kunnen ook zwelling, blaasjes en nattende plekken ontstaan. Wanneer contacteczeem langer bestaat, kan de huid juist dikker, ruwer en gebarsten worden.
Er zijn twee belangrijke vormen: irritatief contacteczeem en allergisch contacteczeem. Bij irritatief contacteczeem raakt de huid rechtstreeks beschadigd door irriterende stoffen of herhaaldelijke belasting. Bij allergisch contacteczeem reageert het afweersysteem op een stof waarvoor iemand gevoelig is geworden.
Het herkennen en waar mogelijk vermijden van de veroorzakende stof is een belangrijk onderdeel van de behandeling. Acupunctuur en Chinese kruidengeneeskunde kunnen daarnaast worden afgestemd op de kenmerken en fase van het eczeem en het onderliggende TCM-patroon.
Veel voorkomende symptomen
Contacteczeem ontstaat meestal op plaatsen waar de huid in aanraking is gekomen met de veroorzakende stof. Afhankelijk van de ernst en duur kunnen de volgende klachten voorkomen:
- jeuk, een branderig of prikkelend gevoel;
- roodheid;
- zwelling;
- kleine bultjes of blaasjes;
- nattende huidafwijkingen;
- korstvorming;
- droogheid en schilfering;
- kloofjes;
- verdikking en verruwing van de huid bij langdurige klachten.
Bij een acute reactie staan roodheid, zwelling, blaasjes en vocht vaker op de voorgrond. Chronisch contacteczeem is meestal droger en kan gepaard gaan met schilfering, verdikking en pijnlijke kloven.
Irritatief en allergisch contacteczeem
Irritatief contacteczeem
Bij irritatief contacteczeem beschadigt een stof of andere belasting rechtstreeks de huidbarrière. Hiervoor hoeft geen allergie aanwezig te zijn.
De reactie kan ontstaan na een eenmalige sterke blootstelling, maar vaker ontstaat het geleidelijk door herhaald contact met relatief milde irriterende factoren. Voorbeelden zijn veelvuldig contact met water, zeep, schoonmaakmiddelen, oplosmiddelen, chemicaliën en wrijving.
Mensen die voor hun werk vaak hun handen wassen of met water en irriterende stoffen werken, kunnen hierdoor gemakkelijker klachten ontwikkelen.
Allergisch contacteczeem
Bij allergisch contacteczeem is sprake van een allergische reactie op een bepaalde stof. Eerst ontstaat sensibilisatie: het afweersysteem wordt gevoelig voor de stof. Bij een volgende blootstelling kan vervolgens eczeem ontstaan.
Mogelijke allergenen zijn onder andere metalen zoals nikkel, geurstoffen, conserveermiddelen, cosmetica, haarverf, rubberbestanddelen en bepaalde planten.
De huidreactie ontstaat meestal op de plaats van contact, maar kan zich bij een sterke reactie ook daarbuiten uitbreiden.
Mogelijke oorzaken en uitlokkende factoren
Welke stoffen contacteczeem veroorzaken verschilt sterk per persoon en is mede afhankelijk van werk, hobby's en producten die regelmatig worden gebruikt.
Veel voorkomende blootstellingen zijn bijvoorbeeld:
- water en veelvuldig handen wassen;
- zeep en reinigingsmiddelen;
- schoonmaakproducten;
- oplosmiddelen en chemicaliën;
- cosmetica en huidverzorgingsproducten;
- parfums en geurstoffen;
- metalen;
- rubber en lijm;
- haarverf;
- planten en tuinproducten.
Bij chronische blootstelling kan de huidbarrière steeds verder beschadigd raken. Daardoor kan de huid gevoeliger worden voor stoffen die eerder weinig problemen veroorzaakten.
Wanneer allergisch contacteczeem wordt vermoed, kan een dermatoloog met plakproeven (epicutane allergietesten) onderzoeken voor welke stoffen iemand mogelijk allergisch is.
Wat kan acupunctuur doen bij contacteczeem?
Bij contacteczeem blijft het vermijden of beperken van de veroorzakende stof het belangrijkste uitgangspunt. Acupunctuur verandert een contactallergie niet en kan voortdurende blootstelling aan een irriterende stof niet compenseren.
De behandeling wordt afgestemd op de manier waarop het eczeem zich uit en kan afhankelijk van het klachtenbeeld gericht zijn op:
- jeuk en huidirritatie verminderen;
- roodheid en warmte verminderen;
- zwelling helpen verminderen;
- blaasjes en nattende huidklachten verminderen;
- een droge, schilferige of gebarsten huid ondersteunen;
- het herstel van de huid ondersteunen nadat de veroorzakende prikkel is verminderd.
Een acute, rode en nattende reactie vraagt binnen de Chinese geneeskunde om een andere benadering dan chronisch contacteczeem met een droge, verdikte en gebarsten huid.
Wat kan Chinese kruidengeneeskunde doen bij contacteczeem?
Ook Chinese kruidengeneeskunde wordt afgestemd op de fase en verschijningsvorm van het contacteczeem. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar de plaatselijke huidreactie, maar ook naar andere klachten en het totale TCM-patroon.
Afhankelijk van het huidbeeld kan de behandeling gericht zijn op:
- jeuk en irritatie verminderen;
- roodheid en warmte kalmeren;
- vochtige, nattende of blaarvormende huidklachten verminderen;
- droogheid en schilfering verminderen;
- een beschadigde of gebarsten huid ondersteunen;
- langdurige huidklachten behandelen wanneer deze na herhaalde blootstelling zijn blijven bestaan.
Kruiden kunnen dagelijks tussen behandelingen door worden gebruikt. Binnen de Chinese dermatologie worden bij contacteczeem daarnaast uitwendige kruidenbehandelingen toegepast. Welke toepassing geschikt is, hangt onder andere af van de toestand van de huid.
TCM-visie op contacteczeem
Binnen de Traditionele Chinese Geneeskunde wordt contacteczeem mede beoordeeld aan de hand van de fase en het uiterlijk van de huid. De externe prikkel is daarbij belangrijk, maar mensen kunnen volgens de TCM verschillend op dezelfde blootstelling reageren.
Bij een acute reactie met duidelijke roodheid, zwelling, blaasjes en vocht staan vooral Hitte en Damp op de voorgrond. Wanneer de jeuk sterk is, kan daarnaast Wind een rol spelen.
Wanneer contacteczeem langdurig aanwezig blijft, kan het huidbeeld veranderen. De huid wordt dan vaker droog, schilferig, ruw en verdikt. Binnen de TCM worden dergelijke chronische beelden eerder in verband gebracht met onvoldoende voeding en bevochtiging van de huid door Bloed en Yin.
Wat is een TCM-orgaansysteem?
Een TCM-orgaansysteem beschrijft een groep samenhangende lichaamsfuncties en is breder dan alleen het anatomische orgaan met dezelfde naam. Lees meer bij TCM Basisinformatie.
Wat is een TCM-patroon?
Een TCM-patroon is een herkenbare combinatie van klachten en lichamelijke kenmerken die aangeeft welke disbalans waarschijnlijk aan de klachten bijdraagt. Lees meer bij TCM Basisinformatie.
Hieronder worden alleen de meest voorkomende patronen besproken. Andere patronen zijn mogelijk en meerdere patronen kunnen tegelijkertijd voorkomen. Daardoor kunt u zich in verschillende beschrijvingen herkennen. Ook hoeft iemand met een bepaald patroon niet alle genoemde symptomen te hebben. Het patroon wordt vastgesteld op basis van het totale klachtenbeeld.
Meest voorkomende TCM-patronen bij contacteczeem
Damp-Hitte
Korte uitleg
Dit is vooral een acuut en actief huidbeeld. Damp wordt binnen de TCM gekoppeld aan blaasjes, vocht en nattende huidafwijkingen, terwijl Hitte zich vooral uit in roodheid, warmte en ontsteking.
Veel voorkomende symptomen
- duidelijke roodheid;
- zwelling;
- hevige jeuk;
- een warm of branderig gevoel;
- bultjes en blaasjes;
- nattende huidafwijkingen;
- korstvorming.
Wind-Hitte
Korte uitleg
Bij Wind-Hitte staan vooral jeuk, roodheid en een relatief plotseling ontstane huidreactie op de voorgrond. Het huidbeeld is doorgaans minder vochtig dan bij uitgesproken Damp-Hitte.
Veel voorkomende symptomen
- plotseling ontstane roodheid;
- sterke jeuk;
- een warm gevoel van de huid;
- rode bultjes;
- beperkte of geen vochtvorming;
- soms uitbreiding van de huiduitslag.
Bloed-Hitte met Wind
Korte uitleg
Bij dit patroon is de huid duidelijk rood en is de jeuk vaak sterk. Wind draagt volgens de TCM bij aan de jeuk, terwijl Bloed-Hitte samenhangt met een intensere en meer aanhoudende roodheid.
Veel voorkomende symptomen
- rode of donkerrode huid;
- sterke jeuk;
- een warm of branderig gevoel;
- droge of licht schilferige huidafwijkingen;
- krabsporen;
- weinig nattend vocht.
Bloed-Droogte met Wind
Korte uitleg
Dit patroon wordt vooral gezien wanneer contacteczeem langdurig bestaat. De huid wordt volgens de TCM onvoldoende gevoed en bevochtigd, waardoor droogheid ontstaat. Wind draagt bij aan de aanhoudende jeuk.
Veel voorkomende symptomen
- droge huid;
- schilfering;
- jeuk;
- ruwe of verdikte huid;
- kloofjes;
- krabsporen;
- weinig roodheid en vrijwel geen vochtvorming.
Wat kunt u zelf doen?
Het opsporen en vermijden van de veroorzakende stof is bij contacteczeem bijzonder belangrijk. Wanneer blootstelling blijft bestaan, kan het eczeem ondanks behandeling telkens opnieuw worden geprikkeld.
Probeer daarnaast overmatig contact met water, zeep en reinigingsmiddelen te beperken wanneer deze de huid irriteren. Beschermende handschoenen kunnen bij bepaalde werkzaamheden nuttig zijn, maar het type handschoen moet passen bij de stof waarmee u werkt en langdurig dragen kan door warmte en transpiratie soms juist irritatie geven.
Een geschikte vette crème of zalf kan helpen de huidbarrière te ondersteunen. Bij een vermoeden van een contactallergie kan onderzoek door huisarts of dermatoloog helpen de betreffende stof te achterhalen.
Prognose
De prognose hangt sterk samen met de oorzaak en de mogelijkheid om verdere blootstelling te voorkomen. Een acute reactie kan relatief snel tot rust komen wanneer de veroorzakende prikkel wordt weggenomen. Bij langdurige of herhaalde blootstelling kan contacteczeem chronisch worden en kan de huid droog, verdikt en gebarsten blijven.
Bij allergisch contacteczeem blijft de gevoeligheid voor het betreffende allergeen doorgaans bestaan. Het herkennen en vermijden ervan is daarom belangrijk om nieuwe reacties te voorkomen.
Als richtlijn kan in de beginfase eenmaal per week met acupunctuur worden behandeld. Wanneer de klachten verminderen en stabieler worden, kan de frequentie worden afgebouwd. Chinese kruiden kunnen wanneer passend dagelijks tussen behandelingen door worden gebruikt.
Medische veiligheid
Laat aanhoudend of regelmatig terugkerend contacteczeem beoordelen wanneer de oorzaak niet duidelijk is. Bij verdenking op allergisch contacteczeem kan verwijzing voor plakproeven zinvol zijn.
Neem contact op met de huisarts bij snel toenemende roodheid, pijn, pus, uitgebreide gele korstvorming, koorts of ziek voelen, omdat dit op een huidinfectie kan wijzen.
Wanneer contact met een stof leidt tot klachten buiten de huid, zoals zwelling van mond of keel of ademhalingsproblemen, is directe medische beoordeling noodzakelijk.
Gebruik voorgeschreven medicatie en zalven volgens de afspraken met arts of dermatoloog en verander deze niet zelfstandig.
Contact
Heeft u last van contacteczeem en wilt u weten of acupunctuur en/of Chinese kruidengeneeskunde bij uw klachten kan passen? Tijdens een eerste consult bespreken we de huidklachten, wanneer en waar deze ontstaan, mogelijke blootstelling aan irriterende of allergene stoffen en andere relevante symptomen.
Op basis van het totale klachtenbeeld wordt bekeken welk TCM-patroon waarschijnlijk op de voorgrond staat en welke behandeling daarbij past.