Hand- en voeteczeem
Introductie
Hand- en voeteczeem is een verzamelnaam voor verschillende vormen van eczeem die vooral voorkomen op de handen, vingers, voeten of tenen. De huid kan rood, droog, schilferig en gebarsten zijn, maar er kunnen ook sterk jeukende blaasjes of nattende plekken ontstaan.
Klachten aan de handen kunnen veel invloed hebben op dagelijkse activiteiten en werk. Bij eczeem aan de voeten kunnen lopen, sporten en het dragen van schoenen onaangenaam of pijnlijk worden. De klachten kunnen acuut ontstaan, maar ook een langdurig en terugkerend karakter hebben.
Er bestaan verschillende vormen van hand- en voeteczeem. Daarom wordt bij behandeling met acupunctuur en Chinese kruidengeneeskunde gekeken naar het specifieke huidbeeld, het verloop van de klachten en het onderliggende TCM-patroon.
Veel voorkomende symptomen
Hand- en voeteczeem kan verschillende verschijningsvormen hebben. Veel voorkomende klachten zijn:
- jeuk;
- roodheid;
- een droge en schilferige huid;
- kleine of grotere blaasjes;
- vochtige of nattende plekken;
- een branderig gevoel;
- verdikking en verruwing van de huid;
- pijnlijke kloofjes;
- korstvorming;
- terugkerende opvlammingen.
De klachten kunnen beperkt blijven tot enkele vingers of tenen, maar ook grotere delen van handen, handpalmen, voetzolen of voeten beslaan.
Een bekende vorm is blaasjeseczeem (dyshidrotisch eczeem/pompholyx). Hierbij ontstaan vooral aan de zijkanten van de vingers, handpalmen en/of voetzolen kleine, diepgelegen en vaak sterk jeukende blaasjes. Deze kunnen later indrogen, waarna de huid kan vervellen, schilferen of barsten.
Bij langdurig eczeem kunnen droogheid, verdikking en kloven juist meer op de voorgrond komen.
Mogelijke oorzaken
Hand- en voeteczeem heeft niet één oorzaak. Verschillende vormen van eczeem kunnen zich op handen en voeten manifesteren en meerdere factoren kunnen tegelijkertijd een rol spelen.
Handeczeem komt bijvoorbeeld vaker voor bij mensen die veelvuldig in contact komen met water, zeep, schoonmaakmiddelen, chemicaliën of andere irriterende stoffen. Dit kan onder andere voorkomen bij beroepen waarbij de handen vaak nat worden of regelmatig moeten worden gewassen.
Ook allergisch contacteczeem kan zich aan de handen of voeten voordoen. Daarnaast hebben mensen met atopisch eczeem een grotere gevoeligheid voor het ontwikkelen van handeczeem.
Bij blaasjeseczeem is de precieze oorzaak niet altijd duidelijk. Warmte en zweten kunnen bij sommige mensen een opvlamming uitlokken of verergeren.
Omdat andere huidaandoeningen, waaronder schimmelinfecties en psoriasis, soms op hand- of voeteczeem kunnen lijken, kan medische beoordeling nodig zijn wanneer de diagnose niet duidelijk is.
Wat kan acupunctuur doen bij hand- en voeteczeem?
De behandeling wordt afgestemd op de verschijningsvorm van het eczeem. Blaasjes met sterke jeuk en een vochtige huid vragen binnen de Chinese geneeskunde om een andere aanpak dan chronische droogheid, schilfering en diepe kloven.
Afhankelijk van het klachtenbeeld kan de behandeling gericht zijn op:
- jeuk en huidirritatie verminderen;
- roodheid en warmte verminderen;
- blaasjes en vochtige huidklachten verminderen;
- een droge en schilferige huid ondersteunen;
- het herstel van kloofjes en beschadigde huid ondersteunen;
- terugkerende opvlammingen helpen verminderen.
Wanneer contact met irriterende of allergene stoffen een belangrijke oorzaak is, blijft het verminderen van die blootstelling een essentieel onderdeel van de aanpak.
Wat kan Chinese kruidengeneeskunde doen bij hand- en voeteczeem?
Chinese kruiden worden gekozen op basis van het uiterlijk en verloop van het eczeem en het onderliggende TCM-patroon. Hierdoor kan een behandeling bij blaasjeseczeem sterk verschillen van een behandeling bij langdurig droog en gebarsten handeczeem.
Afhankelijk van het klachtenbeeld kan de kruidenbehandeling gericht zijn op:
- hevige jeuk verminderen;
- roodheid, warmte en irritatie kalmeren;
- blaasjes en nattende huidafwijkingen verminderen;
- droogheid en schilfering verminderen;
- een verdikte of gebarsten huid ondersteunen;
- terugkerende klachten behandelen.
Chinese kruiden kunnen dagelijks tussen behandelingen door worden gebruikt. In de Chinese dermatologie worden bij hand- en voeteczeem ook uitwendige kruidenbehandelingen beschreven. De keuze voor een uitwendige toepassing hangt af van de toestand van de huid.
TCM-visie op hand- en voeteczeem
Binnen de Traditionele Chinese Geneeskunde wordt veel aandacht besteed aan de verschijningsvorm van het eczeem.
Bij blaasjes, vocht en nattende huidafwijkingen speelt Damp een belangrijke rol. Wanneer de huid daarnaast duidelijk rood, warm of ontstoken is, wordt dit eerder als Damp-Hitte gezien. Sterke jeuk kan wijzen op de aanwezigheid van Wind.
Bij chronische klachten kan het huidbeeld veranderen. Langdurig eczeem kan droog, ruw, schilferig en verdikt worden en er kunnen diepe kloven ontstaan. Binnen de TCM worden dan vaker patronen gezien waarbij de huid onvoldoende wordt gevoed en bevochtigd door Bloed en Yin.
Bij sommige langdurige vochtige beelden kan daarnaast een zwakkere functie van de Milt een rol spelen. Binnen de TCM is de Milt onder andere betrokken bij de verwerking en verdeling van vocht.
Wat is een TCM-orgaansysteem?
Een TCM-orgaansysteem beschrijft een groep samenhangende lichaamsfuncties en is breder dan alleen het anatomische orgaan met dezelfde naam. Lees meer bij TCM Basisinformatie.
Wat is een TCM-patroon?
Een TCM-patroon is een herkenbare combinatie van klachten en lichamelijke kenmerken die aangeeft welke disbalans waarschijnlijk aan de klachten bijdraagt. Lees meer bij TCM Basisinformatie.
Hieronder worden alleen de meest voorkomende patronen besproken. Andere patronen zijn mogelijk en meerdere patronen kunnen tegelijkertijd voorkomen. Daardoor kunt u zich in verschillende beschrijvingen herkennen. Ook hoeft iemand met een bepaald patroon niet alle genoemde symptomen te hebben. Het patroon wordt vastgesteld op basis van het totale klachtenbeeld.
Meest voorkomende TCM-patronen bij hand- en voeteczeem
Damp-Hitte
Korte uitleg
Damp-Hitte is vooral herkenbaar aan een actief huidbeeld met blaasjes, roodheid en vocht. Dit patroon kan sterk op de voorgrond staan bij blaasjeseczeem.
Veel voorkomende symptomen
- sterk jeukende blaasjes;
- roodheid;
- een warm of branderig gevoel;
- vochtige of nattende huid;
- blaasjes die kunnen samenvloeien;
- korstvorming nadat blaasjes zijn opengegaan;
- soms verergering door warmte.
Damp door Milt-leegte
Korte uitleg
Bij dit patroon blijft Damp gemakkelijker aanwezig doordat de Milt volgens de TCM vocht onvoldoende verwerkt en verdeelt. Het huidbeeld is doorgaans minder heet en felrood dan bij Damp-Hitte.
Veel voorkomende symptomen
- terugkerende blaasjes;
- vochtige huidafwijkingen;
- jeuk;
- relatief weinig roodheid of warmte;
- vermoeidheid;
- een opgeblazen gevoel;
- verminderde eetlust;
- zachte of losse ontlasting.
Bloed-Droogte met Wind
Korte uitleg
Bij langdurig eczeem kan volgens de TCM de voeding en bevochtiging van de huid tekortschieten. Hierdoor ontstaat een droog en ruw huidbeeld. Wind draagt bij aan de aanhoudende jeuk.
Veel voorkomende symptomen
- droge huid;
- schilfering;
- jeuk;
- verdikte of ruwe huid;
- kloofjes;
- krabsporen;
- weinig of geen blaasjes of vocht.
Bloedstase
Korte uitleg
Bij zeer langdurige huidklachten kan volgens de TCM ook de plaatselijke circulatie van Bloed verstoord raken. Dit beeld komt vooral voor wanneer de huid langdurig verdikt, hard en gebarsten is.
Veel voorkomende symptomen
- hardnekkige huidafwijkingen op dezelfde plaats;
- duidelijke huidverdikking;
- diepe of pijnlijke kloven;
- donkere of paarsachtige verkleuring;
- ruwe huid;
- chronisch verloop.
Wat kunt u zelf doen?
Bij hand- en voeteczeem is bescherming van de huid belangrijk. Probeer contact met stoffen waarvan bekend is dat ze klachten veroorzaken of verergeren zoveel mogelijk te beperken.
Bij handeczeem kan het helpen om overmatig contact met water, zeep, schoonmaakmiddelen en andere irriterende stoffen te verminderen. Bij werkzaamheden waarbij dit niet mogelijk is, kunnen geschikte beschermende handschoenen nodig zijn. Langdurig dragen van afsluitende handschoenen kan door warmte en transpiratie echter ook klachten uitlokken.
Gebruik regelmatig een geschikte vette crème of zalf om de huidbarrière te ondersteunen. Bij voeteczeem kan het daarnaast helpen om langdurig warme en vochtige omstandigheden in schoenen te beperken wanneer u merkt dat transpiratie de klachten verergert.
Prognose
Het verloop hangt af van de vorm en oorzaak van het eczeem en van de mogelijkheid om uitlokkende factoren te verminderen. Eczeem door herhaald contact met een irriterende stof kan blijven terugkomen zolang die blootstelling voortduurt. Blaasjeseczeem kan eveneens een terugkerend verloop hebben.
Chronisch eczeem met sterke huidverdikking en diepe kloven vraagt doorgaans meer tijd dan een recente, beperkte opvlamming.
Als richtlijn kan in de beginfase eenmaal per week met acupunctuur worden behandeld. Wanneer de klachten verminderen en stabieler worden, kan de frequentie worden afgebouwd. Chinese kruiden kunnen wanneer passend dagelijks tussen de behandelingen door worden gebruikt.
Medische veiligheid
Laat huidklachten aan handen of voeten medisch beoordelen wanneer de diagnose niet duidelijk is, de klachten ernstig zijn of ondanks behandeling blijven terugkeren. Andere aandoeningen, waaronder psoriasis, contactallergie en een schimmelinfectie, kunnen soms een vergelijkbaar huidbeeld veroorzaken.
Neem contact op met de huisarts bij snel toenemende roodheid, zwelling of pijn, pus, uitgebreide gele korstvorming, koorts of wanneer u zich ziek voelt. Dit kan wijzen op een huidinfectie.
Bij hardnekkig hand- of voeteczeem kan aanvullend onderzoek, bijvoorbeeld naar een contactallergie of schimmelinfectie, zinvol zijn.
Contact
Heeft u last van hand- of voeteczeem en wilt u weten of acupunctuur en/of Chinese kruidengeneeskunde bij uw klachten kan passen? Tijdens een eerste consult bespreken we hoe de huidklachten eruitzien, waar ze voorkomen, het verloop, mogelijke uitlokkende factoren en andere relevante symptomen.
Op basis van het totale klachtenbeeld wordt bekeken welk TCM-patroon waarschijnlijk op de voorgrond staat en welke behandeling daarbij past.