Psoriasis
Introductie
Psoriasis is een chronische ontstekingsziekte waarbij vooral de huid is aangedaan. Kenmerkend zijn scherp begrensde rode plekken die vaak bedekt zijn met zilverachtige of witte schilfers. De klachten kunnen lange tijd rustig zijn en daarna weer opvlammen. Jeuk, een branderig of pijnlijk gevoel, kloofjes en zichtbare huidafwijkingen kunnen invloed hebben op slaap, kledingkeuze, sociale activiteiten en kwaliteit van leven.
Psoriasis kan verschillende vormen aannemen. Plaque psoriasis komt het meest voor, maar psoriasis kan bijvoorbeeld ook voorkomen in huidplooien, op de hoofdhuid, nagels of gewrichten. Bij artritis psoriatica ontstaan naast huidklachten ook gewrichtsklachten.
Acupunctuur en Chinese kruidengeneeskunde worden binnen de Chinese geneeskunde afgestemd op de vorm en fase van de psoriasis én op het onderliggende TCM-patroon.
Veel voorkomende symptomen
Het klachtenbeeld verschilt per vorm en fase van psoriasis. Veel voorkomende kenmerken zijn:
- rode, duidelijk begrensde plekken op de huid;
- witte of zilverachtige schilfering;
- droge of gebarsten huid;
- jeuk, irritatie of een branderig gevoel;
- verdikking van de huid bij langdurige plekken;
- afwijkingen aan de nagels;
- periodes waarin de huid relatief rustig is, afgewisseld met opvlammingen.
Bij artritis psoriatica kunnen daarnaast pijnlijke, stijve of gezwollen gewrichten voorkomen.
Mogelijke oorzaken
Vanuit de westerse geneeskunde wordt psoriasis beschouwd als een immuungemedieerde ontstekingsziekte waarbij genetische aanleg een belangrijke rol speelt. Verschillende factoren kunnen een opvlamming uitlokken of verergeren. Voorbeelden zijn infecties, beschadiging of irritatie van de huid, bepaalde geneesmiddelen en psychologische stress.
Binnen de Chinese geneeskunde worden onder andere constitutionele aanleg, emotionele belasting, voeding en externe ziektefactoren beschreven. Deze kunnen volgens de TCM bijdragen aan het ontstaan van onder andere Wind, Hitte, Damp, Droogte en verstoringen van het Bloed. Welk mechanisme op de voorgrond staat, kan gedurende het verloop van psoriasis veranderen.
Wat kan acupunctuur doen bij psoriasis?
Een acupunctuurbehandeling wordt niet alleen afgestemd op de zichtbare huidafwijkingen. Er wordt ook gekeken naar bijvoorbeeld jeuk, warmte of droogte van de huid, de plaats van de psoriasis, het verloop van opvlammingen en andere lichamelijke klachten.
Afhankelijk van uw klachten kan de behandeling gericht zijn op:
- roodheid, warmte en irritatie van de huid verminderen;
- jeuk helpen verminderen;
- een droge en schilferende huid ondersteunen;
- de huid tijdens opvlammingen tot rust helpen brengen;
- eventuele gewrichtsklachten bij psoriasis behandelen;
- factoren zoals stress, slaap of spijsverteringsklachten meenemen wanneer deze onderdeel zijn van het totale klachtenbeeld.
Welke punten worden gebruikt, hangt af van het TCM-patroon en kan veranderen wanneer de psoriasis in een andere fase komt.
Wat kan Chinese kruidengeneeskunde doen bij psoriasis?
Chinese kruiden spelen binnen de TCM een belangrijke rol bij de behandeling van huidziekten. Ook hierbij wordt niet één standaardformule voor psoriasis gebruikt. Een rode, snel uitbreidende psoriasis wordt bijvoorbeeld anders behandeld dan langdurige psoriasis met dikke, droge en sterk schilferende plekken.
Afhankelijk van het klachtenbeeld kan Chinese kruidengeneeskunde worden ingezet om:
- actieve roodheid en warmte van de huid te verminderen;
- jeuk en irritatie te verminderen;
- droge en sterk schilferende huid te ondersteunen;
- hardnekkige, verdikte huidafwijkingen te behandelen;
- vochtige huidafwijkingen in huidplooien te behandelen;
- de behandeling aan te passen wanneer het karakter van de psoriasis verandert.
Kruiden kunnen dagelijks tussen de behandelingen door worden gebruikt. De samenstelling kan tijdens het behandeltraject worden aangepast aan veranderingen van de huid en het totale klachtenbeeld.
TCM-visie op psoriasis
Binnen de Chinese geneeskunde wordt psoriasis niet als één uniform ziektebeeld beschouwd. Twee mensen kunnen dezelfde westerse diagnose psoriasis hebben, terwijl de huid er anders uitziet en ook andere klachten aanwezig zijn.
Vooral Bloed speelt in de TCM-beschrijving van psoriasis een belangrijke rol. Bloed is binnen de TCM een breder begrip dan alleen het bloed zoals dat anatomisch wordt bedoeld. Het heeft onder andere betrekking op het voeden en bevochtigen van weefsels en de huid.
Bij actieve psoriasis kan Hitte in het Bloed op de voorgrond staan. Bij langdurige psoriasis kan de huid juist onvoldoende gevoed en bevochtigd raken, waardoor Bloed-Droogte ontstaat. Bij zeer hardnekkige psoriasis kan de circulatie van Qi en Bloed steeds verder belemmerd raken en Bloedstase ontstaan.
Ook Wind, Damp en Hitte kunnen een rol spelen. Welke combinatie aanwezig is, wordt onder andere beoordeeld aan de hand van de kleur, dikte, vochtigheid en schilfering van de plekken, jeuk, snelheid waarmee nieuwe plekken ontstaan en andere lichamelijke symptomen.
Wat is een TCM-orgaansysteem?
Een TCM-orgaansysteem beschrijft een groep samenhangende lichaamsfuncties en is breder dan alleen het anatomische orgaan met dezelfde naam. Lees meer bij TCM Basisinformatie.
Wat is een TCM-patroon?
Een TCM-patroon is een herkenbare combinatie van klachten en lichamelijke kenmerken die aangeeft welke disbalans waarschijnlijk aan de klachten bijdraagt. Lees meer bij TCM Basisinformatie.
Hieronder worden eerst de meest voorkomende patronen besproken. Andere patronen zijn mogelijk en meerdere patronen kunnen tegelijkertijd voorkomen. Daardoor kunt u zich in verschillende beschrijvingen herkennen. Ook hoeft iemand met een bepaald patroon niet alle genoemde symptomen te hebben. Het patroon wordt vastgesteld op basis van het totale klachtenbeeld.
Meest voorkomende TCM-patronen
Wind-Hitte
Korte uitleg
Wind-Hitte wordt vooral beschreven in een vroege of actieve fase van psoriasis. Wind verwijst binnen de TCM onder andere naar klachten die relatief snel ontstaan, veranderen of zich uitbreiden. Hitte komt tot uiting in de roodheid en ontstekingsachtige kenmerken van de huid.
Veel voorkomende symptomen
- relatief recent ontstane psoriasis;
- rode plekken die zich snel kunnen uitbreiden;
- veel nieuwe kleine huidafwijkingen;
- jeuk;
- roodheid en warmte van de huid;
- soms algemene warmteverschijnselen.
Bloed-Hitte
Korte uitleg
Bij Bloed-Hitte staat een duidelijk actieve en rode huid op de voorgrond. De Hitte bevindt zich volgens de TCM dieper dan bij een oppervlakkig Wind-Hittebeeld en beïnvloedt het Bloed en daarmee de huid.
Veel voorkomende symptomen
- helder- tot dieprode psoriasisplekken;
- voortdurend ontstaan van nieuwe plekken;
- snelle uitbreiding van bestaande plekken;
- duidelijke roodheid;
- jeuk;
- een warm gevoel;
- mogelijk dorst, onrust of andere Hitteverschijnselen.
Bloed-Droogte
Korte uitleg
Bloed-Droogte wordt vooral gezien wanneer psoriasis langer bestaat en minder actief is. Volgens de TCM wordt de huid dan onvoldoende gevoed en bevochtigd. Daardoor komen droogte en schilfering meer op de voorgrond.
Veel voorkomende symptomen
- droge psoriasisplekken;
- veel witte of zilverachtige schilfers;
- bleker rode of roze plekken;
- relatief weinig nieuwe huidafwijkingen;
- droge huid;
- jeuk die samenhangt met droogte;
- een chronisch of relatief stabiel verloop.
Bloedstase
Korte uitleg
Bij langdurige psoriasis kan volgens de TCM de vrije circulatie van Qi en Bloed steeds sterker belemmerd raken. Hierdoor ontstaat Bloedstase. Dit patroon past vooral bij oude, hardnekkige plekken die langere tijd op dezelfde plaats aanwezig blijven.
Veel voorkomende symptomen
- langdurig bestaande psoriasis;
- dikke en geïnfiltreerde plaques;
- donkerrode, dofrode of paarsachtige verkleuring;
- plekken die moeilijk verdwijnen;
- duidelijke begrenzing;
- verdikking van de huid;
- soms pijn of een stekend karakter van bijkomende klachten.
Damp-Hitte
Korte uitleg
Damp-Hitte geeft een ander huidbeeld dan de typische droge en sterk schilferende plaque psoriasis. Damp heeft binnen de TCM een relatie met vochtigheid en een wat zwaarder of kleveriger karakter, terwijl Hitte voor roodheid en irritatie zorgt.
Veel voorkomende symptomen
- rode psoriasisplekken;
- relatief vochtige huidafwijkingen;
- minder uitgesproken schilfering;
- jeuk of irritatie;
- plekken vooral in huidplooien;
- mogelijk andere tekenen van Damp en Hitte.
Minder voorkomende en specifieke TCM-patronen
Bij bepaalde vormen, fasen of omstandigheden kunnen andere TCM-patronen voorkomen. Sommige zijn minder algemeen of worden vooral beschreven bij een specifieke vorm van psoriasis.
Disharmonie van Chong Mai en Ren Mai
Korte uitleg
Chong Mai en Ren Mai zijn twee bijzondere meridianen die binnen de TCM nauw verbonden zijn met voortplanting, menstruatie en hormonale levensfasen. Dit patroon wordt beschreven wanneer psoriasis duidelijk verandert onder invloed van hormonale omstandigheden.
Veel voorkomende symptomen
- psoriasis die rond de menstruatie verergert;
- verandering van psoriasis tijdens de zwangerschap;
- opvlamming of verandering na de bevalling;
- daarnaast kunnen menstruatie- of andere gynaecologische klachten aanwezig zijn.
Bloed-Droogte door beschadiging van Yin
Korte uitleg
Bij langdurige psoriasis kunnen volgens de TCM zowel Bloed als Yin onvoldoende worden. Yin heeft onder andere een voedende, bevochtigende en verkoelende functie. Daardoor kan naast een zeer droge huid ook een beeld van interne Droogte en relatieve Hitte ontstaan.
Veel voorkomende symptomen
- langdurige, droge psoriasis;
- veel schilfering;
- huid die gemakkelijk barst of kloofjes vormt;
- droge mond of keel;
- dorst;
- droge ontlasting of obstipatie;
- warmtegevoel, vooral later op de dag of 's nachts.
Wind-Damp obstructie van de netwerkvaten
Korte uitleg
Dit patroon is vooral relevant wanneer psoriasis gepaard gaat met gewrichtsklachten. Wind en Damp belemmeren volgens de TCM de circulatie door de meridianen en kleinere netwerkvaten rond de gewrichten.
Veel voorkomende symptomen
- psoriasis met pijnlijke gewrichten;
- zwelling;
- stijfheid;
- bewegingsbeperking;
- klachten die van plaats of intensiteit kunnen veranderen;
- huidafwijkingen naast de gewrichtsklachten.
Lever- en Nier-leegte
Korte uitleg
Dit is vooral een chronischer leegtebeeld. Binnen de TCM voeden Lever en Nieren onder andere pezen, botten en gewrichten. Bij langdurige ziekte kunnen deze functies volgens de TCM verzwakken.
Veel voorkomende symptomen
- langdurige of vaak terugkerende psoriasis;
- chronische gewrichtspijn en stijfheid;
- toenemende bewegingsbeperking;
- zwakte of pijn van onderrug en knieën;
- bij een ernstiger verloop vervorming van aangedane gewrichten;
- andere tekenen van een chronisch leegtebeeld.
Toxische Hitte met Damp(-Hitte)
Korte uitleg
Dit is geen typisch patroon van gewone plaque psoriasis, maar een ernstig Hittebeeld dat vooral wordt beschreven bij pustuleuze psoriasis. De huidreactie is veel heftiger en kan gepaard gaan met algemene ziekteverschijnselen.
Veel voorkomende symptomen
- zeer rode, ontstoken huid;
- snel uitbreidende huidafwijkingen;
- veel kleine pustels;
- branderigheid of pijn;
- koorts;
- sterke dorst;
- onrust of geïrriteerdheid;
- soms pijnlijke en gezwollen gewrichten.
Prognose
Psoriasis heeft meestal een chronisch en wisselend verloop. Hoe de klachten reageren, hangt onder andere af van de vorm van psoriasis, de duur en ernst, de uitgebreidheid van de huidafwijkingen, mogelijke uitlokkende factoren en het onderliggende TCM-patroon.
Een actieve, rode fase vraagt binnen de TCM een andere benadering dan langdurige, droge en verdikte plaques. Ook kan het patroon tijdens een behandeltraject veranderen. Bij chronische en hardnekkige psoriasis is doorgaans een langer behandeltraject nodig dan bij relatief recente of beperkte klachten.
Als richtlijn kan in de beginfase eenmaal per week met acupunctuur worden behandeld. Bij uitgesproken actieve klachten kan tijdelijk een hogere behandelfrequentie passend zijn. Wanneer de huid stabieler wordt, kan de frequentie worden afgebouwd. Chinese kruiden kunnen wanneer passend dagelijks tussen de behandelingen door worden gebruikt.
Medische veiligheid
Psoriasis kan meer omvatten dan alleen de huid. Nieuwe aanhoudende pijn, zwelling of stijfheid van gewrichten verdient medische beoordeling omdat dit kan passen bij artritis psoriatica. Vroege herkenning is belangrijk om gewrichtsschade zoveel mogelijk te voorkomen.
Neem snel contact op met een arts bij een plotselinge sterke uitbreiding van psoriasis over grote delen van het lichaam, uitgebreide roodheid, veel pustels, koorts of een duidelijk ziek gevoel. Ernstige pustuleuze of erytrodermische psoriasis kan medische spoedzorg noodzakelijk maken.
Gebruikt u medicijnen voor psoriasis, verander of stop deze dan niet zelfstandig. Bespreek wijzigingen met uw behandelend arts.
Contact
Heeft u psoriasis en wilt u weten of acupunctuur en/of Chinese kruidengeneeskunde bij uw klachten kan passen? Tijdens een eerste consult bespreken we onder andere het verloop van de psoriasis, de vorm en plaats van de huidafwijkingen, jeuk en schilfering, mogelijke uitlokkende factoren, eventuele gewrichtsklachten en andere relevante symptomen.
Op basis van het totale klachtenbeeld wordt bekeken welk TCM-patroon waarschijnlijk op de voorgrond staat en welke behandeling daarbij past.