Benauwdheid en kortademigheid
Benauwdheid of kortademigheid betekent dat ademhalen moeilijker gaat of meer inspanning kost dan normaal. U kunt het gevoel hebben niet genoeg lucht te krijgen, niet goed diep te kunnen inademen of druk op de borst ervaren. Soms ontstaat de benauwdheid alleen tijdens inspanning, terwijl deze bij andere mensen ook in rust aanwezig kan zijn.
Benauwdheid is geen aandoening op zichzelf en kan veel verschillende oorzaken hebben. Nieuwe, ernstige of onverklaarde benauwdheid moet daarom medisch worden beoordeeld.
Acupunctuur en Chinese kruidengeneeskunde kunnen bij bepaalde oorzaken aanvullend worden toegepast. Binnen de Chinese geneeskunde wordt daarbij gekeken naar de manier waarop de benauwdheid zich uit. Benauwdheid met veel slijm vraagt bijvoorbeeld om een andere behandeling dan kortademigheid door inspanning of het gevoel door spanning niet goed diep te kunnen ademen.
Mogelijke westerse aandoeningen
Benauwdheid en kortademigheid kunnen onder andere voorkomen bij:
- astma;
- COPD en emfyseem;
- acute of chronische bronchitis;
- luchtweginfecties en longontsteking;
- allergische luchtwegklachten;
- bloedarmoede;
- hart- en vaatziekten, waaronder hartfalen;
- pleurale aandoeningen;
- angst, paniek en hyperventilatie;
- verminderde lichamelijke conditie.
Plotselinge benauwdheid kan ook voorkomen bij acute aandoeningen zoals een longembolie, pneumothorax, ernstige astma-aanval of obstructie van de luchtwegen. Daarom is het belangrijk om vooral nieuwe of snel toenemende benauwdheid niet uitsluitend als een TCM-klacht te benaderen.
Mogelijke oorzaken
Benauwdheid en kortademigheid kunnen ontstaan wanneer de luchtwegen vernauwd of ontstoken zijn, wanneer de longen minder goed zuurstof kunnen opnemen of wanneer het hart en de bloedsomloop onvoldoende aan de zuurstofbehoefte van het lichaam kunnen voldoen. Ook bloedarmoede en een verminderde lichamelijke conditie kunnen kortademigheid veroorzaken.
Bij luchtwegaandoeningen kunnen verschillende factoren de klachten uitlokken of verergeren. Voorbeelden zijn luchtweginfecties, allergenen, inspanning, koude lucht, rook, stof, luchtverontreiniging en andere irriterende stoffen. Stress, angst en een veranderd ademhalingspatroon kunnen eveneens benauwdheid veroorzaken of bestaande klachten versterken.
Bij chronische benauwdheid spelen soms meerdere factoren tegelijkertijd een rol. Omdat de oorzaken uiteenlopen van relatief onschuldig tot ernstig, is het belangrijk dat nieuwe, onverklaarde of duidelijk toenemende benauwdheid medisch wordt beoordeeld.
Ook voeding kan bij sommige mensen een rol spelen. Een voedselallergie kan luchtwegklachten uitlokken, terwijl een volle of sterk opgeblazen buik bij anderen het gevoel van benauwdheid kan versterken. Binnen TCM worden dit niet automatisch als hetzelfde mechanisme gezien.
Wat kan acupunctuur doen bij benauwdheid en kortademigheid?
Acupunctuur kan aanvullend worden toegepast bij bepaalde vormen van benauwdheid en wordt afgestemd op zowel de klachten als de onderliggende TCM-diagnose.
Binnen TCM wordt onder andere gekeken naar de aanwezigheid van slijm, warmte of koude, het verband met inspanning en vermoeidheid en de invloed van stress. Ook de manier van ademhalen is relevant. Bij sommige mensen is vooral uitademen moeilijk, terwijl bij chronische leegtepatronen juist het gevoel kan bestaan onvoldoende diep te kunnen inademen.
De behandeling kan onder andere gericht zijn op:
de ademhaling ondersteunen en het gevoel van kortademigheid verminderen;
- hoest, slijmvorming en een vol of beklemmend gevoel op de borst verminderen;
- de luchtwegen ondersteunen bij klachten die samenhangen met een luchtweginfectie;
- spanning op de borst en moeite met diep ademhalen verminderen wanneer stress of emoties de klachten beïnvloeden;
- klachten behandelen die samenhangen met een volle of sterk opgeblazen buik;
- bij chronische kortademigheid ook vermoeidheid, verminderde belastbaarheid en andere onderliggende klachten behandelen.
Acupunctuur is bij ernstige acute benauwdheid geen vervanging voor noodzakelijke medische behandeling.
Wat kan Chinese kruidengeneeskunde doen bij benauwdheid en kortademigheid?
Chinese kruidengeneeskunde wordt eveneens afgestemd op het onderliggende patroon. De behandeling kan daardoor sterk verschillen tussen twee mensen die allebei kortademig zijn.
De behandeling kan bijvoorbeeld gericht zijn op:
- de ademhaling ondersteunen en hoest en benauwdheid verminderen;
- slijm verminderen en het ophoesten ervan ondersteunen wanneer slijmvorming de ademhaling belemmert;
- acute luchtwegklachten behandelen wanneer een infectie onderdeel is van het klachtenbeeld;
- droogte en irritatie van de luchtwegen behandelen wanneer weinig slijm en een droge hoest op de voorgrond staan;
- bij chronische klachten de Long- en spijsverteringsfunctie volgens TCM ondersteunen wanneer vermoeidheid en slijmvorming samengaan;
- bij langdurige kortademigheid het onderliggende patroon behandelen wanneer vooral inspanning, vermoeidheid of moeite met diep inademen opvallen.
- het reguleren van Qi wanneer stress, spanning of voeding duidelijk invloed hebben op de ademhaling.
Bij chronische klachten kunnen kruiden dagelijks tussen de acupunctuurbehandelingen door worden gebruikt. Bij aandoeningen waarvoor reguliere medicatie nodig is, wordt Chinese kruidengeneeskunde aanvullend gebruikt en niet als vervanging van noodzakelijke medische behandeling.
Hoe kijkt de Chinese geneeskunde naar benauwdheid en kortademigheid?
Binnen TCM speelt het Long-orgaansysteem de centrale rol bij de ademhaling. De Longen zorgen volgens deze theorie voor het verspreiden en dalen van Qi. Wanneer deze beweging wordt belemmerd of wanneer er onvoldoende Long-Qi aanwezig is, kan de ademhaling moeilijker worden.
Bij acute benauwdheid kan deze beweging bijvoorbeeld worden verstoord door Wind-Koude of Wind-Hitte. Welk patroon aanwezig is, wordt bepaald door de manier waarop de klachten zich op dat moment presenteren. Ook Flegma kan de Longen belemmeren. Flegma is binnen TCM een bredere term dan alleen zichtbaar slijm, maar bij luchtwegklachten kan daadwerkelijk sputum een belangrijk kenmerk zijn.
Bij chronische kortademigheid worden ook de Milt en Nieren belangrijk. De Milt is volgens TCM betrokken bij de vorming van Qi en de verwerking van vloeistoffen. Wanneer deze functie verzwakt, kan gemakkelijker Damp en Flegma ontstaan. De Nieren ondersteunen volgens de traditionele theorie het vermogen om de ingeademde Qi als het ware naar beneden te verankeren. Bij Nier-leegte kan daarom vooral diep inademen moeilijk worden.
Daarnaast kan de vrije beweging van Qi worden verstoord door spanning en emoties. Wanneer Lever-Qi stagneert, kan dit volgens TCM de beweging van Long-Qi beïnvloeden. Hierdoor kan een gevoel van druk op de borst of het onvermogen om een bevredigende diepe ademhaling te nemen ontstaan.
Wat is een TCM-orgaansysteem?
Een TCM-orgaansysteem beschrijft een groep samenhangende lichaamsfuncties en is breder dan alleen het anatomische orgaan met dezelfde naam. Lees meer bij TCM Basisinformatie.
Wat is een TCM-patroon?
Een TCM-patroon is een herkenbare combinatie van klachten en lichamelijke kenmerken die aangeeft welke disbalans waarschijnlijk aan de klachten bijdraagt. Lees meer bij TCM Basisinformatie.
Hieronder worden alleen de meest voorkomende patronen besproken. Andere patronen zijn mogelijk en meerdere patronen kunnen tegelijkertijd voorkomen. Daardoor kunt u zich in verschillende beschrijvingen herkennen. Ook hoeft iemand met een bepaald patroon niet alle genoemde symptomen te hebben. Het patroon wordt vastgesteld op basis van het totale klachtenbeeld.
Meest voorkomende TCM-patronen
Wind-Koude belemmert de Longen
Korte uitleg
Bij dit patroon ontstaat de benauwdheid acuut, bijvoorbeeld tijdens een verkoudheid of na blootstelling aan koude lucht. Volgens TCM belemmert Wind-Koude tijdelijk het verspreiden en dalen van Long-Qi. Wanneer al slijm aanwezig is, kan Koude dit bovendien in beweging brengen en de benauwdheid versterken.
Veel voorkomende symptomen
- plotseling ontstane benauwdheid;
- hoesten en druk op de borst;
- klachten die door koude lucht of weersverandering worden uitgelokt;
- rillingen of duidelijke kouwelijkheid;
- weinig of geen zweten;
- loopneus of neusverstopping;
- helder en waterig neusvocht;
- wit, helder of waterig slijm;
- stijve nek en spierpijn;
- soms duidelijk hoorbaar slijm in de borst.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden herkend bij luchtweginfecties en bij astma of bronchiale klachten die door kou of een acute infectie worden uitgelokt.
Wind-Hitte belemmert de Longen
Korte uitleg
Ook Wind-Hitte kan volgens TCM de normale beweging van Long-Qi verstoren. Het beeld is warmer dan bij Wind-Koude en gaat vaker gepaard met keelpijn, dorst en geel of dikker slijm.
Veel voorkomende symptomen
- acuut ontstane kortademigheid;
- snelle of moeizame ademhaling;
- hoesten;
- druk of vol gevoel op de borst;
- koorts of een warm gevoel;
- weinig rillingen;
- droge of pijnlijke keel;
- dorst;
- geel of groenig neusvocht;
- weinig slijm of geel, kleverig en moeilijk op te hoesten slijm.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden herkend bij acute luchtweginfecties, bronchitis en luchtwegklachten waarbij een infectie astmatische klachten uitlokt of verergert.
Hitte in de Longen
Korte uitleg
Bij Hitte in de Longen bevindt het warmtebeeld zich volgens TCM dieper dan bij Wind-Hitte. Dit kan ontstaan wanneer een acute infectie verder naar binnen trekt, maar de bron beschrijft ook langdurige blootstelling aan rook en andere verhittende of irriterende invloeden als mogelijke factor. Droogte kan hierbij duidelijk aanwezig zijn.
Veel voorkomende symptomen
- benauwdheid en snelle, moeizame ademhaling;
- droge, harde hoest;
- weinig slijm of kleverig geel/groen slijm;
- warmte, druk of pijn op de borst;
- koorts of een uitgesproken warm gevoel;
- rood of warm gezicht;
- droge mond en keel;
- sterke dorst, vaak naar koude dranken;
- obstipatie;
- weinig en donkere urine.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden herkend bij acute bronchitis, longinfecties en andere luchtwegklachten met duidelijke warmte- en droogteverschijnselen.
Flegma-Damp in de Longen
Korte uitleg
Bij Flegma-Damp belemmert een ophoping van vocht en slijm volgens TCM de beweging van Long-Qi. De Milt speelt hierbij vaak een rol, omdat deze binnen TCM verantwoordelijk is voor een deel van de verwerking en het transport van vloeistoffen. Het beeld is meestal chronischer en wordt gekenmerkt door veel slijm, zwaarte en vermoeidheid.
Veel voorkomende symptomen
- kortademigheid met productieve hoest;
- veel wit, helder of dik slijm;
- hoorbaar slijm of een rochelend geluid op de borst;
- druk of zwaar gevoel op de borst;
- klachten die 's nachts, 's ochtends of na het eten erger kunnen zijn;
- vermoeidheid en loomheid;
- zwaar gevoel in het lichaam;
- slaperigheid of een wazig gevoel in het hoofd;
- weinig eetlust;
- opgeblazen buik;
- misselijkheid;
- soms losse ontlasting.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden herkend bij chronische bronchitis, COPD, emfyseem en astma waarbij veel slijmvorming aanwezig is.
Flegma-Hitte in de Longen
Korte uitleg
Bij Flegma-Hitte komen slijmophoping en een duidelijk warmtebeeld samen. Het slijm is doorgaans dikker en moeilijker op te hoesten dan bij Flegma-Damp en kan geel of groen zijn. Dit patroon kan acuut ontstaan, maar volgens TCM ook voortkomen uit langdurige Flegma-Damp die geleidelijk Hitte ontwikkelt.
Veel voorkomende symptomen
- benauwdheid en grove of snelle ademhaling;
- productieve hoest;
- dik geel of groen slijm;
- slijm dat moeilijk op te hoesten is;
- druk, beklemming of warmte op de borst;
- dorst;
- droge mond;
- bittere smaak;
- rode of pijnlijke keel;
- prikkelbaarheid of rusteloosheid;
- soms koorts;
- klachten vaak erger 's nachts en vroeg in de ochtend.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden herkend bij acute of chronische bronchitis, bronchiectasieën, longinfecties en astma waarbij dik gekleurd slijm en warmteverschijnselen aanwezig zijn.
Voedselstagnatie
Korte uitleg
De relatie tussen voeding en ademhaling is binnen TCM belangrijker dan op het eerste gezicht misschien lijkt. Bij Voedselstagnatie wordt voedsel onvoldoende verwerkt en blijft een sterk gevoel van volheid en druk in de bovenbuik bestaan. Volgens TCM kan dit de normale dalende beweging van Maag- en Long-Qi hinderen. Voedselstagnatie kan daarnaast bijdragen aan de vorming van Damp, Flegma en Hitte.
Veel voorkomende symptomen
- benauwdheid of druk op de borst na het eten;
- klachten na te veel eten of bepaalde voedingsmiddelen;
- sterk opgeblazen of vol gevoel in de buik;
- het gevoel dat een volle buik de ademhaling belemmert;
- veel boeren;
- winderigheid;
- slechte adem;
- zure oprispingen of brandend maagzuur;
- onregelmatige of moeilijke ontlasting;
- soms duidelijke slijmvorming.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Een vergelijkbaar klachtenbeeld kan voorkomen bij reflux, functionele maag-darmklachten en situaties waarin een sterk opgezette of volle buik de ademhaling onaangenaam maakt. Voeding kan daarnaast bij sommige mensen luchtwegklachten uitlokken; de onderliggende oorzaak daarvan moet afzonderlijk worden beoordeeld.
Lever-Qi verstoort de Longen
Korte uitleg
Bij dit patroon beïnvloeden spanning en emoties de ademhaling sterk. Lever-Qi hoort volgens TCM vrij door het lichaam te bewegen. Wanneer deze beweging stagneert, kan ook de normale dalende beweging van Long-Qi worden gehinderd.
Kenmerkend is niet altijd ernstige ademnood, maar juist het gevoel dat u niet goed diep kunt inademen of geen volledig bevredigende ademhaling kunt krijgen.
Veel voorkomende symptomen
- gevoel niet diep genoeg te kunnen inademen;
- regelmatig behoefte om diep te zuchten;
- druk, spanning of beklemming op de borst;
- klachten die duidelijk toenemen bij stress of emotionele spanning;
- weinig of geen slijm;
- gevoel van een brok of obstructie in de keel;
- prikkelbaarheid;
- gespannen of opgeblazen buik;
- wisselende spijsverteringsklachten.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden herkend bij stressgerelateerde ademhalingsklachten, hyperventilatie, angst- of paniekklachten en bij astma waarbij stress een duidelijke uitlokkende factor is.
Long- en Milt-Qi-leegte
Korte uitleg
Bij dit patroon is er volgens TCM onvoldoende Qi om de ademhaling krachtig te ondersteunen. De Milt levert daarnaast onvoldoende ondersteuning aan de Longen en kan vloeistoffen minder goed verwerken. Daardoor kunnen vermoeidheid, kortademigheid en slijmvorming samen voorkomen.
Veel voorkomende symptomen
- chronische of terugkerende kortademigheid;
- klachten duidelijk erger bij inspanning;
- snel buiten adem;
- vermoeidheid;
- zwakke hoest;
- zachte of zwakke stem;
- gemakkelijk transpireren;
- gemakkelijk verkouden worden;
- bleke uitstraling;
- weinig eetlust;
- opgeblazen gevoel;
- eventueel dun of waterig slijm;
- soms losse ontlasting.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden herkend bij chronische luchtwegaandoeningen zoals astma, chronische bronchitis, COPD of emfyseem, vooral wanneer vermoeidheid en een verminderde belastbaarheid duidelijk aanwezig zijn.
Long- en Nier-leegte
Korte uitleg
Volgens TCM ondersteunen de Nieren de Longen bij het naar beneden brengen en als het ware 'vasthouden' van de ingeademde Qi. Wanneer deze functie verzwakt, wordt vooral inademen moeilijker. Dit patroon wordt vooral gezien bij langdurige luchtwegklachten.
Het beeld kan meer richting Yin-leegte of Yang-leegte gaan. Bij Yin-leegte staan droogte en relatieve warmte op de voorgrond; bij Yang-leegte juist koude, vermoeidheid en een verstoorde vochtverwerking.
Veel voorkomende symptomen
- chronische kortademigheid;
- vooral moeite met diep inademen;
- klachten sterk erger bij inspanning;
- soms ook benauwdheid in rust;
- vermoeidheid en uitputting;
- zwakte of pijn van onderrug en benen.
Bij Yin-leegte kunnen daarnaast voorkomen:
- droge mond en keel;
- weinig slijm;
- droge hoest;
- warmtegevoel;
- roodheid van het gezicht;
- nachtzweten;
- klachten die 's nachts erger zijn.
Bij Yang-leegte kunnen daarnaast voorkomen:
- sterke kouwelijkheid;
- koude handen en voeten;
- dun, helder of waterig slijm;
- spontaan transpireren;
- vaker plassen of 's nachts moeten plassen;
- vocht vasthouden;
- duizeligheid.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden herkend bij langdurige aandoeningen zoals COPD, emfyseem en chronisch astma. Ernstige benauwdheid met vochtophoping kan ook voorkomen bij hart- of longaandoeningen en vereist reguliere medische beoordeling.
Wanneer contact opnemen met de huisarts?
Benauwdheid kan een symptoom zijn van een ernstige aandoening. Laat nieuwe, onverklaarde of duidelijk toenemende kortademigheid daarom medisch beoordelen.
Zoek direct medische hulp bij ernstige of plotseling ontstane benauwdheid, vooral wanneer deze samengaat met pijn of druk op de borst, blauwe of grijze verkleuring van lippen of huid, sufheid of verwardheid, bloed ophoesten, flauwvallen of zeer grote moeite met ademhalen.
Ook benauwdheid die in rust optreedt, u 's nachts wakker maakt, snel verergert, gepaard gaat met koorts en duidelijke ziekteverschijnselen of samengaat met nieuwe vochtophoping in benen of enkels verdient medische beoordeling.
Acupunctuur en Chinese kruidengeneeskunde worden bij dergelijke situaties uitsluitend aanvullend gebruikt nadat noodzakelijke reguliere diagnostiek en behandeling hebben plaatsgevonden.
Prognose
Het verloop van benauwdheid en kortademigheid hangt af van de oorzaak, de duur en de ernst van de klachten. Bij een tijdelijke luchtweginfectie kunnen de klachten binnen enkele dagen of weken afnemen. Bij chronische aandoeningen, zoals astma, COPD, hartfalen of een langdurig TCM-leegtepatroon, kan een langer behandeltraject nodig zijn.
Ook het onderliggende TCM-patroon speelt een rol. Klachten door een tijdelijk extern patroon, zoals Wind-Koude of Wind-Hitte, kunnen anders verlopen dan benauwdheid door Flegma, Qi-stagnatie of een tekort aan Long-, Milt- of Nier-Qi.
In de beginfase is één behandeling per week gebruikelijk. Bij acute klachten kan tijdelijk veel frequenter worden behandeld dan bij chronische kortademigheid. Afhankelijk van de ernst en het patroon kan dit meerdere keren per week en in sommige acute TCM-behandelprotocollen zelfs dagelijks zijn. Bij ernstige acute benauwdheid heeft noodzakelijke reguliere medische behandeling altijd voorrang.
Voor chronische klachten blijft één keer per week als gebruikelijke beginrichtlijn prima.
Contact
Heeft u last van benauwdheid of kortademigheid en wilt u weten of acupunctuur of Chinese kruidengeneeskunde aanvullend iets voor uw klachten kan betekenen? Neem dan gerust contact op om uw situatie te bespreken of een afspraak te maken.