Heesheid en stemverlies
Heesheid betekent dat de stem anders klinkt dan normaal: bijvoorbeeld schor, raspend, zwak, krakerig of minder helder. Bij ernstigere klachten kan de stem gedeeltelijk of vrijwel helemaal wegvallen. Dit kan plotseling ontstaan tijdens een verkoudheid of keelontsteking, maar ook geleidelijk door langdurig stemgebruik, irritatie of een onderliggende aandoening.
De oorzaak bepaalt voor een belangrijk deel welke behandeling passend is. Bij een acute ontsteking ligt de aanpak anders dan bij een stem die steeds vermoeider wordt, veel slijm rond de keel of langdurige droogte en irritatie.
Binnen de Chinese geneeskunde wordt daarom niet alleen gekeken naar de heesheid zelf, maar ook naar het verloop, bijkomende keel- en luchtwegklachten, slijm, droogte, energie, spijsvertering en de mogelijke invloed van spanning of emoties.
Mogelijke westerse aandoeningen
Heesheid en stemverlies kunnen onder andere voorkomen bij:
- acute of chronische laryngitis;
- verkoudheid en andere luchtweginfecties;
- functionele dysfonie of spierspanningsdysfonie;
- stembandknobbeltjes of stembandpoliepen;
- refluxgerelateerde irritatie van keel en strottenhoofd;
- andere aandoeningen of veranderingen van de stembanden.
Bij langdurige of onverklaarde heesheid is het belangrijk dat een mogelijke structurele oorzaak aan de stembanden wordt uitgesloten.
Mogelijke oorzaken
Acute heesheid ontstaat vaak tijdens een virale luchtweginfectie waarbij het strottenhoofd en de stembanden geïrriteerd of ontstoken raken. Ook intensief stemgebruik kan tijdelijk heesheid of stemverlies veroorzaken.
Bij terugkerende of chronische klachten kunnen langdurige stembelasting, roken, droge lucht, stof en andere irriterende stoffen een rol spelen. Ook reflux kan het strottenhoofd en de stembanden irriteren. Bij sommige mensen hebben spanning en emoties duidelijk invloed op het gebruik van de stem.
Langdurige irritatie of overbelasting kan daarnaast samengaan met structurele veranderingen van de stembanden, zoals knobbeltjes of poliepen.
Wat kan acupunctuur doen bij heesheid en stemverlies?
De behandeling wordt afgestemd op de oorzaak en het patroon achter de stemklachten. Bij acute heesheid door een luchtweginfectie ligt de nadruk bijvoorbeeld op een andere aanpak dan bij chronische stemvermoeidheid, veel slijm of een droge, geïrriteerde keel.
De behandeling kan onder andere gericht zijn op:
- irritatie en zwelling van keel en stembanden verminderen;
- keelpijn en andere bijkomende klachten tijdens een acute luchtweginfectie behandelen;
- slijm verminderen wanneer dit de keel en stem belemmert;
- droogte van keel en stembanden verminderen;
- de stem ondersteunen wanneer deze zwak is en snel vermoeid raakt;
- spanning verminderen wanneer stress of emoties duidelijk invloed hebben op de stem.
Bij acute klachten kan tijdelijk vaker worden behandeld. Bij chronische klachten ligt de nadruk meer op het onderliggende patroon en is meestal een langer behandeltraject nodig.
Wat kan Chinese kruidengeneeskunde doen bij heesheid en stemverlies?
Chinese kruiden kunnen dagelijks tussen de behandelingen door worden gebruikt en worden aangepast aan het soort stemklacht. Een droge, geïrriteerde keel vraagt bijvoorbeeld om een andere aanpak dan heesheid waarbij veel slijm en keelschrapen op de voorgrond staan.
De kruidenbehandeling kan onder andere gericht zijn op:
- acute irritatie, roodheid en zwelling verminderen;
- een droge keel en droge stembanden bevochtigen;
- slijm verminderen en veelvuldig keelschrapen behandelen;
- de stem ondersteunen bij langdurige zwakte en vermoeidheid;
- bij terugkerende klachten het onderliggende patroon behandelen;
- de behandeling aanpassen wanneer acute heesheid overgaat in langdurige stemklachten.
Acupunctuur en kruiden kunnen afzonderlijk worden toegepast, maar kunnen elkaar ook aanvullen.
Hoe kijkt de Chinese geneeskunde naar heesheid en stemverlies?
Binnen de Chinese geneeskunde zijn de keel en het functioneren van de stem in de eerste plaats verbonden met het Long-orgaansysteem. De Longen zijn binnen TCM onder andere betrokken bij de beweging van Qi in borstkas en luchtwegen. Wanneer deze functie tijdens bijvoorbeeld een verkoudheid wordt verstoord, kan de stem plotseling hees worden of wegvallen.
Bij langdurige klachten kunnen ook andere orgaansystemen betrokken raken. De Milt speelt een rol bij de vorming van Qi en de verwerking van lichaamsvloeistoffen. Wanneer deze functie verzwakt is, kan gemakkelijker slijm ontstaan en kan de stem minder krachtig worden.
Het Nier-orgaansysteem kan vooral bij langdurige droogte en uitputting een rol spelen. Long en Nier zijn binnen TCM beide betrokken bij het voeden en bevochtigen van keel en stem.
Ook de Lever kan relevant zijn. De Lever is binnen TCM betrokken bij de vrije beweging van Qi. Bij sterke spanning, frustratie of andere emoties kan deze beweging stagneren. Sommige mensen ervaren daardoor een brok- of beklemd gevoel in de keel en merken tegelijkertijd veranderingen van hun stem.
Wat is een TCM-orgaansysteem?
Een TCM-orgaansysteem beschrijft een groep samenhangende lichaamsfuncties en is breder dan alleen het anatomische orgaan met dezelfde naam. Lees meer bij TCM Basisinformatie.
Wat is een TCM-patroon?
Een TCM-patroon is een herkenbare combinatie van klachten en lichamelijke kenmerken die aangeeft welke disbalans waarschijnlijk aan de klachten bijdraagt. Lees meer bij TCM Basisinformatie.
Hieronder worden alleen de meest voorkomende patronen besproken. Andere patronen zijn mogelijk en meerdere patronen kunnen tegelijkertijd voorkomen. Daardoor kunt u zich in verschillende beschrijvingen herkennen. Ook hoeft iemand met een bepaald patroon niet alle genoemde symptomen te hebben. Het patroon wordt vastgesteld op basis van het totale klachtenbeeld.
Meest voorkomende TCM-patronen
Wind-Koude
Korte uitleg
Dit is een acuut patroon dat kan voorkomen aan het begin van een verkoudheid of andere luchtweginfectie. De normale functie van de Longen en keel wordt tijdelijk verstoord, waardoor de stem plotseling hees of zwak kan worden.
Veel voorkomende symptomen
- plotselinge heesheid of stemverlies;
- lichte keelpijn of kriebel in de keel;
- rillerigheid, eventueel lichte koorts;
- spierpijn en stijve nek;
- verstopte neus of heldere, waterige neusafscheiding;
- eventueel hoesten met dun, helder slijm.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden herkend bij verkoudheid, acute virale luchtweginfecties en acute laryngitis.
Wind-Hitte
Korte uitleg
Ook dit is meestal een acuut patroon tijdens een luchtweginfectie. Vergeleken met Wind-Koude staan roodheid, irritatie en andere warmteverschijnselen duidelijker op de voorgrond.
Veel voorkomende symptomen
- plotselinge heesheid of stemverlies;
- rode, pijnlijke of gezwollen keel;
- koorts, eventueel met lichte rillingen;
- hoofdpijn;
- droge of geïrriteerde keel;
- hoesten, soms met geel of kleverig slijm.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden herkend bij acute laryngitis, faryngitis, tonsillitis en andere acute luchtweginfecties.
Wind-Droogte
Korte uitleg
Bij Wind-Droogte staan plotselinge droogte en irritatie van keel en stem op de voorgrond. Dit kan bijvoorbeeld voorkomen bij droge omgevingslucht of tijdens een acute luchtwegaandoening waarbij droogte duidelijk aanwezig is.
Veel voorkomende symptomen
- droge, schorre of raspende stem;
- droge of kriebelende keel;
- droge mond, neus of lippen;
- droge hoest;
- weinig slijm of een kleine hoeveelheid taai slijm;
- duidelijke droogte van meerdere slijmvliezen.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden herkend bij acute irritatieve keel- en stemklachten en luchtwegaandoeningen waarbij droogte duidelijk op de voorgrond staat.
Lever-Qi-stagnatie
Korte uitleg
Bij dit patroon heeft spanning invloed op de vrije beweging van Qi door keel en borstkas. De stem kan hierdoor zwakker of hees worden zonder dat er noodzakelijk duidelijke ontsteking van de keel aanwezig is. De klachten kunnen sterk wisselen met stress en emoties.
Veel voorkomende symptomen
- heesheid of stemverlies tijdens perioden van stress of emotionele spanning;
- een brokgevoel of het gevoel dat iets in de keel vastzit;
- beklemming op de borst;
- veel zuchten of moeite om diep adem te halen;
- prikkelbaarheid of frustratie;
- klachten die duidelijk wisselen met spanning.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden herkend bij functionele dysfonie, spierspanningsdysfonie en sommige vormen van functioneel stemverlies.
Flegma-Hitte
Korte uitleg
Bij Flegma-Hitte zijn slijm en Hitte gecombineerd. Het slijm kan de vrije beweging rond keel en stem belemmeren, terwijl Hitte samengaat met irritatie en zwelling. Dit patroon kan zowel bij acute als bij langer bestaande klachten voorkomen.
Veel voorkomende symptomen
- zware, schorre of krakerige stem;
- veelvuldig de keel moeten schrapen;
- taai, geel slijm;
- gevoel van slijm of obstructie in de keel;
- rode of gezwollen keel;
- eventueel hoesten of piepende ademhaling.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden herkend bij chronische laryngitis en andere stemklachten waarbij slijm en irritatie duidelijk op de voorgrond staan.
Long- en Milt-Qi-leegte
Korte uitleg
Bij dit patroon ontbreekt vooral kracht achter de stem. De stem wordt zwakker naarmate iemand meer praat of vermoeider raakt. De Milt speelt binnen TCM een rol bij de vorming van Qi, terwijl de Long deze Qi onder andere gebruikt voor ademhaling en stem.
Veel voorkomende symptomen
- chronisch zwakke of zachte stem;
- heesheid die erger wordt door spreken;
- snel vermoeide stem;
- vermoeidheid en weinig energie;
- kortademigheid;
- weinig eetlust;
- opgeblazen gevoel;
- eventueel losse ontlasting.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden herkend bij chronische stemvermoeidheid, stemklachten na een luchtweginfectie of langdurige ziekte en sommige vormen van chronische laryngitis.
Long- en Nier-Yin-leegte
Korte uitleg
Dit patroon ontstaat meestal bij langdurige klachten waarbij volgens TCM onvoldoende Yin aanwezig is om keel en stem goed te voeden en bevochtigen. Droogte staat daardoor sterk op de voorgrond.
Veel voorkomende symptomen
- langdurige droge, raspende of zwakke stem;
- droge en geïrriteerde keel;
- stem die snel vermoeid raakt;
- droge hoest met weinig slijm;
- droge mond en slijmvliezen;
- soms nachtzweten;
- soms warmtegevoel in handen en voeten.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden herkend bij chronische laryngitis, chronische faryngitis en langdurige stemklachten waarbij droogte en irritatie duidelijk op de voorgrond staan.
Wanneer contact opnemen met de huisarts?
Laat aanhoudende of onverklaarde heesheid medisch beoordelen, vooral wanneer de klachten langer dan enkele weken bestaan of regelmatig terugkomen.
Neem eerder contact op bij slikproblemen, bloed ophoesten, een zwelling in de hals, onverklaard gewichtsverlies of toenemende benauwdheid.
Bij langdurige stemklachten kan onderzoek door een KNO-arts en, afhankelijk van de oorzaak, begeleiding door een logopedist zinvol zijn.
Prognose
Het behandelverloop hangt onder andere af van de oorzaak, duur en ernst van de stemklachten, het onderliggende TCM-patroon en eventuele structurele veranderingen van de stembanden.
Bij acute heesheid, bijvoorbeeld tijdens een verkoudheid of laryngitis, kan de behandeling in de eerste dagen relatief frequent worden ingezet. Afhankelijk van de ernst kan acupunctuur meerdere keren per week en soms dagelijks worden toegepast. Chinese kruiden kunnen, wanneer passend, dagelijks worden gebruikt en worden aangepast wanneer het klachtenbeeld verandert.
Bij chronische heesheid of stemzwakte is doorgaans meer tijd nodig. Eén acupunctuurbehandeling per week is in de beginfase een gebruikelijke richtlijn. Wanneer de klachten verminderen en stabieler worden, kan de frequentie worden afgebouwd.
Wanneer structurele veranderingen aanwezig zijn, zoals stembandknobbeltjes of poliepen, hangt het verloop mede af van de onderliggende oorzaak en eventuele behandeling door een KNO-arts of logopedist.
Contact
Heeft u last van heesheid, een zwakke stem of terugkerend stemverlies en wilt u weten of acupunctuur en/of Chinese kruidengeneeskunde bij uw klachten kan passen? Tijdens een eerste consult bespreken we uw klachten, mogelijke oorzaken en andere relevante symptomen. Op basis van het totale klachtenbeeld wordt bekeken welk TCM-patroon waarschijnlijk op de voorgrond staat en welke behandeling daarbij past.