Sinusitis
Sinusitis is een ontsteking van één of meerdere neusbijholten. Vaak begint een acute bijholteontsteking tijdens of na een verkoudheid. Het slijmvlies in neus en bijholten zwelt op, waardoor slijm minder goed kan worden afgevoerd. Dit kan leiden tot neusverstopping, druk of pijn in het gezicht, hoofdpijn en afscheiding uit de neus of naar de keel.
Bij sommige mensen verdwijnen de klachten weer binnen relatief korte tijd. Bij anderen blijven neusverstopping, postnasale drip, druk in het hoofd of een verminderd reukvermogen langdurig aanwezig of komen de klachten regelmatig terug.
Binnen de Chinese geneeskunde wordt onderscheid gemaakt tussen acute en chronische sinusitis en tussen verschillende manieren waarop de klachten zich presenteren. Acupunctuur en Chinese kruidengeneeskunde worden op dit individuele klachtenbeeld afgestemd.
Veel voorkomende symptomen
Sinusitis kan onder andere gepaard gaan met:
- een verstopte neus;
- dikke of gekleurde neusafscheiding;
- slijm dat achter in de keel loopt;
- druk of pijn rond voorhoofd, neus, wangen of ogen;
- hoofdpijn;
- verminderd of afwezig reukvermogen;
- vermoeidheid of een zwaar gevoel in het hoofd;
- hoesten, soms vooral 's nachts;
- koorts of een ziek gevoel bij acute sinusitis;
- slechte adem.
Bij chronische sinusitis zijn pijn en koorts niet altijd aanwezig. Langdurige neusverstopping, slijm, postnasale drip en verminderd reukvermogen kunnen dan meer op de voorgrond staan.
Mogelijke oorzaken
Acute sinusitis ontstaat vaak tijdens of na een virale bovenste-luchtweginfectie, zoals een verkoudheid. Door ontsteking en zwelling van het slijmvlies kunnen de openingen van de bijholten vernauwen en kan slijm minder goed worden afgevoerd. Soms ontstaat vervolgens een bacteriële infectie.
Bij chronische of regelmatig terugkerende sinusitis kunnen meerdere factoren een rol spelen. Allergische rhinitis, langdurige zwelling van het neusslijmvlies, neuspoliepen en anatomische factoren kunnen bijvoorbeeld de ventilatie en afvoer van de bijholten beïnvloeden.
Binnen de Chinese geneeskunde worden acute klachten vaak gekoppeld aan een externe ziekteverwekker die Hitte veroorzaakt. Bij chronische sinusitis wordt daarnaast gekeken naar achtergebleven Hitte, Damp en Flegma en naar onderliggende patronen waardoor slijm en verstopping gemakkelijker terugkeren.
Wat kan acupunctuur doen bij sinusitis?
Bij acupunctuur wordt gekeken naar zowel de lokale klachten als het onderliggende TCM-patroon. Daarbij zijn onder andere de plaats van de pijn of druk, de kleur en dikte van het slijm, neusverstopping, warmte- of koudeverschijnselen en het onderscheid tussen acute en chronische klachten belangrijk.
De behandeling kan onder andere gericht zijn op:
- neusverstopping verminderen en de neus helpen vrijmaken;
- druk en pijn rond de bijholten verminderen;
- de afvoer van slijm ondersteunen;
- postnasale drip en slijmvorming verminderen;
- hoofdpijn en een zwaar of vol gevoel in het hoofd behandelen;
- bij chronische of terugkerende sinusitis ook onderliggende factoren behandelen die volgens TCM bijdragen aan slijmvorming en terugkerende verstopping.
Bij acute sinusitis kan tijdelijk vaker behandelen zinvol zijn dan bij chronische klachten.
Wat kan Chinese kruidengeneeskunde doen bij sinusitis?
Chinese kruiden worden afgestemd op het stadium en het klachtenbeeld. Een acute sinusitis met koorts, aangezichtspijn en dik geel slijm vraagt binnen TCM om een andere aanpak dan langdurige neusverstopping met veel wit slijm, vermoeidheid en terugkerende klachten.
De behandeling kan onder andere gericht zijn op:
- neusverstopping, hoofdpijn en druk rond de bijholten verminderen;
- dik en moeilijk afvoerbaar slijm helpen verminderen;
- Hitte behandelen wanneer roodheid, warmte en geel of groen slijm aanwezig zijn;
- Damp en Flegma behandelen bij chronische slijmvorming en een zwaar gevoel;
- achterblijvende klachten na een luchtweginfectie behandelen;
- bij terugkerende sinusitis ook de onderliggende gevoeligheid behandelen.
De kruidencombinatie kan veranderen wanneer een acute infectie overgaat in een herstelfase of wanneer bij chronische sinusitis tijdelijk een acute verergering optreedt.
Hoe kijkt de Chinese geneeskunde naar sinusitis?
Binnen de Chinese geneeskunde zijn vooral het Long-, Milt-, Maag-, Lever- en Galblaas-orgaansysteem relevant bij sinusitis. Welke systemen betrokken zijn, hangt af van het klachtenbeeld.
De Long heeft binnen TCM een nauwe relatie met de neus en de bovenste luchtwegen. Een acute infectie kan de normale functie van de Long verstoren en zich bijvoorbeeld presenteren als Wind-Hitte.
Bij sterkere Hitteverschijnselen kan volgens TCM ook Hitte vanuit de Maag of Lever/Galblaas naar het hoofd en de bijholten opstijgen. Deze patronen geven verschillende combinaties van hoofdpijn, aangezichtspijn, dorst, gekleurd slijm en andere warmteverschijnselen.
Bij chronische sinusitis spelen Damp en Flegma een belangrijke rol. Hiermee beschrijft TCM een ophoping die zich onder andere kan uiten in slijm, zwelling, verstopping en een zwaar gevoel in het hoofd. De Milt is binnen TCM betrokken bij de verwerking van voeding en lichaamsvloeistoffen en kan daarom een onderliggende rol spelen wanneer iemand gemakkelijk Damp en Flegma vormt.
Bij langdurige of terugkerende klachten kan daarnaast de Long-Qi verzwakken. Bij een kleiner deel van de mensen kan volgens de TCM-theorie ook een diepere Yang-leegte, waaronder Nier-Yang-leegte, bijdragen aan chronische koude en vochtige klachten.
Acute en chronische patronen
Bij acute sinusitis staan meestal relatief sterke patronen op de voorgrond, zoals Wind-Hitte, Maag-Hitte of Lever-Galblaas-Vuur.
Bij chronische sinusitis zien we vaker een combinatie. Er kan bijvoorbeeld nog Hitte of Flegma aanwezig zijn terwijl tegelijkertijd een onderliggende Qi-leegte bestaat. Hierdoor kan iemand zich in meerdere van de onderstaande patronen herkennen.
Wat is een TCM-orgaansysteem?
Een TCM-orgaansysteem beschrijft een groep samenhangende lichaamsfuncties en is breder dan alleen het anatomische orgaan met dezelfde naam. Lees meer bij TCM Basisinformatie.
Wat is een TCM-patroon?
Een TCM-patroon is een herkenbare combinatie van klachten en lichamelijke kenmerken die aangeeft welke disbalans waarschijnlijk aan de klachten bijdraagt. Lees meer bij TCM Basisinformatie.
Hieronder worden de meest voorkomende en klinisch relevante patronen besproken. Andere patronen zijn mogelijk en meerdere patronen kunnen tegelijkertijd voorkomen. Daardoor kunt u zich in verschillende beschrijvingen herkennen. Ook hoeft iemand met een bepaald patroon niet alle genoemde symptomen te hebben. Het patroon wordt vastgesteld op basis van het totale klachtenbeeld.
Meest voorkomende TCM-patronen
Wind-Hitte
Korte uitleg
Wind-Hitte is een belangrijk patroon bij acute sinusitis, vaak tijdens of na een verkoudheid. De term Hitte beschrijft hierbij het ontstekingsachtige karakter van de klachten en betekent niet dat warm weer de oorzaak is.
Veel voorkomende symptomen
- plotselinge neusverstopping;
- geel of wit-geel slijm;
- druk of pijn in het voorhoofd of rond de bijholten;
- hoofdpijn;
- verminderd reukvermogen;
- droge of pijnlijke keel;
- dorst;
- koorts of warmtegevoel;
- soms lichte koude rillingen.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden herkend bij acute virale rhinosinusitis en andere acute bovenste-luchtweginfecties waarbij de bijholten betrokken zijn.
Maag-Hitte
Korte uitleg
Binnen TCM kan sterke Hitte vanuit het Maagsysteem omhoog stijgen naar het gezicht en de bijholten. Dit geeft meestal een uitgesproken warm klachtenbeeld met veel dorst en duidelijke aangezichtsklachten.
Veel voorkomende symptomen
- ernstige neusverstopping;
- dik geel of groen slijm;
- druk of pijn rond de wangen en bijholten;
- frontale hoofdpijn;
- rood of warm gezicht;
- sterke dorst, vaak naar koude dranken;
- droge mond;
- slechte adem;
- soms tand- of tandvleesklachten;
- eventueel obstipatie.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden herkend bij acute sinusitis waarbij pijn rond de maxillaire bijholten, veel gekleurd slijm en duidelijke warmteverschijnselen aanwezig zijn.
Lever-Galblaas-Vuur
Korte uitleg
Bij dit patroon stijgt volgens TCM sterke Hitte vanuit het Lever- en Galblaassysteem naar het hoofd. De klachten kunnen daardoor vooral aan de zijkant van het hoofd en rond de ogen of slapen aanwezig zijn. Emotionele spanning kan onderdeel zijn van het totale klachtenbeeld.
Veel voorkomende symptomen
- neusverstopping;
- dik geel of groen slijm;
- hevige hoofdpijn, vaak rond slapen of zijkant van het hoofd;
- druk of pijn rond de ogen;
- bittere smaak in de mond;
- droge mond en dorst;
- prikkelbaarheid;
- rood gezicht of rode ogen;
- soms duizeligheid of oorsuizen.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden herkend bij acute of hevig opvlammende sinusitis waarbij sterke hoofdpijn, gekleurd slijm en duidelijke Hitteverschijnselen aanwezig zijn.
Flegma-Damp en Flegma-Hitte
Korte uitleg
Bij chronische sinusitis is ophoping van Flegma en Damp een belangrijk TCM-mechanisme. Slijm en zwelling blijven aanwezig en belemmeren de normale doorgang van neus en bijholten.
Flegma-Damp geeft meestal een kouder of neutraler beeld met wit slijm. Wanneer Hitte ontstaat, wordt het slijm vaker geel of groen en kleveriger; dit wordt Flegma-Hitte genoemd.
Veel voorkomende symptomen
- chronische neusverstopping;
- veel slijm;
- postnasale drip;
- verminderd reukvermogen;
- zwaar of wattig gevoel in het hoofd;
- druk rond de bijholten;
- eventueel neuspoliepen;
- bij Flegma-Damp vaker wit of helder slijm;
- bij Flegma-Hitte vaker geel of groen, dik en kleverig slijm;
- bij Flegma-Hitte soms dorst, droge mond of warmtegevoel.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden herkend bij chronische rhinosinusitis, chronische sinusitis met postnasale drip en chronische rhinosinusitis met neuspoliepen.
Hitte in het Longmeridiaan
Korte uitleg
Bij dit chronische patroon blijft volgens TCM Hitte in het gebied van de Long en de bovenste luchtwegen aanwezig. Het kan bijvoorbeeld ontstaan na herhaalde of onvoldoende herstelde acute luchtwegklachten. De Hitte kan het slijm geleidelijk indikken en de slijmvliezen irriteren.
Veel voorkomende symptomen
- chronische neusverstopping;
- relatief weinig maar dik en kleverig geel slijm;
- postnasale drip;
- rood of gezwollen neusslijmvlies;
- drukgevoelige bijholten;
- frontale hoofdpijn;
- geïrriteerde of droge keel;
- droge mond;
- soms een droge of licht productieve hoest;
- hoest eventueel erger 's nachts.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden herkend bij chronische sinusitis na terugkerende luchtweginfecties en bij chronische neus- en bijholteklachten waarbij irritatie, droogte en kleverig slijm samengaan.
Lever-Qi-stagnatie met Hitte
Korte uitleg
Bij dit patroon speelt spanning een duidelijke rol. Volgens TCM kan langdurige stagnatie van Lever-Qi Hitte veroorzaken en de normale circulatie rond hoofd en bijholten beïnvloeden. Klachten kunnen daardoor merkbaar verergeren tijdens stressvolle perioden.
Veel voorkomende symptomen
- chronische of terugkerende neusverstopping;
- druk in hoofd of bijholten;
- hoofdpijn;
- klachten duidelijk erger bij stress of emotionele spanning;
- prikkelbaarheid;
- gespannen gevoel in borst of flanken;
- droge of bittere smaak in de mond;
- eventueel geel of kleverig slijm;
- soms slaapklachten.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden herkend bij chronische of terugkerende sinusitis waarbij stress een duidelijke verergerende factor is.
Long-Qi-leegte met achterblijvende Koude
Korte uitleg
Bij langdurige of regelmatig terugkerende luchtwegklachten kan volgens TCM de Long-Qi verzwakken. Hierdoor herstelt iemand minder gemakkelijk volledig en kunnen neusverstopping en slijm na verkoudheden blijven hangen of steeds opnieuw ontstaan.
De term achterblijvende Koude beschrijft hier vooral het karakter van het klachtenbeeld, met bleke slijmvliezen en wit of helder slijm.
Veel voorkomende symptomen
- chronische of regelmatig terugkerende sinusklachten;
- langdurige neusverstopping;
- wit of helder slijm;
- postnasale drip;
- bleek en gezwollen neusslijmvlies;
- vermoeidheid;
- gemakkelijk verkouden worden;
- klachten die na een verkoudheid lang blijven hangen;
- spontaan of gemakkelijk transpireren;
- soms kortademigheid of een zwakke stem.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden herkend bij terugkerende of chronische sinusitis, vooral bij mensen die gemakkelijk luchtweginfecties krijgen en daarna langzaam herstellen.
Milt-Qi-leegte met Damp
Korte uitleg
De Milt is binnen TCM betrokken bij de verwerking van voeding en lichaamsvloeistoffen. Wanneer deze functie verzwakt is, kan gemakkelijker Damp ontstaan. Dit kan bijdragen aan chronische zwelling en slijmvorming in neus en bijholten.
Hierdoor komen neusklachten vaak samen voor met vermoeidheid, een zwaar gevoel en spijsverteringsklachten.
Veel voorkomende symptomen
- chronische neusverstopping;
- veel wit of kleverig slijm;
- postnasale drip;
- gezwollen neusslijmvlies;
- zwaar of wazig gevoel in het hoofd;
- verminderd reukvermogen;
- vermoeidheid en loomheid;
- weinig eetlust;
- opgeblazen gevoel;
- zachte of losse ontlasting;
- eventueel neuspoliepen.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden herkend bij chronische rhinosinusitis en chronische rhinosinusitis met neuspoliepen, vooral wanneer ook vermoeidheid en spijsverteringsklachten aanwezig zijn.
Nier-Yang-leegte
Korte uitleg
Nier-Yang-leegte is een dieper en minder vaak voorkomend patroon bij langdurige sinusitis. Volgens TCM is er onvoldoende verwarmende en transformerende kracht om lichaamsvloeistoffen goed te verwerken. Hierdoor kunnen chronische koude, vochtige klachten ontstaan.
Dit patroon wordt vooral relevant wanneer de neusklachten onderdeel zijn van een breder klachtenbeeld van Yang-leegte.
Veel voorkomende symptomen
- langdurige neusverstopping;
- helder of wit, waterig slijm;
- chronische postnasale drip;
- sterke kouwelijkheid;
- koude handen en voeten;
- vermoeidheid;
- lage-rugzwakte of lage-rugpijn;
- vaker of 's nachts plassen;
- eventueel vocht vasthouden.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden herkend bij langdurige chronische sinusitis wanneer naast de neusklachten duidelijke algemene kenmerken van een chronisch koud en verzwakt klachtenbeeld aanwezig zijn.
Wanneer contact opnemen met de huisarts?
Een acute sinusitis ontstaat vaak tijdens of na een verkoudheid en herstelt meestal zonder complicaties. Medische beoordeling is verstandig wanneer de klachten ernstig zijn, duidelijk verergeren of langdurig blijven bestaan.
Neem sneller contact op bij ernstige hoofdpijn, hoge of aanhoudende koorts, ernstige ziekteverschijnselen of zwelling en roodheid rond een oog. Ook veranderingen in het gezichtsvermogen, sufheid, verwardheid, nekstijfheid of andere neurologische verschijnselen vragen om snelle medische beoordeling.
Bij regelmatig terugkerende of langdurige sinusitis kan onderzoek naar onderliggende factoren zoals allergieën, neuspoliepen of anatomische afwijkingen zinvol zijn.
Prognose
Het behandelverloop hangt onder andere af van de duur en ernst van de sinusitis, of de klachten acuut of chronisch zijn, het onderliggende TCM-patroon en eventuele factoren die de klachten in stand houden. Een recent ontstane acute sinusitis kan doorgaans sneller veranderen dan chronische of jarenlang terugkerende sinusklachten.
Bij acute sinusitis kan een hogere behandelfrequentie passend zijn. Afhankelijk van de ernst kan tijdelijk twee tot drie keer per week worden behandeld. Bij chronische sinusitis is één behandeling per week een gebruikelijke richtlijn in de beginfase. Wanneer de klachten verminderen en stabieler worden, kan de frequentie worden afgebouwd.
Chinese kruiden kunnen, wanneer passend, dagelijks tussen de behandelingen door worden gebruikt. Bij chronische of terugkerende sinusitis kan het behandeltraject langer duren, omdat naast neusverstopping, slijm en druk in de bijholten ook onderliggende patronen zoals Milt-Qi-leegte, Long-Qi-leegte of Nier-Yang-leegte kunnen worden behandeld.
Wanneer contact opnemen met de huisarts?
Acute sinusitis herstelt vaak vanzelf, maar medische beoordeling is belangrijk wanneer de klachten ernstig zijn, duidelijk verergeren of ongewoon lang aanhouden.
Neem eerder contact op met de huisarts bij hoge of aanhoudende koorts, ernstige of snel toenemende pijn in het gezicht of hoofd, duidelijke zwelling rond een oog, problemen met zien, ernstige sufheid of verwardheid of wanneer u zich ernstig ziek voelt.
Ook bij langdurige of steeds terugkerende sinusklachten kan reguliere beoordeling zinvol zijn, onder andere om andere oorzaken van chronische neus- en bijholteklachten uit te sluiten.
Contact
Heeft u regelmatig last van sinusitis of chronische klachten van de bijholten en wilt u weten of acupunctuur en/of Chinese kruidengeneeskunde bij uw klachten kan passen? Tijdens een eerste consult bespreken we uw klachten, het verloop ervan en andere relevante symptomen. Op basis van het totale klachtenbeeld wordt bekeken welk TCM-patroon waarschijnlijk op de voorgrond staat en welke behandeling daarbij past.