PCOS (polycysteus-ovariumsyndroom)
PCOS (polycysteus-ovariumsyndroom) is een hormonale aandoening waarbij de eisprong en menstruatiecyclus verstoord kunnen zijn. Kenmerkend zijn onder andere een onregelmatige of uitblijvende eisprong en een verhoogde hoeveelheid androgenen, zoals testosteron. Op een echo kunnen daarnaast veel kleine, onrijpe follikels in de eierstokken zichtbaar zijn.
PCOS kan zich heel verschillend uiten. Sommige vrouwen hebben vooral een onregelmatige menstruatie, terwijl anderen last hebben van acne, toegenomen haargroei, haaruitval, gewichtstoename of moeite om zwanger te worden. Niet iedere vrouw met PCOS heeft overgewicht of insulineresistentie en ook zijn niet bij iedereen polycysteuze eierstokken zichtbaar.
De behandeling hangt daarom af van de klachten, eventuele kinderwens en persoonlijke situatie.
Veel voorkomende symptomen
Niet iedere vrouw met PCOS heeft dezelfde klachten. Veel voorkomende symptomen zijn:
- onregelmatige of lange menstruatiecycli;
- weinig of geen menstruaties;
- verminderde of afwezige eisprong;
- moeite om zwanger te worden;
- acne of een vette huid;
- toegenomen haargroei op het gezicht of lichaam;
- haaruitval volgens een mannelijk patroon;
- gewichtstoename of moeite met afvallen;
- vermoeidheid.
Sommige vrouwen hebben slechts enkele van deze klachten. PCOS kan bovendien voorkomen bij vrouwen met een normaal lichaamsgewicht.
Mogelijke oorzaken
De precieze oorzaak van PCOS is niet bekend. Waarschijnlijk ontstaat de aandoening door een combinatie van genetische, hormonale en metabole factoren.
Factoren die een rol kunnen spelen zijn onder andere:
- erfelijke aanleg;
- verhoogde productie of activiteit van androgenen;
- verstoring van de normale follikelrijping en eisprong;
- insulineresistentie en verhoogde insulinespiegels bij een deel van de vrouwen;
- overgewicht, dat bestaande hormonale en metabole verstoringen kan versterken;
- andere leefstijl- en omgevingsfactoren.
PCOS kan daardoor verschillende verschijningsvormen hebben. De ene vrouw heeft bijvoorbeeld duidelijke metabole klachten en overgewicht, terwijl een andere slank is maar wel een onregelmatige cyclus en verhoogde androgenen heeft.
Wat kan acupunctuur doen?
Acupunctuur kan aanvullend worden ingezet bij PCOS. De behandeling wordt afgestemd op uw menstruatiecyclus, klachten, eventuele kinderwens en het onderliggende TCM-patroon.
Binnen de Chinese geneeskunde wordt niet alleen naar de diagnose PCOS gekeken. Er wordt onderzocht welke combinatie van klachten en lichamelijke kenmerken aanwezig is. Bij de ene vrouw worden bijvoorbeeld vooral kenmerken van Damp-Slijm herkend, terwijl bij een ander Nier-leegte, Hitte of stagnatie van Qi en Bloed meer op de voorgrond staat.
Afhankelijk van het klachtenbeeld kan de behandeling gericht zijn op:
- de menstruatiecyclus ondersteunen;
- de eisprong ondersteunen;
- Nier-Yin en/of Nier-Yang versterken;
- Chong Mai en Ren Mai ondersteunen;
- Damp en Slijm verminderen;
- de doorstroming van Qi en Bloed verbeteren;
- Hitte verminderen wanneer dit patroon aanwezig is.
De behandeling kan gedurende de cyclus worden aangepast. Binnen een fasegerichte TCM-benadering kan bij PCOS in de fase na de menstruatie en rond de eisprong meer nadruk liggen op het ondersteunen van de Nieren. Wanneer kenmerken van Damp-Slijm aanwezig zijn, kan daar eveneens aandacht aan worden besteed.
Wat kan Chinese kruidengeneeskunde doen?
Chinese kruidengeneeskunde wordt, net als acupunctuur, afgestemd op het individuele TCM-patroon. Er bestaat daarom niet één kruidenbehandeling die bij iedere vrouw met PCOS wordt gebruikt.
De behandeling kan bovendien gedurende de menstruatiecyclus worden aangepast. Bij een lange of onregelmatige cyclus wordt gekeken naar de klachten en tekenen die aangeven welke functies op dat moment vooral ondersteuning nodig hebben.
Afhankelijk van het patroon kan de kruidenbehandeling gericht zijn op:
- Nier-Yin en Nier-Yang ondersteunen;
- Jing, binnen TCM verbonden met ontwikkeling en voortplanting, ondersteunen;
- Damp en Slijm verminderen;
- de Milt ondersteunen bij de verwerking van vocht;
- Qi en Bloed vrij laten circuleren;
- Bloed voeden wanneer kenmerken van Bloedleegte aanwezig zijn;
- Hitte verminderen wanneer dit bij het klachtenbeeld past.
Acupunctuur en Chinese kruiden kunnen vanuit dezelfde TCM-diagnose worden gecombineerd. Kruiden kunnen daarbij dagelijks tussen de acupunctuurbehandelingen door worden gebruikt.
Hoe kijkt de Chinese geneeskunde naar PCOS?
Binnen de westerse geneeskunde wordt PCOS beschreven aan de hand van hormonale veranderingen, een verstoorde of afwezige eisprong en eventueel het beeld van polycysteuze eierstokken. Binnen de Chinese geneeskunde wordt daarnaast gekeken naar het totale patroon van klachten en lichamelijke kenmerken dat bij de individuele vrouw aanwezig is.
Bij PCOS worden binnen TCM vaak patronen herkend waarbij de Nieren, Milt en Lever betrokken zijn. Daarnaast spelen de bijzondere meridianen Chong Mai, Ren Mai en Du Mai een belangrijke rol bij de menstruatiecyclus.
De Nieren en de zogenoemde Jing zijn binnen de Chinese geneeskunde nauw verbonden met ontwikkeling, voortplanting en de menstruatiecyclus. Nier- en Jing-leegte zijn daarom belangrijke patronen die bij PCOS kunnen worden aangetroffen.
Bij andere vrouwen staan juist kenmerken van Damp en Slijm duidelijker op de voorgrond. Damp en Slijm zijn TCM-begrippen voor een patroon waarbij de verwerking en verspreiding van lichaamsvochten minder goed verloopt. Kenmerken die hierbij kunnen passen zijn onder andere een zwaar of opgeblazen gevoel, vermoeidheid en vaginale afscheiding. Overgewicht of moeite met afvallen kan hierbij voorkomen, maar is niet noodzakelijk.
Ook Lever-Qi-stagnatie, Hitte, Bloedstase of Bloedleegte kunnen deel uitmaken van het totale beeld. Het TCM-patroon wordt dus niet vastgesteld op basis van de diagnose PCOS of het echobeeld alleen, maar aan de hand van de combinatie van menstruatieklachten, algemene symptomen, tong, pols en andere lichamelijke kenmerken.
Dit verklaart waarom twee vrouwen met dezelfde westerse diagnose binnen TCM een verschillende behandeling kunnen krijgen.
Wat is een TCM-orgaansysteem?
Een TCM-orgaansysteem beschrijft een groep samenhangende lichaamsfuncties en is breder dan alleen het anatomische orgaan met dezelfde naam. Lees meer bij TCM Basisinformatie.
Wat is een TCM-patroon?
Een TCM-patroon is een herkenbare combinatie van klachten en lichamelijke kenmerken die aangeeft welke disbalans waarschijnlijk aanwezig is. Het patroon is dus geen westerse diagnose en wordt vastgesteld op basis van het totale klachtenbeeld. Lees meer bij TCM Basisinformatie.
Hieronder worden alleen de meest voorkomende patronen besproken. Andere patronen zijn mogelijk en meerdere patronen kunnen tegelijkertijd voorkomen. Daardoor kunt u zich in verschillende beschrijvingen herkennen. Ook hoeft iemand met een bepaald patroon niet alle genoemde symptomen te hebben. Het patroon wordt vastgesteld op basis van het totale klachtenbeeld.
Meest voorkomende TCM-patronen bij PCOS
Nier-Yang-leegte
Bij dit patroon wordt een onregelmatige of uitblijvende menstruatie gecombineerd met kenmerken van onvoldoende warmte en activiteit. Nier-Yang-leegte is een belangrijke onderliggende disbalans die bij PCOS kan worden aangetroffen.
Veel voorkomende symptomen
- lange of onregelmatige menstruatiecycli;
- uitblijvende menstruatie;
- verminderde vruchtbaarheid;
- vermoeidheid;
- koude handen en voeten;
- lage rugpijn;
- frequent plassen;
- verminderd libido.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
PCOS, amenorroe, onregelmatige ovulatie en verminderde vruchtbaarheid.
Nier-Yin- en Jing-leegte
Bij dit patroon staan kenmerken van onvoldoende Yin en Jing van de Nieren op de voorgrond. Binnen TCM zijn deze nauw verbonden met de menstruatiecyclus, ontwikkeling en voortplanting. Het patroon kan onder andere worden herkend aan een zeer schaarse of uitblijvende menstruatie in combinatie met tekenen van Yin- of Jing-leegte.
Veel voorkomende symptomen
- weinig of uitblijvende menstruaties;
- verminderde vruchtbaarheid;
- lage rugpijn;
- duizeligheid;
- droge mond of keel;
- nachtzweten of warmtegevoel;
- weinig vruchtbaar cervixslijm.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
PCOS, amenorroe, ovulatieproblemen en verminderde vruchtbaarheid.
Damp-Slijm
Bij veel vrouwen met PCOS worden kenmerken van Damp-Slijm herkend. Binnen TCM verwijst dit naar een verstoring in de verwerking en verspreiding van lichaamsvochten. Klachten zoals een zwaar of opgeblazen gevoel, vermoeidheid en vaginale afscheiding kunnen hierbij passen. Ook het echografische beeld van meerdere onrijpe follikels wordt binnen sommige TCM-benaderingen gezien als passend bij Damp-Slijm. Dit is een traditionele TCM-interpretatie van het klachtenbeeld en geen verklaring voor de biologische oorzaak van deze follikels.
Veel voorkomende symptomen
- lange of uitblijvende menstruatie;
- een zwaar of vol gevoel in de onderbuik;
- een opgeblazen gevoel;
- vermoeidheid;
- vaginale afscheiding;
- een zwaar gevoel in het lichaam;
- gewichtstoename of moeite met afvallen bij een deel van de vrouwen.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
PCOS en andere menstruatie- of ovulatieproblemen waarbij kenmerken van Damp-Slijm aanwezig zijn.
Damp-Slijm met Hitte
Bij dit patroon worden kenmerken van Damp-Slijm gecombineerd met tekenen van Hitte. Daardoor kunnen naast een verstoorde menstruatiecyclus bijvoorbeeld acne, een vette huid of andere warmteverschijnselen aanwezig zijn.
Veel voorkomende symptomen
- onregelmatige of uitblijvende menstruatie;
- acne of een vette huid;
- vaginale afscheiding die geler of sterker ruikend kan zijn;
- een zwaar of opgeblazen gevoel;
- dorst of warmtegevoel;
- soms prikkelbaarheid.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
PCOS waarbij naast cyclusproblemen duidelijke acne of andere kenmerken van Damp-Hitte aanwezig zijn.
Lever-Qi-stagnatie
Bij sommige vrouwen met PCOS worden vooral kenmerken van Lever-Qi-stagnatie herkend. De menstruatieklachten gaan dan bijvoorbeeld samen met duidelijke spanning, PMS en emotionele klachten. Stress en emotionele belasting kunnen binnen TCM bijdragen aan het ontstaan of verergeren van Lever-Qi-stagnatie.
Veel voorkomende symptomen
- onregelmatige menstruatie;
- PMS;
- prikkelbaarheid;
- stemmingswisselingen;
- gespannen of gevoelige borsten;
- een opgeblazen of gespannen gevoel;
- klachten die tijdens perioden van stress toenemen.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
PCOS, PMS en andere menstruatieklachten waarbij duidelijke kenmerken van Qi-stagnatie aanwezig zijn.
Bloedstase
Bloedstase staat niet bij iedere vrouw met PCOS op de voorgrond. Dit patroon wordt vooral herkend wanneer de menstruatieproblemen samengaan met duidelijke pijn, donker menstruatiebloed en bloedstolsels.
Veel voorkomende symptomen
- pijnlijke menstruatie;
- scherpe of stekende menstruatiepijn;
- pijn op een vaste plaats;
- donker menstruatiebloed;
- bloedstolsels;
- soms bruine afscheiding vóór of na de menstruatie.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
PCOS met menstruatiepijn en andere gynaecologische klachten waarbij kenmerken van Bloedstase aanwezig zijn.
Prognose
PCOS is meestal een langdurige aandoening. Het behandelverloop hangt onder andere af van de regelmaat van de menstruatie en eisprong, de duur en ernst van de klachten, de aanwezigheid van insulineresistentie of andere metabole factoren, het onderliggende TCM-patroon en een eventuele kinderwens.
Omdat veranderingen in de menstruatiecyclus tijd nodig hebben, wordt het effect van de behandeling doorgaans over meerdere cycli beoordeeld. Wanneer menstruaties slechts enkele keren per jaar optreden, kan het langer duren voordat veranderingen in het cycluspatroon goed beoordeeld kunnen worden.
In de beginfase is één acupunctuurbehandeling per week een gebruikelijke richtlijn. Wanneer het nodig is om rond een bepaalde fase van de cyclus intensiever te behandelen, kan tijdelijk twee of drie keer per week worden behandeld. Naarmate de cyclus en andere klachten stabieler worden, kan de frequentie worden afgebouwd. Chinese kruiden kunnen, wanneer passend, dagelijks tussen de behandelingen door worden gebruikt.
Bij een kinderwens wordt de behandeling specifiek afgestemd op de cyclus en kan deze worden gecombineerd met reguliere fertiliteitsbegeleiding.
Contact
Heeft u PCOS en wilt u weten of acupunctuur en/of Chinese kruidengeneeskunde aanvullend bij uw klachten kan worden ingezet?
Tijdens een eerste consult bespreken we uw menstruatiecyclus, klachten, medische voorgeschiedenis, eventuele kinderwens en andere relevante symptomen. Op basis van het totale klachtenbeeld wordt bekeken welk TCM-patroon waarschijnlijk op de voorgrond staat en welke behandeling daarbij past.
U kunt direct online een afspraak maken of contact opnemen voor meer informatie.