ADHD en ADD
ADHD is een neurobiologische ontwikkelingsstoornis waarbij problemen met aandacht en/of hyperactiviteit en impulsiviteit op de voorgrond staan. De manier waarop ADHD zich uit, verschilt sterk. Sommige mensen zijn vooral snel afgeleid, vergeetachtig en hebben moeite met plannen en organiseren. Bij anderen vallen juist lichamelijke of innerlijke onrust, impulsiviteit, prikkelbaarheid en een voortdurend actief hoofd op.
De term ADD wordt nog veel gebruikt voor mensen bij wie vooral aandachtsproblemen aanwezig zijn zonder duidelijke hyperactiviteit. Tegenwoordig is ADD geen afzonderlijke diagnose meer, maar valt dit onder ADHD met een overwegend onoplettend beeld.
Acupunctuur en Chinese kruidengeneeskunde kunnen aanvullend worden ingezet bij klachten die met ADHD samengaan. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar aandacht en hyperactiviteit, maar ook naar bijvoorbeeld slaap, energie, emoties, prikkelgevoeligheid en spijsvertering.
Veel voorkomende symptomen
ADHD kan zich bij kinderen en volwassenen verschillend uiten. Ook kunnen bepaalde kenmerken gedurende het leven veranderen.
Veel voorkomende klachten en kenmerken zijn:
- moeite om de aandacht langere tijd vast te houden;
- snel afgeleid zijn;
- vergeetachtigheid en regelmatig spullen kwijtraken;
- moeite met plannen, organiseren en taken afronden;
- uitstelgedrag of moeite om aan taken te beginnen;
- innerlijke of lichamelijke rusteloosheid;
- impulsief handelen of reageren;
- moeite met wachten of eerst nadenken voordat u iets doet;
- snel overprikkeld raken;
- prikkelbaarheid en moeite met het reguleren van emoties;
- een druk hoofd en moeite gedachten tot rust te brengen;
- slaapproblemen en vermoeidheid.
Bij het overwegend onoplettende beeld kunnen concentratieproblemen, vergeetachtigheid en moeite met organiseren sterk aanwezig zijn, terwijl hyperactiviteit nauwelijks opvalt.
Bij meisjes en vrouwen staat relatief vaker onoplettendheid en innerlijke onrust op de voorgrond, terwijl bij jongens en mannen vaker opvallende hyperactiviteit en impulsiviteit worden gezien. Hierdoor kan ADHD bij meisjes en vrouwen soms later worden herkend.
Mogelijke oorzaken
ADHD ontstaat niet door één enkele oorzaak. Erfelijke aanleg speelt een belangrijke rol. Daarnaast zijn verschillen gevonden in de ontwikkeling en werking van hersennetwerken die betrokken zijn bij onder andere aandacht, impulscontrole en het reguleren van gedrag.
Verschillende biologische en omgevingsfactoren kunnen invloed hebben op de ontwikkeling en uiting van ADHD. Factoren zoals slaaptekort, langdurige stress en overprikkeling kunnen bestaande symptomen versterken, maar worden daarmee niet automatisch de oorzaak van ADHD.
Ook andere psychische of lichamelijke problemen kunnen klachten veroorzaken die op ADHD lijken of naast ADHD voorkomen. Een officiële diagnose wordt daarom gesteld door daarvoor bevoegde zorgverleners.
Wat kan acupunctuur doen bij ADHD en ADD?
Binnen de Chinese geneeskunde wordt de behandeling niet alleen bepaald door de diagnose ADHD. Er wordt gekeken welke klachten bij iemand op de voorgrond staan en welk onderliggend TCM-patroon daarbij past.
Iemand die vooral moeite heeft met concentreren en snel mentaal vermoeid raakt, kan daarom anders worden behandeld dan iemand bij wie hyperactiviteit, impulsiviteit, prikkelbaarheid en slecht slapen centraal staan.
Afhankelijk van het klachtenbeeld kan de behandeling gericht zijn op:
- mentale en lichamelijke rust ondersteunen;
- concentratie en mentale helderheid ondersteunen;
- slaap en herstel verbeteren;
- de doorstroming van Qi verbeteren bij spanning en prikkelbaarheid;
- Hitte of Vuur verminderen bij sterke onrust en impulsiviteit;
- Damp en Flegma verminderen bij mentale mist en zwaarte;
- Qi, Bloed of Yin ondersteunen wanneer vermoeidheid of onvoldoende herstel meespeelt.
Acupunctuur kan aanvullend worden gebruikt naast bijvoorbeeld psycho-educatie, psychologische begeleiding en medicatie.
Wat kan Chinese kruidengeneeskunde doen bij ADHD en ADD?
Ook Chinese kruiden worden gekozen op basis van het individuele klachtenbeeld en het onderliggende TCM-patroon. Twee mensen met dezelfde ADHD-diagnose kunnen daardoor een verschillende kruidenbehandeling krijgen.
Afhankelijk van het patroon kan de behandeling gericht zijn op:
- mentale rust en concentratie ondersteunen;
- Hitte of Vuur verminderen bij sterke hyperactiviteit en prikkelbaarheid;
- Damp en Flegma verminderen bij mentale mist en concentratieproblemen;
- de Milt ondersteunen bij vermoeidheid en spijsverteringsklachten;
- Yin ondersteunen wanneer innerlijke onrust samengaat met onvoldoende herstel;
- Qi en Bloed ondersteunen bij vermoeidheid en mentale uitputting.
Kruiden kunnen dagelijks tussen behandelingen door worden gebruikt en kunnen daardoor een andere rol hebben dan acupunctuur. Bij gebruik van ADHD-medicatie of andere geneesmiddelen wordt rekening gehouden met mogelijke interacties. Voorgeschreven medicatie wordt niet zonder overleg met de behandelend arts aangepast of gestopt.
Hoe kijkt de Chinese geneeskunde naar ADHD en ADD?
Binnen de traditionele Chinese geneeskunde wordt ADHD niet gezien als één vaste disbalans. De westerse diagnose beschrijft de aandoening, terwijl TCM vervolgens kijkt hoe de klachten zich bij de individuele persoon uiten.
Iemand bij wie vooral concentratieproblemen en mentale vermoeidheid aanwezig zijn, kan daardoor binnen TCM een ander patroon hebben dan iemand bij wie hyperactiviteit, impulsiviteit, prikkelbaarheid en slaapproblemen op de voorgrond staan.
Bij de TCM-benadering van dit soort klachten kunnen verschillende orgaansystemen betrokken zijn, waaronder het Hart, de Lever, de Milt en de Nieren. Met deze namen worden binnen TCM bredere functionele systemen bedoeld dan alleen de anatomische organen.
Het Hart wordt verbonden met de Shen, een begrip dat onder andere betrekking heeft op bewustzijn, mentale rust en emotioneel functioneren. Wanneer de Shen onrustig is, kunnen bijvoorbeeld innerlijke onrust, impulsiviteit en slaapproblemen optreden.
De Lever wordt verbonden met de vrije beweging van Qi en met de Hun. De Hun wordt onder andere geassocieerd met ideeën, plannen, richting en mentale beweging. Wanneer deze functies ontregeld zijn, kan dat binnen TCM samengaan met rusteloosheid, prikkelbaarheid en moeite om mentale activiteit tot rust te brengen.
De Milt wordt onder andere verbonden met de Yi: het vermogen om aandacht te richten, informatie te verwerken en gedachten vast te houden. Wanneer de Milt onvoldoende functioneert, kunnen volgens TCM concentratieproblemen, piekeren, mentale vermoeidheid en vergeetachtigheid ontstaan.
De Nieren worden onder andere verbonden met constitutionele aanleg, groei en ontwikkeling en met de ondersteuning van de hersenen en mentale functies.
Constitutionele aanleg en het actuele klachtenbeeld
Constitutionele aanleg kan binnen TCM een belangrijke achtergrond vormen. Dat betekent niet dat ADHD simpelweg veroorzaakt wordt door een 'zwak' TCM-orgaansysteem of dat de constitutionele aanleg met behandeling kan worden weggenomen.
Het is nuttiger om onderscheid te maken tussen de aanleg voor ADHD en bijkomende TCM-patronen die invloed kunnen hebben op de manier waarop de klachten zich uiten.
Zo kan iemand daarnaast Milt-Qi-leegte en Flegma ontwikkelen, waardoor vermoeidheid, mentale mist en concentratieproblemen sterker worden. Bij iemand anders kunnen Hitte of Vuur samengaan met meer hyperactiviteit, impulsiviteit en prikkelbaarheid. Een tekort aan Yin kan juist bijdragen aan een combinatie van vermoeidheid, onvoldoende herstel en innerlijke onrust.
Deze TCM-patronen zijn daarmee niet hetzelfde als de oorzaak van ADHD. Ze worden gebruikt om het individuele klachtenbeeld te begrijpen en de behandeling daarop af te stemmen.
Een herkenbare combinatie van klachten en lichamelijke kenmerken wordt een TCM-patroon genoemd. Twee mensen met dezelfde ADHD-diagnose kunnen verschillende patronen hebben en daardoor binnen TCM anders worden behandeld.
Hieronder worden enkele patronen besproken die bij ADHD-achtige klachten kunnen voorkomen. Andere patronen zijn mogelijk en meerdere patronen kunnen tegelijkertijd aanwezig zijn. Daardoor kunt u zich in verschillende patronen herkennen. Niet iedereen met hetzelfde patroon heeft alle genoemde symptomen; het patroon wordt vastgesteld op basis van het totaalbeeld.
Wat is een TCM-orgaansysteem?
Een TCM-orgaansysteem beschrijft een groep samenhangende lichamelijke en functionele processen en is breder dan alleen het anatomische orgaan met dezelfde naam. Lees meer bij TCM Basisinformatie.
Wat is een TCM-patroon?
Een TCM-patroon is een herkenbare combinatie van klachten en lichamelijke kenmerken die aangeeft welke disbalans volgens TCM op de voorgrond staat. Lees meer bij TCM Basisinformatie.
Meest voorkomende TCM-patronen
Hart- en Lever-Vuur
Korte uitleg
Bij dit patroon staat sterke mentale en lichamelijke activiteit op de voorgrond. Vuur betekent binnen TCM een toestand van sterke interne Hitte en activiteit. Hierdoor kan de Shen moeilijk tot rust komen. Dit patroon past vooral bij een uitgesproken hyperactief en impulsief klachtenbeeld en veel minder bij het overwegend onoplettende type.
Veel voorkomende symptomen
Sterke rusteloosheid of hyperactiviteit, impulsiviteit, snel en veel praten, snel afgeleid zijn, prikkelbaarheid, boosheid of emotionele uitbarstingen, moeite met ontspannen en slecht slapen. Er kunnen daarnaast tekenen van Hitte zijn, zoals een warm gevoel, dorst, een rood gezicht of rode en geïrriteerde ogen.
Voorbeelden waarbij dit patroon kan voorkomen
ADHD waarbij hyperactiviteit, impulsiviteit, emotionele ontregeling en slaapproblemen sterk op de voorgrond staan.
Flegma-Vuur verstoort de Shen
Korte uitleg
Hier gaat sterke mentale activiteit samen met Flegma. Binnen TCM kan Flegma de mentale helderheid belemmeren, terwijl Vuur voor extra activiteit en onrust zorgt. Hierdoor kan iemand tegelijkertijd druk en impulsief én chaotisch of moeilijk te focussen zijn.
Veel voorkomende symptomen
Sterke afleidbaarheid, rusteloosheid, impulsiviteit, een voortdurend actief of chaotisch hoofd, moeite gedachten te ordenen, prikkelbaarheid, onrustige slaap en soms een zwaar of vol gevoel, mentale mist of spijsverteringsklachten.
Voorbeelden waarbij dit patroon kan voorkomen
ADHD waarbij hyperactiviteit en impulsiviteit samengaan met chaotisch denken, mentale mist of moeite om informatie te ordenen.
Milt-Qi-leegte met Flegma
Korte uitleg
De Milt wordt binnen TCM verbonden met de Yi en daarmee onder andere met concentratie en het vasthouden en verwerken van informatie. Wanneer de Milt verzwakt is, kan daarnaast Damp of Flegma ontstaan. Dit kan een gevoel van mentale zwaarte of mist geven. Bij dit patroon staan daarom eerder aandachtsproblemen en mentale vermoeidheid dan uitgesproken hyperactiviteit op de voorgrond.
Veel voorkomende symptomen
Moeite met concentreren, snel afgeleid zijn, vergeetachtigheid, moeite informatie vast te houden, mentale mist, moeite met plannen en organiseren, vermoeidheid, een zwaar gevoel en soms weinig eetlust, een opgeblazen buik of andere spijsverteringsklachten.
Voorbeelden waarbij dit patroon kan voorkomen
Vooral ADHD met een overwegend onoplettend beeld, wanneer concentratieproblemen samengaan met mentale vermoeidheid, zwaarte of spijsverteringsklachten.
Hart-Bloed- en Milt-Qi-leegte
Korte uitleg
Bij dit patroon zijn volgens TCM onvoldoende Qi en Bloed beschikbaar om zowel de Yi als de Shen goed te ondersteunen. Ook hier kunnen aandachtsproblemen op de voorgrond staan, maar vergeleken met Milt-Qi-leegte met Flegma zien we vaker duidelijke uitputting, piekeren, emotionele gevoeligheid en een lichte of onrustige slaap.
Veel voorkomende symptomen
Concentratieproblemen, vergeetachtigheid, moeite informatie vast te houden, veel piekeren, mentale en lichamelijke vermoeidheid, weinig energie, lichte slaap, hartkloppingen en soms weinig eetlust of andere spijsverteringsklachten.
Voorbeelden waarbij dit patroon kan voorkomen
ADHD met overwegend onoplettende kenmerken waarbij concentratieproblemen samengaan met vermoeidheid, piekeren en slaapproblemen.
Lever- en Nier-Yin-leegte
Korte uitleg
Yin staat binnen TCM onder andere voor rust, voeding en herstel. Wanneer Yin onvoldoende is, kan mentale activiteit minder goed worden afgeremd en kan relatieve Hitte ontstaan. Hierdoor kunnen innerlijke onrust en concentratieproblemen samengaan met tekenen van onvoldoende herstel.
Veel voorkomende symptomen
Concentratieproblemen, innerlijke rusteloosheid, snel afgeleid zijn, prikkelbaarheid, lichte of onrustige slaap, vermoeidheid, droge mond of keel, warmte in de avond of nacht, nachtzweten en soms duizeligheid of oorsuizen.
Voorbeelden waarbij dit patroon kan voorkomen
ADHD waarbij aandachtsproblemen en innerlijke onrust samengaan met chronische slaapproblemen, vermoeidheid en tekenen van Yin-leegte.
Prognose
ADHD is een neurobiologische ontwikkelingsstoornis. Acupunctuur en Chinese kruidengeneeskunde zijn daarom niet gericht op het laten verdwijnen van de diagnose. Het behandeldoel ligt bij klachten die op dat moment op de voorgrond staan, bijvoorbeeld innerlijke onrust, prikkelbaarheid, slaapproblemen, mentale vermoeidheid of concentratieproblemen.
Het behandelverloop verschilt per persoon en hangt onder andere af van de aard en ernst van de klachten, leeftijd, slaap, dagelijkse belasting, eventuele bijkomende aandoeningen en reguliere behandeling. Het is daarbij zinvol om concreet te bepalen welke klachten behandeld worden, zodat gedurende het traject beoordeeld kan worden of deze daadwerkelijk veranderen.
In de beginfase is eenmaal per week behandelen een gebruikelijke richtlijn. Bij uitgesproken klachten kan tijdelijk vaker behandelen passend zijn. Wanneer er verbetering optreedt en deze stabiel blijft, kan de frequentie worden afgebouwd.
Reguliere behandeling en ondersteuning, zoals psycho-educatie, praktische structuur, psychologische begeleiding, voldoende beweging, aandacht voor slaap en indien passend medicatie, kunnen belangrijke onderdelen van de behandeling blijven.
Contact
Heeft u ADHD of gebruikt u nog de term ADD voor uw klachten en wilt u weten of acupunctuur of Chinese kruidengeneeskunde aanvullend bij uw situatie kan passen?
Tijdens een eerste consult bespreken we niet alleen aandacht, impulsiviteit en onrust, maar ook bijvoorbeeld slaap, energie, emoties, prikkelgevoeligheid, spijsvertering en andere lichamelijke klachten. Op basis van het totaalbeeld wordt een behandelplan opgesteld dat aansluit bij uw situatie.
U kunt direct online een afspraak maken of contact opnemen voor meer informatie.