Manie en bipolaire klachten
Manie is een toestand waarbij stemming, energie en activiteit duidelijk verhoogd of ontregeld zijn. Iemand kan opvallend energiek, uitgelaten of prikkelbaar zijn, veel praten, snel denken en veel minder slaap nodig hebben. Bij hypomanie zijn vergelijkbare veranderingen aanwezig, maar minder ernstig. Een manische episode heeft doorgaans veel meer invloed op het functioneren en kan in ernstige gevallen gepaard gaan met wanen of hallucinaties.
Manische en hypomane episodes komen vooral voor bij bipolaire stoornissen. Hierbij kunnen perioden van verhoogde activiteit worden afgewisseld met perioden van depressieve klachten. Ook gemengde beelden kunnen voorkomen.
Acupunctuur en Chinese kruidengeneeskunde kunnen bij bipolaire klachten uitsluitend aanvullend worden ingezet. Bij een acute manie, psychose of ernstige psychiatrische ontregeling staat reguliere psychiatrische behandeling voorop.
Veel voorkomende symptomen
Manie gaat verder dan een goede stemming of tijdelijk veel energie hebben. Er is een duidelijke verandering ten opzichte van het normale functioneren.
Mogelijke verschijnselen zijn:
- opvallend veel energie en activiteit;
- veel minder behoefte aan slaap;
- uitgelatenheid of sterke prikkelbaarheid;
- snel en veel praten;
- gedachten die elkaar snel opvolgen;
- verhoogd zelfvertrouwen of zelfoverschatting;
- snel afgeleid zijn;
- sterke lichamelijke en mentale onrust;
- impulsief of risicovol gedrag;
- moeite om grenzen of gevolgen van gedrag in te schatten.
Bij ernstige manie kunnen ook agressie, wanen, hallucinaties of sterk ontremd gedrag voorkomen.
Bij hypomanie zijn de verschijnselen milder. Daarnaast kunnen gemengde kenmerken voorkomen, waarbij bijvoorbeeld veel energie, slapeloosheid en innerlijke onrust samengaan met somberheid, angst of wanhoop.
Mogelijke oorzaken
Bij een bipolaire stoornis spelen verschillende factoren een rol. Er kan sprake zijn van een aanleg voor het ontwikkelen van manische en depressieve episodes, waarbij omstandigheden mede invloed kunnen hebben op het ontstaan van een nieuwe episode.
Veranderingen in het slaap-waakritme, langdurige of sterke stress en middelengebruik kunnen bij daarvoor gevoelige mensen bijdragen aan ontregeling. Ook bepaalde medicijnen kunnen manische verschijnselen uitlokken.
Manie-achtige klachten betekenen daarom niet automatisch dat iemand een bipolaire stoornis heeft. Een goede medische en psychiatrische beoordeling is belangrijk om de oorzaak vast te stellen.
Wat kan acupunctuur doen bij manie en bipolaire klachten?
Bij een bipolaire stoornis wordt acupunctuur gebruikt als aanvulling op de reguliere behandeling. De behandeling wordt afgestemd op de actuele klachten en de fase waarin iemand zich bevindt. Tijdens een stabiele periode kan het behandelaccent bijvoorbeeld anders liggen dan bij toenemende onrust of na een doorgemaakte episode.
Afhankelijk van het klachtenbeeld kan de behandeling gericht zijn op:
- de Shen kalmeren bij innerlijke onrust en mentale overactiviteit;
- slaap en een regelmatig slaap-waakritme ondersteunen;
- de vrije beweging van Qi bevorderen bij spanning en stagnatie;
- Hitte verminderen wanneer sterke prikkelbaarheid en gejaagdheid aanwezig zijn;
- Damp en Flegma verminderen wanneer mentale vertroebeling op de voorgrond staat;
- Qi, Bloed en Yin ondersteunen wanneer langdurige klachten gepaard gaan met uitputting;
- bijkomende lichamelijke klachten behandelen.
De geraadpleegde TCM-bron benadrukt dat Chinese geneeskunde bij ernstige Dian Kuang-beelden vooral een plaats heeft tijdens stabielere perioden en niet als vervanging voor behandeling tijdens een acute psychiatrische crisis.
Wat kan Chinese kruidengeneeskunde doen bij manie en bipolaire klachten?
Chinese kruiden worden niet gekozen op basis van de diagnose bipolaire stoornis alleen. Er wordt gekeken naar het totale klachtenbeeld en het onderliggende TCM-patroon.
Afhankelijk van het patroon kan de kruidenbehandeling gericht zijn op:
- de Shen kalmeren;
- Hitte of Vuur verminderen bij sterke onrust en activatie;
- Flegma transformeren wanneer dit volgens TCM de mentale helderheid belemmert;
- stagnatie van Qi en Bloed verminderen;
- Qi en Bloed ondersteunen bij vermoeidheid en uitputting;
- Yin voeden wanneer langdurige Hitte en onrust gepaard gaan met tekenen van droogte en uitputting.
Bij een bipolaire stoornis en gebruik van psychiatrische medicatie is extra voorzichtigheid nodig. Chinese kruiden worden aanvullend gebruikt. Voorgeschreven medicatie wordt niet zelfstandig verminderd of gestopt. De bron benadrukt dit eveneens bij de behandeling van Dian Kuang-patronen.
Hoe kijkt de Chinese geneeskunde naar manie en bipolaire klachten?
In klassieke Chinese medische teksten worden bepaalde ernstige mentale toestanden beschreven binnen het begrip Dian Kuang. Dit begrip is niet hetzelfde als een moderne diagnose zoals een bipolaire stoornis, maar bepaalde kenmerken kunnen ermee overlappen.
Dian beschrijft vooral een teruggetrokken, geremd of verward beeld. Kuang verwijst juist naar sterke mentale en lichamelijke activatie, bijvoorbeeld met rusteloosheid, veel spreken, weinig slaap, impulsief gedrag en in ernstige gevallen wanen of hallucinaties. De twee beelden kunnen elkaar afwisselen. De geraadpleegde bron beschrijft dit als een wisseling tussen meer yin-achtige terugtrekking en meer yang-achtige activatie.
Een belangrijk begrip hierbij is Flegma. Binnen TCM betekent Flegma meer dan lichamelijk slijm. Het kan ook een verstoring beschrijven die de helderheid van het bewustzijn en denken belemmert. De bron beschouwt Flegma als een belangrijk onderdeel van de ernstigere Dian Kuang-beelden. Het kan samengaan met Qi-stagnatie, Hitte of Vuur en bij langdurige klachten ook met Bloedstase of tekorten.
Bij een sterk geactiveerd beeld kan Vuur de Shen verstoren. De Shen is binnen TCM een begrip voor onder andere bewustzijn, denken, emoties en mentale aanwezigheid. Ook de Hun, verbonden met het Lever-orgaansysteem, speelt een rol bij ideeën, plannen, creativiteit en mentale activiteit. Wanneer deze functies sterk ontregeld raken, kan mentale activiteit volgens TCM buitensporig, ongeordend of gejaagd worden.
Bij langdurige klachten kan het beeld veranderen. Herhaalde perioden van Hitte en sterke activatie kunnen volgens de bron uiteindelijk Yin beschadigen, terwijl langdurige stagnatie kan bijdragen aan Bloedstase. Hierdoor kunnen bij één persoon in verschillende fasen verschillende TCM-patronen op de voorgrond staan.
Wat is een TCM-orgaansysteem?
Een TCM-orgaansysteem beschrijft een groep samenhangende lichamelijke en functionele processen en is breder dan alleen het anatomische orgaan met dezelfde naam. Lees meer bij TCM Basisinformatie.
Wat is een TCM-patroon?
Een TCM-patroon is een herkenbare combinatie van klachten en lichamelijke kenmerken die aangeeft welke disbalans volgens TCM op de voorgrond staat. De behandeling wordt daarop afgestemd. Lees meer bij TCM Basisinformatie.
Hieronder worden alleen enkele belangrijke patronen besproken. Andere patronen zijn mogelijk en meerdere patronen kunnen tegelijkertijd voorkomen. Ook kan het patroon veranderen tussen verschillende fasen van de klachten. Niet iedereen met hetzelfde patroon heeft alle genoemde symptomen; het patroon wordt vastgesteld op basis van het totale klachtenbeeld.
Meest voorkomende TCM-patronen
Qi-stagnatie met Flegma
Korte uitleg
Bij dit patroon stroomt Qi volgens TCM onvoldoende vrij, terwijl Flegma de mentale helderheid belemmert. Het beeld is doorgaans meer geremd en teruggetrokken dan gejaagd en sluit daarmee vooral aan bij de Dian-kant van Dian Kuang.
Veel voorkomende symptomen
Teruggetrokken gedrag, sombere of vlakke stemming, weinig initiatief, veel piekeren, mentale traagheid of vertroebeling, veel zuchten, een beklemmend gevoel op de borst en soms misselijkheid of weinig eetlust.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Depressieve episodes binnen een bipolaire stoornis en andere psychiatrische beelden waarbij terugtrekking en mentale vertraging op de voorgrond staan.
Qi-leegte met Flegma
Korte uitleg
Wanneer Qi verzwakt is, kan het lichaam volgens TCM minder goed vocht verwerken, waardoor Flegma gemakkelijker ontstaat. Hierdoor kunnen sterke vermoeidheid, terugtrekking en mentale vertroebeling samengaan. De bron beschrijft dit als een verdere ontwikkeling van langdurige Qi-stagnatie met Flegma.
Veel voorkomende symptomen
Sterke vermoeidheid, weinig initiatief, teruggetrokken gedrag, trage of verwarde gedachten, slechte concentratie, weinig eetlust, bleekheid, kortademigheid en soms angst, piekeren of sterk in zichzelf gekeerd zijn.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Langdurige depressieve of teruggetrokken perioden binnen ernstige stemmings- of psychiatrische aandoeningen.
Hart- en Milt-Qi- en Bloedleegte
Korte uitleg
Bij langdurige klachten kunnen Qi en Bloed uitgeput raken. Volgens TCM krijgt de Shen daardoor onvoldoende voeding en stabiliteit. De klachten hebben dan vooral een uitgeput en teruggetrokken karakter. De bron benadrukt dat bij dit patroon eerst het tekort moet worden ondersteund en dat een te sterk Flegma-verdrijvende behandeling juist verder kan verzwakken.
Veel voorkomende symptomen
Chronische somberheid, weinig energie of initiatief, veel behoefte aan rust, angstigheid, snel schrikken, hartkloppingen, slecht geheugen, weinig eetlust, bleke uitstraling en slaap die wordt verstoord door veel dromen of nachtmerries.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Langdurige depressieve perioden binnen een bipolaire stoornis en klachten na langdurige mentale of lichamelijke uitputting.
Hart- en Lever-Vuur
Korte uitleg
Bij dit patroon staat sterke Hitte of Vuur op de voorgrond. Dit prikkelt volgens TCM de Shen en kan leiden tot uitgesproken mentale en lichamelijke activatie. De bron beschrijft dit vooral als een vroeg patroon van een acute manische fase, waarbij nog geen duidelijke wanen of hallucinaties aanwezig hoeven te zijn.
Veel voorkomende symptomen
Sterk verhoogde energie, opvallend veel zelfvertrouwen, veel en snel praten, zeer weinig slapen zonder zich moe te voelen, sterke prikkelbaarheid, agitatie, impulsief of roekeloos gedrag, een rood gezicht of rode ogen, dorst en soms hartkloppingen of constipatie.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Manische of hypomane episodes waarbij sterke activatie, prikkelbaarheid en slapeloosheid op de voorgrond staan.
Flegma-Vuur verstoort de Shen
Korte uitleg
Wanneer Flegma samengaat met sterk Vuur ontstaat binnen TCM een ernstiger geactiveerd beeld. Flegma belemmert de helderheid van de Shen, terwijl Vuur sterke agitatie en mentale overactiviteit veroorzaakt. In de bron wordt dit beschreven als een verdere ontwikkeling van het manische beeld.
Veel voorkomende symptomen
Zeer sterke rusteloosheid en hyperactiviteit, nauwelijks slapen, veel of onsamenhangend praten, impulsiviteit, uitgesproken prikkelbaarheid of agressie en mentale verwarring. In ernstigere gevallen kunnen wanen of hallucinaties voorkomen.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Ernstige manische episodes en bepaalde psychotische toestanden. Bij psychose, agressie, ernstige ontremming of gevaar voor uzelf of anderen is acute reguliere psychiatrische zorg noodzakelijk.
Bloed- en Flegmastase
Korte uitleg
Bij langdurige klachten kunnen volgens TCM zowel Flegma als Bloedstase ontstaan. Hierdoor raakt de normale beweging van Qi en Bloed verder belemmerd. De bron beschrijft dit als een meer chronisch en vastgelopen patroon waarbij het manische beeld minder vurig kan zijn dan bij Flegma-Vuur.
Veel voorkomende symptomen
Langdurige stemmingsontregeling, rusteloosheid en slapeloosheid, achterdocht of angstigheid, mentale verwarring en soms vaste lichamelijke pijn. Bij duidelijke Bloedstase kunnen daarnaast donkere of paarsachtige verkleuringen van de tong voorkomen.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Langdurige bipolaire of andere ernstige psychiatrische klachten waarbij verschillende perioden van activatie en terugtrekking zijn opgetreden.
Yin-leegte met Lege Hitte
Korte uitleg
Langdurige perioden van sterke Hitte en activatie kunnen volgens TCM uiteindelijk Yin verzwakken. Hierdoor ontbreekt voldoende verkoeling en rust om Yang te begrenzen. Er kan dan nog steeds duidelijke mentale onrust zijn, maar tegelijkertijd ontstaat steeds meer lichamelijke uitputting. De bron beschrijft dit vooral als een later, chronischer stadium.
Veel voorkomende symptomen
Innerlijke onrust en prikkelbaarheid ondanks vermoeidheid, weinig en onrustige slaap, warmtegevoel, rood of warm gezicht, droge mond en keel, droge huid of ogen, dorst, constipatie, gewichtsverlies en lichamelijke uitputting.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Langdurige bipolaire klachten waarbij herhaalde perioden van sterke activatie worden afgewisseld met toenemende uitputting.
Prognose
Het verloop van bipolaire klachten verschilt sterk per persoon. Bij een bipolaire stoornis bestaat doorgaans een langdurige kwetsbaarheid voor terugkerende depressieve, hypomane of manische episodes. Een regelmatig slaap-waakritme, het herkennen van vroege veranderingen in slaap, energie en gedrag en het volgen van de reguliere behandeling zijn daarom belangrijk.
Acupunctuur en Chinese kruidengeneeskunde kunnen aanvullend worden gebruikt wanneer de situatie voldoende stabiel is. De behandeling kan dan bijvoorbeeld gericht zijn op slaap, spanning, vermoeidheid en het onderliggende TCM-patroon. Omdat het klachtenbeeld tussen verschillende fasen sterk kan veranderen, kan ook de TCM-behandeling gedurende het traject veranderen.
Bij een acute manie, psychose, ernstige depressie, suïcidaliteit of ernstige gedragsontregeling is snelle reguliere psychiatrische beoordeling noodzakelijk. Acupunctuur en Chinese kruiden zijn in die situatie geen vervanging voor acute psychiatrische zorg.
Contact
Heeft u een bipolaire stoornis of klachten rondom perioden van hypomanie of manie en wilt u weten of acupunctuur en/of Chinese kruidengeneeskunde aanvullend iets voor u kan betekenen?
Tijdens een eerste consult bespreken we uw klachten, medische voorgeschiedenis, medicatie en eventuele reguliere behandeling. Op basis van het totale klachtenbeeld wordt bekeken of aanvullende behandeling passend is en welk TCM-patroon daarbij op de voorgrond staat.
U kunt direct online een afspraak maken of contact opnemen voor meer informatie.