PTSS (posttraumatische stressstoornis)
Een ingrijpende of bedreigende gebeurtenis kan nog lange tijd invloed hebben op hoe iemand zich voelt en reageert. In de periode na een trauma zijn spanning, slecht slapen, schrikachtigheid en terugkerende herinneringen niet ongewoon. Bij veel mensen nemen deze reacties geleidelijk af. Wanneer traumaklachten aanhouden en het dagelijks functioneren sterk blijven beïnvloeden, kan sprake zijn van een posttraumatische stressstoornis (PTSS).
PTSS kan ontstaan na één gebeurtenis, maar ook na herhaalde of langdurige traumatische ervaringen. Klachten kunnen bestaan uit herbelevingen, nachtmerries, vermijding, emotionele afvlakking en voortdurend op de hoede zijn. Ook lichamelijke spanning en slaapproblemen komen veel voor.
Acupunctuur en Chinese kruidengeneeskunde kunnen aanvullend worden ingezet bij klachten die met PTSS samengaan. Voor het verwerken van traumatische herinneringen zelf zijn traumagerichte psychologische behandelingen de aangewezen behandeling.
Veel voorkomende symptomen
PTSS kan zich mentaal, emotioneel én lichamelijk uiten. De klachten verschillen per persoon en kunnen in intensiteit wisselen.
Veel voorkomende symptomen zijn:
- herbelevingen, flashbacks of opdringende herinneringen;
- terugkerende nachtmerries;
- vermijden van situaties, plaatsen, mensen of gesprekken die aan het trauma herinneren;
- voortdurend alert zijn op mogelijk gevaar;
- sterke schrikreacties;
- prikkelbaarheid, boosheid of innerlijke onrust;
- moeite met inslapen of doorslapen;
- concentratieproblemen;
- emotionele afvlakking of moeite om positieve emoties te ervaren;
- angst, somberheid, schuld- of schaamtegevoelens;
- lichamelijke spanning, hartkloppingen, zweten of benauwdheid.
Ook dissociatieve klachten kunnen voorkomen, waarbij iemand bijvoorbeeld een gevoel van afstand tot zichzelf of de omgeving ervaart. PTSS kan daarnaast samengaan met depressie, angstklachten, chronische pijn en problemen in relaties of het dagelijks functioneren.
Mogelijke oorzaken
PTSS kan ontstaan na het meemaken of getuige zijn van een zeer bedreigende, beangstigende of ingrijpende gebeurtenis. Niet iedereen die een trauma meemaakt ontwikkelt PTSS.
Voorbeelden zijn:
- een ernstig ongeval;
- lichamelijk of seksueel geweld;
- mishandeling of misbruik;
- oorlog, geweld of andere levensbedreigende situaties;
- een traumatische bevalling of ernstige medische gebeurtenis;
- plotseling verlies onder traumatische omstandigheden;
- herhaalde of langdurige blootstelling aan traumatische gebeurtenissen.
Klachten kunnen kort na het trauma ontstaan, maar soms worden ze pas later duidelijk. Bij langdurige of herhaalde traumatisering kan het klachtenbeeld complexer zijn.
Wat kan acupunctuur doen bij PTSS?
Bij PTSS is het belangrijk onderscheid te maken tussen het verwerken van het trauma en het behandelen van klachten die met het trauma samenhangen. Acupunctuur vervangt geen traumagerichte psychologische behandeling, maar kan aanvullend worden ingezet wanneer bijvoorbeeld lichamelijke spanning, hyperalertheid, innerlijke onrust of slaapproblemen op de voorgrond staan.
Afhankelijk van het klachtenbeeld kan de behandeling gericht zijn op:
- de Shen tot rust brengen bij angst, schrikachtigheid en innerlijke onrust;
- lichamelijke spanning verminderen en ontspanning ondersteunen;
- slaap ondersteunen bij moeilijk inslapen, vaak wakker worden of nachtmerries;
- de doorstroming van Qi verbeteren wanneer spanning en emoties moeilijk tot rust komen;
- Hitte verminderen bij sterke rusteloosheid en prikkelbaarheid;
- Qi en Bloed ondersteunen wanneer langdurige klachten tot uitputting hebben geleid;
- Yin ondersteunen bij nachtelijke warmte, nachtzweten en langdurige onrust;
- de circulatie van Qi en Bloed ondersteunen wanneer chronische pijn of stagnatie aanwezig is.
De behandeling wordt afgestemd op de klachten die op dat moment op de voorgrond staan en op wat iemand aankan. Het is voor een acupunctuurbehandeling meestal niet nodig om traumatische gebeurtenissen uitgebreid opnieuw te vertellen.
Wat kan Chinese kruidengeneeskunde doen bij PTSS?
Chinese kruiden worden eveneens gekozen op basis van het individuele klachtenbeeld en het onderliggende TCM-patroon, niet alleen op basis van de diagnose PTSS.
Afhankelijk van het patroon kan de kruidenbehandeling gericht zijn op:
- de Shen kalmeren en rust en slaap ondersteunen;
- Qi reguleren bij spanning en emotionele stagnatie;
- Hitte verminderen bij sterke prikkelbaarheid en innerlijke onrust;
- Qi en Bloed aanvullen bij langdurige uitputting;
- Yin voeden wanneer onrust samengaat met warmte, droogte en nachtzweten;
- de circulatie van Qi en Bloed bevorderen bij langdurige stagnatie.
Chinese kruiden kunnen dagelijks tussen de behandelingen door ondersteuning bieden. Bij gebruik van antidepressiva, slaapmedicatie of andere geneesmiddelen wordt rekening gehouden met mogelijke interacties. Voorgeschreven medicatie wordt niet zonder overleg met de behandelend arts aangepast of afgebouwd.
Hoe kijkt de Chinese geneeskunde naar PTSS?
De moderne diagnose PTSS kent geen directe klassieke tegenhanger binnen de traditionele Chinese geneeskunde. Wel wordt in de TCM-literatuur uitgebreid beschreven hoe shock, hevige angst en andere sterke emotionele gebeurtenissen lichaam en geest kunnen ontregelen.
Een plotselinge shock kan volgens TCM de normale beweging van Qi abrupt verstoren en de Shen ontregelen. De Shen wordt verbonden met het Hart en omvat onder andere bewustzijn, mentale en emotionele rust en slaap. Dit biedt binnen TCM een kader voor klachten zoals sterke schrikachtigheid, angst, hartkloppingen, hyperalertheid en slapeloosheid.
Ook de Nieren worden traditioneel sterk verbonden met angst en schrik. Een hevige of langdurige belasting kan daarom zowel het Hart als de Nieren beïnvloeden. De Lever is belangrijk voor de vrije beweging van Qi en kan betrokken raken wanneer spanning, frustratie en emoties als het ware blijven vastzitten.
De Galblaas wordt binnen TCM onder andere verbonden met moed en besluitvaardigheid. Bij sommige mensen staat na een trauma juist een kwetsbaar beeld met onzekerheid en snel schrikken op de voorgrond. Bij langdurige klachten kunnen bovendien de Milt, Qi en Bloed verzwakken, waardoor angst en onrust steeds meer samengaan met vermoeidheid en mentale uitputting.
De manier waarop posttraumatische klachten zich ontwikkelen kan dus veranderen. Een aanvankelijke ontregeling door shock kan bijvoorbeeld later samengaan met Qi-stagnatie, Bloedstase of tekorten van Qi, Bloed of Yin.
Een herkenbare combinatie van klachten en lichamelijke kenmerken wordt een TCM-patroon genoemd. De behandeling wordt gebaseerd op het totale klachtenbeeld en niet alleen op de diagnose PTSS.
Wat is een TCM-orgaansysteem?
Een TCM-orgaansysteem beschrijft een groep samenhangende lichamelijke en functionele processen en is breder dan alleen het anatomische orgaan met dezelfde naam. Lees meer bij TCM Basisinformatie.
Wat is een TCM-patroon?
Een TCM-patroon is een herkenbare combinatie van klachten en lichamelijke kenmerken die aangeeft welke disbalans volgens TCM op de voorgrond staat. Lees meer bij TCM Basisinformatie.
Hieronder worden enkele patronen en mechanismen besproken die bij posttraumatische klachten kunnen voorkomen. Andere patronen zijn mogelijk en meerdere patronen kunnen tegelijkertijd aanwezig zijn. Ook kan het patroon gedurende het herstel veranderen. Daardoor kunt u zich in verschillende beschrijvingen herkennen. Niet iedereen met hetzelfde patroon heeft alle genoemde symptomen; het patroon wordt vastgesteld op basis van het totaalbeeld.
Meest voorkomende TCM-patronen
Shock verstoort Hart, Shen en Nieren
Korte uitleg
Dit is strikt genomen meer een TCM-mechanisme na een hevige schrik of traumatische gebeurtenis dan één klassieke patroonnaam. Shock kan volgens TCM de normale beweging van Qi plotseling verstoren en de Shen ontregelen. Tegelijkertijd kunnen de Nieren, die binnen TCM sterk met angst en schrik worden verbonden, worden beïnvloed. Dit beeld past vooral wanneer het zenuwstelsel als het ware voortdurend in alarmstand lijkt te blijven staan.
Veel voorkomende symptomen
Sterke schrikreacties, voortdurend alert zijn, angst of paniek, innerlijke en lichamelijke onrust, hartkloppingen, gespannen ademhaling, moeilijk ontspannen, slecht inslapen, vaak wakker worden en nachtmerries.
Voorbeelden waarbij dit patroon kan voorkomen
Posttraumatische klachten na een plotselinge bedreigende of levensgevaarlijke gebeurtenis waarbij hyperalertheid, angst en slaapverstoring sterk aanwezig blijven.
Hart- en Galblaas-Qi-leegte
Korte uitleg
Bij dit patroon ontbreekt volgens TCM voldoende stabiliteit om gemakkelijk tot rust te komen en voelt iemand zich sneller onzeker of bedreigd. Het patroon wordt vooral gekenmerkt door een sterke reactie op onverwachte prikkels en gemakkelijk schrikken.
Veel voorkomende symptomen
Snel en hevig schrikken, angstigheid, onzekerheid, voortdurend op de hoede zijn, hartkloppingen, innerlijke onrust, lichte of onrustige slaap, veel dromen en moeite met beslissingen nemen.
Voorbeelden waarbij dit patroon kan voorkomen
Posttraumatische klachten waarbij schrikachtigheid, hyperalertheid, angst en onzekerheid sterk op de voorgrond staan.
Lever-Qi-stagnatie
Korte uitleg
Na langdurige emotionele belasting kunnen spanning en emoties volgens TCM als het ware vast komen te zitten. De vrije beweging van Qi verloopt dan minder soepel. Het klachtenbeeld wordt hierdoor meer gekenmerkt door spanning en frustratie dan door pure angst.
Veel voorkomende symptomen
Prikkelbaarheid, frustratie, emotionele wisselingen, een gespannen of beklemd gevoel, veel zuchten, druk op de borst, spanning in buik of middenrif, gespannen nek en schouders, tandenknarsen en moeite om lichamelijk en mentaal te ontspannen.
Bij langdurige stagnatie kan Hitte ontstaan, waardoor prikkelbaarheid, rusteloosheid en slaapproblemen sterker kunnen worden.
Voorbeelden waarbij dit patroon kan voorkomen
Posttraumatische klachten waarbij chronische lichamelijke spanning, frustratie en het gevoel niet goed tot rust te kunnen komen op de voorgrond staan.
Hart- en Milt-Qi- en Bloedleegte
Korte uitleg
Wanneer posttraumatische klachten langdurig bestaan en slaap en herstel voortdurend verstoord blijven, kunnen volgens TCM Qi en Bloed geleidelijk verzwakken. Angst en onrust gaan dan steeds meer samen met uitputting.
Veel voorkomende symptomen
Vermoeidheid en weinig energie, veel piekeren, hartkloppingen, lichte of onrustige slaap, veel dromen, concentratie- en geheugenproblemen, duizeligheid, weinig eetlust, bleke uitstraling en moeite om na lichamelijke of mentale inspanning te herstellen.
Voorbeelden waarbij dit patroon kan voorkomen
Langdurige posttraumatische klachten waarbij uitputting, slaapproblemen en mentale vermoeidheid steeds meer op de voorgrond zijn komen te staan.
Hart- en Nier-Yin-leegte
Korte uitleg
Langdurige onrust en slecht slapen kunnen volgens TCM uiteindelijk de voedende en verkoelende Yin-component verzwakken. Hierdoor ontstaat een combinatie van uitputting en een lichaam en geest die toch moeilijk tot rust komen. De verbinding tussen Hart en Nieren is daarbij onvoldoende stabiel om de Shen 's nachts goed te verankeren.
Veel voorkomende symptomen
Innerlijke onrust en angst ondanks vermoeidheid, moeilijk inslapen of vaak wakker worden, hartkloppingen, nachtzweten, warmte in de avond of nacht, droge mond of keel, rusteloosheid en soms duizeligheid of oorsuizen.
Voorbeelden waarbij dit patroon kan voorkomen
Langdurige posttraumatische klachten waarbij hyperalertheid en slapeloosheid geleidelijk zijn gaan samengaan met uitputting, nachtelijke warmte en tekenen van Yin-leegte.
Bloedstase
Korte uitleg
Trauma kan binnen TCM zowel lichamelijk als emotioneel bijdragen aan stagnatie. Daarnaast kan langdurige Qi-stagnatie uiteindelijk de circulatie van Bloed beïnvloeden. Bloedstase wordt daarom vooral relevant bij chronische, hardnekkige klachten en wanneer het oorspronkelijke trauma ook lichamelijk letsel heeft veroorzaakt.
Veel voorkomende symptomen
Langdurige klachten die weinig veranderen, een gevoel lichamelijk of emotioneel vast te zitten, onrustige slaap, klachten die 's nachts sterker kunnen zijn en vaste, scherpe of stekende pijn. Bij lichamelijk trauma kunnen pijnklachten vanaf het oorspronkelijke letsel aanwezig blijven.
Voorbeelden waarbij dit patroon kan voorkomen
Langdurige posttraumatische klachten, vooral wanneer chronische pijn of lichamelijk letsel onderdeel is van het klachtenbeeld.
Reguliere behandeling en aanvullende zorg
PTSS is een aandoening waarvoor gerichte psychologische behandeling beschikbaar is. Traumagerichte behandelingen, waaronder traumagerichte cognitieve gedragstherapie en EMDR, zijn specifiek gericht op traumatische herinneringen, vermijding en andere processen die PTSS in stand kunnen houden.
Acupunctuur en Chinese kruidengeneeskunde worden daarom bij PTSS aanvullend ingezet. Het behandelaccent kan bijvoorbeeld liggen op slaap, hyperalertheid, lichamelijke spanning, angst, vermoeidheid of andere begeleidende klachten.
Wanneer iemand al traumagerichte therapie volgt, kunnen beide behandelingen naast elkaar worden gebruikt wanneer dit passend is.
Prognose
Het verloop van PTSS verschilt sterk. Bij sommige mensen nemen posttraumatische klachten geleidelijk af, terwijl ze bij anderen langdurig aanwezig blijven. De aard en duur van het trauma, de ernst van de klachten, bijkomende psychische of lichamelijke problemen en de gekozen behandeling kunnen allemaal invloed hebben op het herstel.
Wanneer acupunctuur aanvullend wordt ingezet, is eenmaal per week in de beginfase een gebruikelijke richtlijn. Bij sterke klachten kan tijdelijk vaker behandelen passend zijn, maar bij PTSS moet ook rekening worden gehouden met de belastbaarheid van de persoon. Wanneer meer stabiliteit ontstaat, kan de behandelfrequentie worden afgebouwd.
Er is geen zinvolle vaste behandelduur voor PTSS met acupunctuur of Chinese kruiden. Het is beter om vooraf concrete begeleidende klachten te bepalen — bijvoorbeeld slaap, lichamelijke spanning of hyperalertheid — en gedurende het traject te beoordelen of deze daadwerkelijk verbeteren.
Traumagerichte behandeling blijft belangrijk wanneer PTSS aanwezig is. Bij ernstige ontregeling, sterke dissociatie, psychose, suïcidaliteit of gevaar voor uzelf of anderen is gespecialiseerde psychische of psychiatrische hulp noodzakelijk.
Contact
Heeft u PTSS of posttraumatische klachten en wilt u weten of acupunctuur en/of Chinese kruidengeneeskunde aanvullend bij uw behandeling kan passen?
Tijdens een eerste consult bespreken we vooral uw huidige klachten, zoals slaap, spanning, onrust, energie en eventuele lichamelijke klachten. U hoeft daarbij niet uitgebreid over traumatische gebeurtenissen te vertellen wanneer dat voor de acupunctuurbehandeling niet nodig is.
Op basis van het totale klachtenbeeld wordt bekeken of aanvullende behandeling passend is en welk TCM-patroon daarbij op de voorgrond staat.
U kunt direct online een afspraak maken of contact opnemen voor meer informatie.