Duizeligheid

Duizeligheid is een verzamelnaam voor verschillende sensaties. U kunt zich licht of onzeker in het hoofd voelen, het gevoel hebben dat u uit balans raakt of ervaren dat uzelf of de omgeving draait. Bij echte draaiduizeligheid wordt vaak de term vertigo gebruikt. Duizeligheid kan enkele seconden duren, maar ook minuten, uren of langere tijd aanwezig zijn.

De oorzaken lopen sterk uiteen. Soms ontstaat duizeligheid bijvoorbeeld bij snel opstaan, vermoeidheid of stress. Andere vormen hangen samen met het evenwichtsorgaan, migraine, bloeddruk, bloedarmoede, medicatie of andere aandoeningen. Daarom is het belangrijk om bij terugkerende, ernstige of onverklaarde duizeligheid ook naar een mogelijke reguliere medische oorzaak te kijken.

Binnen de Chinese geneeskunde kan duizeligheid eveneens vanuit verschillende patronen ontstaan. De precieze behandeling hangt daarom sterk af van de manier waarop de duizeligheid zich uit en van eventuele bijkomende klachten.

Mogelijke westerse aandoeningen en oorzaken

Duizeligheid is geen afzonderlijke ziekte en kan veel verschillende oorzaken hebben. De aard van de duizeligheid geeft soms al aanwijzingen. Een kort licht gevoel in het hoofd bij opstaan past bijvoorbeeld bij een ander mechanisme dan aanvallen waarbij de hele kamer lijkt te draaien.

Mogelijke oorzaken en aandoeningen zijn onder andere:

Daarnaast bestaan er minder vaak voorkomende neurologische en cardiovasculaire oorzaken. Bij nieuwe of onverklaarde duizeligheid kan daarom aanvullend medisch onderzoek nodig zijn.

Mogelijke oorzaken

Duizeligheid kan ontstaan wanneer het evenwichtsorgaan, de ogen en het zenuwstelsel tegenstrijdige informatie over beweging en positie doorgeven. Ook veranderingen in bloeddruk, bloedcirculatie, bloedsamenstelling of bloedsuiker kunnen een licht of instabiel gevoel veroorzaken.

De Chinese geneeskunde beschrijft daarnaast verschillende mechanismen. Zo kan de normale doorstroming naar het hoofd volgens TCM worden verstoord door Flegma-Damp, waarmee een ophoping wordt bedoeld die vaak samengaat met een zwaar of mistig gevoel. Emotionele spanning kan de vrije beweging van Qi verstoren en bijdragen aan stijgende activiteit richting het hoofd. Aan de andere kant kan er juist onvoldoende Qi, Bloed, Yin of Yang zijn om het hoofd voldoende te ondersteunen.

Langdurige ziekte, overbelasting, onvoldoende herstel, bloedverlies en veroudering kunnen volgens TCM bijdragen aan dergelijke leegtepatronen. Ook kunnen verschillende mechanismen tegelijkertijd aanwezig zijn.

Wat kan acupunctuur doen bij duizeligheid?

Acupunctuur kan aanvullend worden toegepast bij duizeligheidsklachten. Eerst wordt gekeken naar het karakter van de duizeligheid: gaat het bijvoorbeeld om draaiduizeligheid, een licht gevoel in het hoofd of onzekerheid bij staan en lopen? Ook factoren zoals houding, beweging, stress, vermoeidheid, voeding en bijkomende klachten worden meegenomen.

De behandeling wordt vervolgens afgestemd op het onderliggende TCM-patroon. Afhankelijk van het klachtenbeeld kan deze gericht zijn op:

✓ Flegma en Damp verminderen bij een zwaar, mistig of draaierig gevoel;
✓ de Milt ondersteunen wanneer onvoldoende Qi wordt gevormd;
✓ Qi en Bloed versterken wanneer duizeligheid samenhangt met leegte;
✓ de doorstroming van Qi en Bloed verbeteren wanneer stagnatie een rol speelt;
✓ stijgend Lever-Yang kalmeren bij een meer opstijgend klachtenbeeld;
✓ Lever- en Nier-Yin ondersteunen wanneer een onderliggende Yin-leegte aanwezig is;
✓ Nier-Yang ondersteunen wanneer duizeligheid samengaat met duidelijke koude- en zwakteverschijnselen.

Ook spanning en gevoelige spieren in nek en bovenrug kunnen bij sommige vormen van duizeligheid worden meegenomen in de behandeling.

Wat kan Chinese kruidengeneeskunde doen bij duizeligheid?

Chinese kruiden worden, net als acupunctuur, niet alleen gekozen op basis van het symptoom duizeligheid. Twee mensen met vergelijkbare draaiduizeligheid kunnen binnen TCM verschillende patronen hebben en daardoor een andere kruidenbehandeling krijgen.

Afhankelijk van het patroon kan Chinese kruidengeneeskunde gericht zijn op:

✓ Flegma-Damp transformeren en de spijsverteringsfunctie ondersteunen;
✓ Qi versterken;
✓ Qi en Bloed aanvullen;
✓ de vrije beweging van Qi ondersteunen;
✓ Bloedstase verminderen en de circulatie ondersteunen;
✓ stijgend Lever-Yang kalmeren;
✓ Lever- en Nier-Yin voeden;
✓ Nier-Yang versterken.

Kruiden kunnen dagelijks tussen de acupunctuurbehandelingen door worden gebruikt. Welke kruiden geschikt zijn, hangt af van het totale klachtenbeeld en kan tijdens het behandeltraject veranderen.

Hoe kijkt de Chinese geneeskunde naar duizeligheid?

Binnen de westerse geneeskunde wordt gezocht naar de aandoening of het fysiologische mechanisme dat de duizeligheid veroorzaakt. Binnen de Chinese geneeskunde wordt daarnaast gekeken naar de onderliggende disbalans die volgens TCM bij het klachtenbeeld past.

Een belangrijk onderscheid is dat duizeligheid zowel door een relatief teveel als door een tekort kan ontstaan. Bij een teveel kan bijvoorbeeld Flegma-Damp het hoofd als het ware vertroebelen, of kan Yang te sterk naar het hoofd stijgen. Bij een tekort bereikt volgens TCM juist onvoldoende Qi, Bloed, Yin of Yang het hoofd.

Voor duizeligheid zijn vooral de TCM-orgaansystemen Lever, Milt en Nier relevant. De Milt is binnen TCM onder andere betrokken bij het vormen van Qi en Bloed uit voeding en bij de verwerking van lichaamsvochten. De Lever speelt een rol bij de vrije beweging van Qi en bij patronen waarbij Yang naar het hoofd stijgt. De Nier is vooral relevant bij langdurige leegte van Yin, Yang en Essentie.

Ook Bloed speelt een belangrijke rol. Wanneer er volgens TCM onvoldoende Bloed aanwezig is, kan het hoofd onvoldoende worden gevoed. Wanneer de circulatie juist wordt belemmerd door Bloedstase, kan eveneens duizeligheid ontstaan.

Een herkenbare combinatie van dergelijke mechanismen en symptomen wordt een TCM-patroon genoemd. Daarom kunnen mensen met dezelfde westerse diagnose binnen TCM toch verschillend worden behandeld.

Wat is een TCM-orgaansysteem?

Een TCM-orgaansysteem beschrijft een groep samenhangende lichaamsfuncties en is breder dan alleen het anatomische orgaan met dezelfde naam. Lees meer bij TCM Basisinformatie.

Wat is een TCM-patroon?

Een TCM-patroon is een herkenbare combinatie van klachten en lichamelijke kenmerken die aangeeft welke disbalans waarschijnlijk aan de klachten bijdraagt. Lees meer bij TCM Basisinformatie.

Hieronder worden de belangrijkste en meest voorkomende patronen besproken. Andere patronen zijn mogelijk en meerdere patronen kunnen tegelijkertijd voorkomen. Daardoor kunt u zich in verschillende beschrijvingen herkennen. Ook hoeft iemand met een bepaald patroon niet alle genoemde symptomen te hebben. Het patroon wordt vastgesteld op basis van het totale klachtenbeeld.

De genoemde westerse aandoeningen zijn voorbeelden. Een TCM-patroon is geen verklaring voor een westerse diagnose, en niet iedereen met dezelfde aandoening heeft hetzelfde TCM-patroon.

Meest voorkomende TCM-patronen

Lever-Qi-stagnatie met Bloedleegte

Korte uitleg
Bij dit patroon stroomt Lever-Qi volgens TCM minder vrij, terwijl er tegelijkertijd onvoldoende Bloed aanwezig is om het hoofd goed te voeden. Emotionele spanning en stress kunnen de stagnatie versterken. De duizeligheid is meestal relatief mild en kan duidelijker worden bij opstaan of rondom de menstruatie.

Veel voorkomende symptomen

Voorbeelden van westerse aandoeningen
Stressgerelateerde duizeligheidsklachten, anemie, de ziekte van Ménière en duizeligheid waarbij nek- en spierklachten een rol spelen.

Stijgend Lever-Yang / Lever-Vuur

Korte uitleg
Bij stijgend Lever-Yang beweegt volgens TCM te veel actieve energie richting het hoofd. Wanneer daarnaast duidelijke Hitte aanwezig is, kan worden gesproken van Lever-Vuur. De duizeligheid is doorgaans duidelijker en heftiger dan bij eenvoudige Lever-Qi-stagnatie.

Veel voorkomende symptomen

Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit klachtenbeeld kan onder andere worden gezien bij bepaalde vormen van migraine en bij duizeligheid die samengaat met hypertensie. Een verhoogde bloeddruk vraagt reguliere controle en behandeling.

Lever- en Nier-Yin-leegte met stijgend Yang

Korte uitleg
Yin heeft binnen TCM een voedende, verkoelende en stabiliserende functie. Wanneer Lever- en Nier-Yin onvoldoende zijn, kan Yang minder goed worden begrensd en gemakkelijker naar het hoofd stijgen. Daardoor ontstaat een combinatie van leegteverschijnselen en relatief sterke aanvallen van duizeligheid.

Veel voorkomende symptomen

Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden gezien bij duizeligheid rond de menopauze en bij sommige mensen met hypertensie, voorbijgaande ischemische klachten of andere chronische duizeligheidsbeelden. Dergelijke aandoeningen vereisen reguliere medische beoordeling.

Flegma-Damp

Korte uitleg
Flegma-Damp is binnen TCM een ophoping die kan ontstaan wanneer lichaamsvochten onvoldoende worden verwerkt en getransporteerd. Wanneer deze het hoofd beïnvloedt, kan een zwaar, mistig of sterk draaierig gevoel ontstaan. Dit is een belangrijk TCM-patroon bij vertigo.

Veel voorkomende symptomen

Wanneer Flegma met Hitte samengaat, kunnen onder andere rusteloosheid, hartkloppingen, een rood gezicht en een bittere smaak optreden. Wanneer Milt-Qi- of Milt-Yang-leegte de onderliggende oorzaak vormt, staan juist vermoeidheid, spijsverteringsklachten en eventueel kou meer op de voorgrond.

Voorbeelden van westerse aandoeningen
De ziekte van Ménière, BPPD, labyrint- en andere aandoeningen van het binnenoor en sommige vormen van chronische verstopping of druk in het middenoor.

Bloedstase

Korte uitleg
Bloedstase betekent binnen TCM dat de normale circulatie van Bloed plaatselijk wordt belemmerd. Bij duizeligheid kan dit volgens TCM vooral relevant zijn na hoofdletsel of bij langdurige klachten waarbij ook duidelijke tekenen van stagnatie aanwezig zijn.

Veel voorkomende symptomen

Voorbeelden van westerse aandoeningen
Duizeligheid na hoofdletsel of postcommotionele klachten, migraine en sommige cardiovasculaire aandoeningen. Bij duizeligheid na een recent hoofdtrauma moet eerst regulier medisch worden uitgesloten dat sprake is van een ernstige complicatie.

Qi-leegte

Korte uitleg
Bij Qi-leegte is volgens TCM onvoldoende energie beschikbaar om de lichaamsfuncties goed te ondersteunen en Qi en Bloed naar het hoofd te brengen. Dit geeft eerder een licht of slap gevoel dan hevige draaiduizeligheid.

Veel voorkomende symptomen

Wanneer Hart-Qi-leegte meespeelt, kunnen hartkloppingen en kortademigheid duidelijker aanwezig zijn.

Voorbeelden van westerse aandoeningen
Chronische vermoeidheidsklachten, lage bloedsuikerspiegel of een verstoorde bloedsuikerregulatie en sommige vormen van orthostatische duizeligheid.

Qi- en Bloedleegte

Korte uitleg
Bij dit patroon zijn zowel Qi als Bloed onvoldoende. Volgens TCM wordt het hoofd daardoor minder goed gevoed. Het patroon kan bijvoorbeeld ontstaan na langdurige ziekte of bloedverlies.

Veel voorkomende symptomen

Voorbeelden van westerse aandoeningen
Anemie, chronisch bloedverlies, zwangerschap, herstel na een bevalling, lage bloeddruk of orthostatische hypotensie, hypoglykemie en sommige hartritmestoornissen.

Lever- en Nier-Yin-leegte

Korte uitleg
Wanneer Lever- en Nier-Yin leeg zijn maar Yang niet duidelijk stijgt, is de duizeligheid doorgaans milder en langduriger. Volgens TCM worden het hoofd en de zintuigen onvoldoende gevoed.

Veel voorkomende symptomen

Voorbeelden van westerse aandoeningen
Langdurige duizeligheidsklachten waarbij ook tinnitus of visuele klachten aanwezig zijn en sommige leeftijdsgerelateerde of chronische klachtenbeelden.

Nier-Yang-leegte

Korte uitleg
Nier-Yang staat binnen TCM onder andere voor verwarmende en activerende functies. Wanneer deze onvoldoende zijn, kan volgens TCM onvoldoende heldere Yang naar het hoofd stijgen en kunnen Qi en Bloed minder goed worden ondersteund.

Veel voorkomende symptomen

Het patroon wordt vastgesteld op basis van de combinatie van duizeligheid met de overige kenmerken.

Wanneer contact opnemen met de huisarts?

Omdat duizeligheid veel verschillende oorzaken kan hebben, is medische beoordeling verstandig bij nieuwe, terugkerende, ernstige of onverklaarde klachten.

Zoek met spoed medische hulp wanneer plotselinge ernstige duizeligheid samengaat met bijvoorbeeld verlamming of krachtsverlies, een scheve mond, problemen met spreken, plotselinge ernstige hoofdpijn, bewustzijnsverlies, pijn op de borst of andere acute neurologische of cardiovasculaire verschijnselen.

Neem ook contact op met de huisarts bij aanhoudende duizeligheid na hoofdletsel, nieuw gehoorverlies, regelmatig flauwvallen, duidelijke hartkloppingen of wanneer de klachten steeds erger worden.

Prognose

Het behandelverloop hangt sterk af van de oorzaak, duur en ernst van de duizeligheid en het onderliggende TCM-patroon. Ook maakt het veel verschil of sprake is van een relatief eenvoudige functionele klacht of van een onderliggende vestibulaire, cardiovasculaire, neurologische of andere aandoening.

Bij recent ontstane en relatief eenvoudige klachten kan soms binnen enkele behandelingen verandering optreden. Langdurige duizeligheid, duidelijke leegtepatronen en klachten waarbij verschillende patronen tegelijkertijd aanwezig zijn, vragen doorgaans meer tijd.

In de beginfase is één acupunctuurbehandeling per week een gebruikelijke richtlijn. Afhankelijk van de ernst en het verloop kan de frequentie worden aangepast en later worden afgebouwd. Chinese kruiden kunnen, wanneer passend, dagelijks tussen de behandelingen door worden gebruikt.

Contact

Heeft u regelmatig last van duizeligheid en wilt u weten of acupunctuur en/of Chinese kruidengeneeskunde bij uw klachten kan passen? Tijdens een eerste consult bespreken we de aard van de duizeligheid, mogelijke uitlokkende factoren en andere relevante klachten en symptomen. Op basis van het totale klachtenbeeld wordt bekeken welk TCM-patroon waarschijnlijk op de voorgrond staat en welke behandeling daarbij past.

Bij nieuwe, ernstige of onverklaarde duizeligheid is het belangrijk om mogelijke medische oorzaken eerst of tegelijkertijd door een arts te laten beoordelen.

Meer lezen