Restless legs syndrome (rusteloze benen)

Restless legs syndrome (RLS), ook wel rusteloze benen genoemd, is een neurologische aandoening waarbij een sterke drang ontstaat om de benen te bewegen. Vaak gaat dit samen met moeilijk te omschrijven gevoelens zoals kriebelen, tintelen, trekken, jeuken, branden of een onrustig gevoel diep in de benen.

Kenmerkend is dat de klachten ontstaan of erger worden tijdens rust, bijvoorbeeld wanneer u 's avonds op de bank zit of in bed ligt. Bewegen, lopen of strekken geeft meestal tijdelijk verlichting en de klachten zijn doorgaans duidelijk erger in de avond en nacht. Deze kenmerken zijn belangrijk om RLS te onderscheiden van bijvoorbeeld nachtelijke spierkrampen of zenuwpijn.

RLS kan het inslapen en doorslapen aanzienlijk verstoren. Binnen de Chinese geneeskunde wordt gekeken naar de aard van de beenklachten, slaap, algemene conditie en het onderliggende TCM-patroon.

Veel voorkomende symptomen

De klachten kunnen sterk verschillen in ernst en frequentie. Kenmerkend zijn:

Bij sommige mensen treden tijdens de slaap ook herhaalde onwillekeurige beenbewegingen op. RLS en dergelijke periodieke beenbewegingen tijdens de slaap zijn echter niet hetzelfde.

Mogelijke oorzaken

Bij veel mensen wordt geen duidelijke onderliggende oorzaak gevonden. Dit wordt primaire of idiopathische RLS genoemd. Erfelijke aanleg kan hierbij een rol spelen. In de huidige medische verklaring spelen vooral veranderingen in de verwerking van ijzer in de hersenen en dopaminerge systemen een belangrijke rol.

RLS kan daarnaast samenhangen met:

Vooral de ijzerstatus verdient aandacht. De actuele richtlijn van de American Academy of Sleep Medicine adviseert bij klinisch relevante RLS ijzeronderzoek, waaronder ferritine en transferrinesaturatie. Een ijzertekort kan bij RLS relevant zijn zonder dat al sprake is van bloedarmoede.

Wat kan acupunctuur doen bij restless legs syndrome?

Acupunctuur kan aanvullend worden toegepast bij rusteloze benen. De behandeling wordt niet alleen afgestemd op de diagnose RLS, maar ook op het karakter van de beenklachten en het onderliggende TCM-patroon.

Er wordt bijvoorbeeld gekeken naar tintelingen, trekkingen, krampen, warmte of kou in de benen, het moment waarop de klachten optreden en de invloed van bewegen. Ook slaap, vermoeidheid, menstruatie, spijsvertering en andere relevante klachten worden meegenomen.

Afhankelijk van het klachtenbeeld kan de behandeling gericht zijn op:

✓ Qi en Bloed versterken wanneer de benen volgens TCM onvoldoende worden gevoed;
✓ Lever-Bloed voeden om spieren en pezen te ondersteunen;
✓ de doorstroming van Qi en Bloed in de benen verbeteren;
✓ Lever- en Nier-Yin ondersteunen bij nachtelijke onrust en leegteverschijnselen;
✓ Milt- en Nier-Yang ondersteunen wanneer kou en zwakte op de voorgrond staan;
✓ Damp of Damp-Hitte verminderen wanneer zware, warme of onrustige benen aanwezig zijn;
✓ ontspanning en slaap ondersteunen wanneer RLS de nachtrust verstoort.

Wat kan Chinese kruidengeneeskunde doen bij restless legs syndrome?

Chinese kruiden worden eveneens afgestemd op het onderliggende patroon. Rusteloze benen worden binnen TCM niet bij iedereen vanuit hetzelfde mechanisme behandeld.

Bij de ene persoon kan bijvoorbeeld onvoldoende Bloed op de voorgrond staan, terwijl bij een ander stagnatie, Damp of een langdurige Lever- en Nier-leegte belangrijker is. Ook combinaties van patronen komen voor.

Afhankelijk van het klachtenbeeld kan Chinese kruidengeneeskunde gericht zijn op:

✓ Lever-Bloed voeden en spieren en pezen ondersteunen;
✓ Qi en Bloed versterken;
✓ Lever- en Nier-Yin voeden;
✓ Milt- en Nier-Yang ondersteunen;
✓ de circulatie van Qi en Bloed verbeteren;
✓ Damp en eventueel Hitte verminderen;
✓ rust en slaap ondersteunen.

Kruiden kunnen dagelijks tussen de acupunctuurbehandelingen door worden gebruikt en worden tijdens het behandeltraject aangepast wanneer het klachtenbeeld verandert.

Hoe kijkt de Chinese geneeskunde naar restless legs syndrome?

Binnen TCM kan de bewegingsdrang in de benen grofweg vanuit twee mechanismen worden bekeken: de spieren en pezen worden onvoldoende gevoed, of de normale circulatie van Qi en Bloed door de benen wordt belemmerd.

Vooral de Lever is relevant. Binnen TCM heeft de Lever een relatie met Bloed en met het voeden van spieren en pezen. Wanneer onvoldoende Lever-Bloed aanwezig is, kunnen bijvoorbeeld trekkingen, krampen en rusteloosheid ontstaan.

De Milt speelt een belangrijke rol bij de vorming van Qi en Bloed uit voeding en bij de verwerking van lichaamsvochten. Milt-leegte kan daardoor bijdragen aan zowel Qi- en Bloedleegte als ophoping van Damp.

De Nier wordt vooral relevant bij langdurige klachten en diepere leegtepatronen. Zowel Nier-Yin als Nier-Yang kan hierbij betrokken zijn.

Daarnaast kan de circulatie door de benen worden belemmerd door Qi-stagnatie, Bloedstase of Damp. Bewegen geeft bij RLS vaak tijdelijke verlichting. Binnen TCM kan dit passen bij het idee dat beweging de circulatie van Qi en Bloed tijdelijk bevordert.

Wat is een TCM-orgaansysteem?

Een TCM-orgaansysteem beschrijft een groep samenhangende lichaamsfuncties en is breder dan alleen het anatomische orgaan met dezelfde naam. Lees meer bij TCM Basisinformatie.

Wat is een TCM-patroon?

Een TCM-patroon is een herkenbare combinatie van klachten en lichamelijke kenmerken die aangeeft welke disbalans waarschijnlijk aan de klachten bijdraagt. Lees meer bij TCM Basisinformatie.

Hieronder worden de belangrijkste patronen besproken die in de geraadpleegde TCM-literatuur bij rusteloze benen worden beschreven. De patroondifferentiatie bij RLS is minder uniform beschreven dan bij sommige klassieke TCM-klachten. Andere patronen zijn daarom mogelijk en meerdere patronen kunnen tegelijkertijd voorkomen. Daardoor kunt u zich in verschillende beschrijvingen herkennen. Ook hoeft iemand met een bepaald patroon niet alle genoemde symptomen te hebben. Het patroon wordt vastgesteld op basis van het totale klachtenbeeld.

Bij ieder patroon worden waar mogelijk voorbeelden van westerse aandoeningen of situaties genoemd waarbij een dergelijk TCM-patroon kan worden aangetroffen. Dit betekent niet dat het TCM-patroon de westerse aandoening veroorzaakt of verklaart.

Meest voorkomende TCM-patronen

Lever-Bloedleegte

Korte uitleg
Bloed heeft binnen TCM een voedende functie voor spieren en pezen. Wanneer onvoldoende Lever-Bloed aanwezig is, kunnen de benen vooral in rust onvoldoende worden gevoed. Dit kan zich uiten in rusteloosheid, trekkingen of krampachtige sensaties.

Veel voorkomende symptomen

Voorbeelden van westerse aandoeningen of situaties
RLS kan onder andere samengaan met ijzertekort en anemie. Een TCM-diagnose Lever-Bloedleegte is echter niet hetzelfde als een regulier vastgesteld ijzertekort.

Qi- en Bloedleegte

Korte uitleg
Bij Qi- en Bloedleegte is volgens TCM onvoldoende energie en voeding beschikbaar voor de spieren en benen. Naast de rusteloze benen staan algemene vermoeidheid en zwakte vaak duidelijk op de voorgrond.

Veel voorkomende symptomen

Voorbeelden van westerse aandoeningen of situaties
Dit klachtenbeeld kan bijvoorbeeld worden aangetroffen bij mensen met ijzertekort of anemie en tijdens herstel na ziekte of bloedverlies.

Lever- en Nier-Yin-leegte

Korte uitleg
Yin heeft binnen TCM een voedende, bevochtigende en rustgevende functie. Bij langdurige Yin-leegte kunnen spieren en pezen onvoldoende worden gevoed en kan tegelijkertijd een vorm van interne onrust of Hitte ontstaan. De klachten zijn vaak duidelijker in de avond en nacht.

Veel voorkomende symptomen

Voorbeelden van westerse aandoeningen of situaties
Dit TCM-beeld kan worden aangetroffen bij langdurige RLS en bij mensen waarbij chronische ziekte, overbelasting of leeftijdsgerelateerde veranderingen onderdeel van het totale klachtenbeeld zijn.

Milt- en Nier-Yang-leegte

Korte uitleg
Bij Yang-leegte ontbreekt volgens TCM voldoende verwarmende en activerende kracht. De benen kunnen daardoor behalve rusteloos ook koud, zwaar of zwak aanvoelen. Dit patroon past vooral bij een meer chronisch klachtenbeeld.

Veel voorkomende symptomen

Voorbeelden van westerse aandoeningen of situaties
Een dergelijk TCM-patroon kan onder andere worden aangetroffen bij langdurige RLS en bij mensen met chronische ziekte. RLS komt bijvoorbeeld relatief vaak voor bij chronische nierziekte, maar dit betekent niet dat nierziekte binnen TCM automatisch Nier-Yang-leegte is.

Qi-stagnatie en Bloedstase

Korte uitleg
Bij dit patroon stroomt Qi en Bloed volgens TCM onvoldoende vrij door de benen. Het feit dat bewegen bij RLS vaak tijdelijk verlichting geeft, kan binnen TCM passen bij een stagnatiecomponent: beweging stimuleert tijdelijk de circulatie.

Veel voorkomende symptomen

Voorbeelden van westerse aandoeningen of situaties
Dit patroon wordt binnen TCM vooral op basis van het karakter van de klachten vastgesteld. Er is geen specifieke westerse aandoening die rechtstreeks met Qi- en Bloedstase kan worden gelijkgesteld.

Damp en Damp-Hitte

Korte uitleg
Damp beschrijft binnen TCM een ophoping die de normale circulatie door de benen kan belemmeren. De benen voelen dan eerder zwaar en loom. Wanneer Hitte bijkomt, kunnen ook warmte, branderigheid en sterkere onrust ontstaan.

Veel voorkomende symptomen

Voorbeelden van westerse aandoeningen of situaties
Dit TCM-patroon kan worden aangetroffen bij sommige chronische of secundaire vormen van rusteloze benen, maar kan niet aan één specifieke westerse aandoening worden gekoppeld.

Wanneer contact opnemen met de huisarts?

Het is verstandig om RLS met de huisarts te bespreken wanneer de klachten regelmatig optreden, de slaap duidelijk verstoren of invloed hebben op het dagelijks functioneren.

Omdat ijzertekort een belangrijke behandelbare factor kan zijn, is onderzoek van de ijzerstatus relevant. De huidige richtlijnen adviseren hierbij niet alleen naar bloedarmoede te kijken, maar ook naar onder andere ferritine en transferrinesaturatie.

Medische beoordeling is ook belangrijk wanneer de klachten plotseling zijn ontstaan, duidelijk eenzijdig zijn, gepaard gaan met gevoelsverlies, spierzwakte, forse pijn of zwelling, of niet passen bij het typische patroon van RLS. Andere aandoeningen zoals nachtelijke beenkrampen, neuropathie, radiculopathie, veneuze problemen en medicatiegerelateerde bewegingsonrust kunnen namelijk vergelijkbare klachten veroorzaken.

Prognose

Het verloop van restless legs syndrome verschilt per persoon en hangt onder andere af van de oorzaak, duur en ernst van de klachten. Wanneer een behandelbare factor zoals ijzertekort of bepaalde medicatie een belangrijke rol speelt, kan behandeling of aanpassing daarvan invloed hebben op de klachten. RLS tijdens de zwangerschap vermindert vaak weer na de bevalling.

Primaire RLS kan daarentegen langdurig aanwezig blijven en in de loop van de tijd wisselen in ernst. Binnen TCM hangt het behandelverloop daarnaast af van het onderliggende patroon en de aanwezigheid van bijvoorbeeld langdurige leegte, stagnatie of Damp.

In de beginfase is één acupunctuurbehandeling per week een gebruikelijke richtlijn. Wanneer de klachten verminderen en stabieler blijven, kan de frequentie worden afgebouwd. Chinese kruiden kunnen, wanneer passend, dagelijks tussen de behandelingen door worden gebruikt.

Contact

Heeft u regelmatig last van rusteloze benen en wilt u weten of acupunctuur en/of Chinese kruidengeneeskunde bij uw klachten kan passen? Tijdens een eerste consult bespreken we wanneer de klachten optreden, hoe de sensaties in de benen aanvoelen, wat verlichting geeft en in hoeverre uw slaap wordt beïnvloed. Ook vermoeidheid, voeding, medicatie en andere relevante klachten worden meegenomen. Op basis van het totale klachtenbeeld wordt bekeken welk TCM-patroon waarschijnlijk op de voorgrond staat en welke behandeling daarbij past.

Wanneer RLS nog niet medisch is beoordeeld, kan het zinvol zijn om mogelijke onderliggende factoren, in het bijzonder de ijzerstatus, via de huisarts te laten onderzoeken.

Meer lezen