Tinnitus en gehoorverlies

Tinnitus is het horen van geluid zonder dat er een externe geluidsbron aanwezig is. Het kan klinken als piepen, suizen, brommen, zoemen of ruis en kan in één of beide oren aanwezig zijn. Gehoorverlies betekent dat het gehoor verminderd is en kan met of zonder tinnitus voorkomen. Beide klachten kunnen plotseling ontstaan of zich geleidelijk ontwikkelen.

De oorzaken lopen sterk uiteen. Problemen met oorsmeer of het middenoor kunnen een rol spelen, maar ook lawaaischade, de ziekte van Ménière, leeftijdsgebonden achteruitgang, medicatie of beschadiging van het binnenoor of de gehoorzenuw.

Binnen de Chinese geneeskunde kunnen tinnitus en gehoorverlies eveneens vanuit verschillende patronen worden verklaard. Daarbij zijn onder andere het ontstaan, de toon en intensiteit van de tinnitus, veranderingen in het gehoor en bijkomende klachten belangrijk voor de behandeling.

Mogelijke westerse aandoeningen en oorzaken

Tinnitus en gehoorverlies kunnen ontstaan door aandoeningen van het uitwendige oor, middenoor, binnenoor of de gehoorzenuw. Soms is er een duidelijke oorzaak, terwijl bij tinnitus ook regelmatig geen specifieke oorzaak wordt gevonden.

Mogelijke oorzaken en aandoeningen zijn onder andere:

Ook alcohol, nicotine en andere middelen kunnen bij sommige mensen invloed hebben op tinnitus.

Mogelijke oorzaken

De oorzaak van tinnitus en gehoorverlies verschilt sterk per persoon. Bij gehoorverlies is het belangrijk onderscheid te maken tussen problemen met de geleiding van geluid, bijvoorbeeld door oorsmeer of middenoorproblemen, en beschadiging van het binnenoor of de gehoorzenuw.

Binnen TCM worden acute en chronische klachten vaak verschillend bekeken. Plotselinge tinnitus kan bijvoorbeeld samengaan met een verstoring van Lever-Qi, Vuur of Flegma-Hitte. Langdurige klachten worden vaker gekoppeld aan leegte van Qi, Bloed, Yin, Yang of Nier-Essentie. Trauma en langdurige blootstelling aan hard geluid kunnen volgens TCM daarnaast leiden tot stagnatie van Qi en Bloed.

Ook combinaties komen veel voor. Zo kan langdurige Lever-Qi-stagnatie Hitte veroorzaken of samengaan met Bloedleegte, terwijl langdurige Flegma-Hitte uiteindelijk een onderliggend leegtepatroon kan hebben.

Wat kan acupunctuur doen bij tinnitus en gehoorverlies?

Acupunctuur kan aanvullend worden toegepast bij tinnitus en bepaalde vormen van gehoorverlies. De behandeling wordt afgestemd op de aard en duur van de klacht én op het onderliggende TCM-patroon.

Er wordt bijvoorbeeld gekeken of de tinnitus plotseling of geleidelijk is ontstaan, hoog of laag klinkt, continu of wisselend aanwezig is en verandert door stress, vermoeidheid of rust. Ook gehoorverlies, druk in het oor, duizeligheid, nek- en kaakspanning en andere klachten worden meegenomen.

Afhankelijk van het klachtenbeeld kan de behandeling gericht zijn op:

✓ de lokale doorstroming rond het oor ondersteunen;
✓ Lever-Qi reguleren wanneer stress en spanning een duidelijke rol spelen;
✓ stijgend Yang of Lever- en Galblaas-Vuur kalmeren;
✓ Flegma en Hitte verminderen bij een gevoel van druk of verstopping;
✓ Qi en Bloed versterken bij leegtepatronen;
✓ de circulatie van Qi en Bloed verbeteren bij stagnatie;
✓ Nier-Yin of Nier-Yang ondersteunen bij langdurige leegtepatronen;
✓ nek- en kaakspanning meenemen wanneer deze samenhangt met de klachten.

Wat kan Chinese kruidengeneeskunde doen bij tinnitus en gehoorverlies?

Chinese kruiden worden, net als acupunctuur, afgestemd op het onderliggende patroon. Er bestaat daarom binnen TCM niet één kruidenbehandeling voor tinnitus of gehoorverlies.

Bij plotselinge, luide tinnitus met warmte en hoofdpijn ligt de nadruk bijvoorbeeld anders dan bij geleidelijk gehoorverlies met vermoeidheid en koude. Ook kan de kruidenbehandeling veranderen wanneer een aanvankelijk excesspatroon na verloop van tijd overgaat in een meer chronisch leegtebeeld.

Afhankelijk van het patroon kan Chinese kruidengeneeskunde gericht zijn op:

✓ Lever-Qi reguleren;
✓ Hitte en Vuur verminderen;
✓ Flegma-Hitte transformeren;
✓ de doorstroming van Qi en Bloed verbeteren;
✓ Milt-Qi versterken;
✓ Bloed voeden;
✓ Nier-Yin voeden en stijgend Yang kalmeren;
✓ Nier-Yang ondersteunen.

Kruiden kunnen dagelijks tussen de acupunctuurbehandelingen door worden gebruikt. Bij gebruik van medicatie en bij bekende aandoeningen wordt rekening gehouden met mogelijke interacties en de reguliere behandeling.

Hoe kijkt de Chinese geneeskunde naar tinnitus en gehoorverlies?

Binnen de Chinese geneeskunde zijn vooral de Nier, Lever, Galblaas en Milt relevant voor tinnitus en gehoorverlies.

De Nier heeft binnen TCM een bijzondere relatie met het gehoor en de oren. Langdurige tinnitus en geleidelijke achteruitgang van het gehoor worden daarom vaak mede vanuit de Nier beoordeeld. Dit betekent niet dat er sprake hoeft te zijn van een aandoening van de anatomische nieren.

De Lever en Galblaas zijn vooral relevant wanneer klachten sterk reageren op stress en emoties of wanneer Hitte, stijgend Yang en hoofdpijn onderdeel van het klachtenbeeld zijn. De Galblaasmeridiaan loopt bovendien rond het oor.

De Milt speelt een rol bij de vorming van Qi en Bloed en bij de verwerking van lichaamsvochten. Wanneer deze functie verzwakt, kan volgens TCM onvoldoende Qi en Bloed het oor bereiken of kan Flegma ontstaan dat het oor als het ware blokkeert.

Ook de circulatie van Qi en Bloed is belangrijk. Trauma aan hoofd of oor en langdurige blootstelling aan hard geluid kunnen volgens TCM de lokale circulatie verstoren en bijdragen aan Qi- en Bloedstase.

Wat is een TCM-orgaansysteem?

Een TCM-orgaansysteem beschrijft een groep samenhangende lichaamsfuncties en is breder dan alleen het anatomische orgaan met dezelfde naam. Lees meer bij TCM Basisinformatie.

Wat is een TCM-patroon?

Een TCM-patroon is een herkenbare combinatie van klachten en lichamelijke kenmerken die aangeeft welke disbalans waarschijnlijk aan de klachten bijdraagt. Lees meer bij TCM Basisinformatie.

Hieronder worden de belangrijkste en meest voorkomende patronen besproken. Andere patronen zijn mogelijk en meerdere patronen kunnen tegelijkertijd voorkomen. Daardoor kunt u zich in verschillende beschrijvingen herkennen. Ook hoeft iemand met een bepaald patroon niet alle genoemde symptomen te hebben. Het patroon wordt vastgesteld op basis van het totale klachtenbeeld.

De genoemde westerse aandoeningen zijn voorbeelden. Een TCM-patroon is geen verklaring voor een westerse diagnose, en niet iedereen met dezelfde aandoening heeft hetzelfde TCM-patroon.

Meest voorkomende TCM-patronen

Wind blokkeert het oor

Korte uitleg
Dit is een acuut patroon waarbij volgens TCM een externe verstoring de circulatie rond het oor belemmert. Het ontstaat meestal rond een verkoudheid of oorinfectie en kan tinnitus, verminderd gehoor en een verstopt of pijnlijk gevoel in het oor veroorzaken.

Veel voorkomende symptomen

Voorbeelden van westerse aandoeningen
Acute middenoorontsteking, verkoudheid, influenza en andere acute infectieuze oor- en luchtwegklachten.

Prognose
Binnen TCM wordt dit als een relatief acuut patroon beschouwd. Recente klachten waarbij geen blijvende beschadiging van het gehoor aanwezig is, hebben doorgaans een gunstiger uitgangspunt dan langdurige tinnitus of gehoorverlies.

Lever-Qi-stagnatie

Korte uitleg
Bij Lever-Qi-stagnatie stroomt Qi volgens TCM onvoldoende vrij. De tinnitus is meestal wisselend en wordt vaak duidelijk beïnvloed door stress, emoties en spanning. Nek-, schouder- en kaakspanning kunnen tegelijkertijd aanwezig zijn.

Veel voorkomende symptomen

Wanneer Lever-Qi langdurig stagneert, kan volgens TCM Yang sterker naar het hoofd stijgen. De tinnitus kan dan plotseling luider worden en samengaan met hoofdpijn, duizeligheid en een warm of rood gezicht.

Voorbeelden van westerse aandoeningen
Stressgerelateerde tinnitus, tinnitus bij nek- en kaakspanning, bruxisme en temporomandibulaire klachten. Andere voorbeelden zijn premenstruele tinnitus en sommige vormen van psychogeen gehoorverlies.

Prognose
De prognose is doorgaans gunstiger wanneer de klachten duidelijk wisselen met stress en nog niet langdurig bestaan. Bij chronische klachten kunnen behandeling van nek- en kaakspanning, stressregulatie en andere uitlokkende factoren belangrijk zijn voor een duurzaam resultaat.

Lever- en Galblaas-Vuur

Korte uitleg
Bij dit patroon is volgens TCM sterke Hitte ontstaan die naar het hoofd en de oren stijgt. De tinnitus is vaak plotseling, luid en hoog van toon. Stress, boosheid en emotionele spanning kunnen de klachten sterk verergeren.

Veel voorkomende symptomen

Voorbeelden van westerse aandoeningen
Voorbeelden zijn onder andere tinnitus bij hypertensie, acute en chronische middenoorontsteking, sensorineuraal gehoorverlies en stressgerelateerde tinnitus.

Prognose
Relatief recent ontstane tinnitus heeft binnen dit patroon een gunstiger uitgangspunt dan langdurige klachten. Wanneer behandeling aanslaat en uitlokkende factoren kunnen worden verminderd, kan binnen enkele weken verandering optreden. Chronischer klachten kunnen meer tijd vragen.

Flegma-Vuur

Korte uitleg
Bij Flegma-Vuur worden volgens TCM ophoping van Flegma en Hitte gecombineerd. Hierdoor kan het oor als het ware geblokkeerd raken. Dit patroon kan acuut ontstaan, maar ook langdurig aanwezig blijven.

Veel voorkomende symptomen

Bij chronisch Flegma-Hitte kunnen de Hitteverschijnselen minder duidelijk zijn en staan langdurige verstopping, spijsverteringszwakte en Flegma meer op de voorgrond.

Voorbeelden van westerse aandoeningen
De ziekte van Ménière, sensorineuraal gehoorverlies, acute middenoorontsteking en sommige vormen van benigne positieduizeligheid zijn klinische voorbeelden.

Prognose
Acute klachten hebben volgens de traditionele beschrijving een gunstiger uitgangspunt dan chronische tinnitus. Bij acute beelden kan soms binnen enkele weken verandering optreden. Bij langdurige Flegma-Hitte kan het enkele maanden duren voordat duidelijk wordt hoeveel verbetering mogelijk is.

Qi- en Bloedstase

Korte uitleg
Bij Qi- en Bloedstase is volgens TCM de lokale circulatie rond het oor verstoord. Dit patroon is vooral relevant na hoofd- of oortrauma, langdurige blootstelling aan hard geluid of bij chronische lokale oorproblemen.

Veel voorkomende symptomen

Voorbeelden van westerse aandoeningen
Lawaaischade, hoofd- en oortrauma, postcommotionele klachten en problemen na beschadiging van het binnenoor. Andere voorbeelden zijn onder andere migraine, temporomandibulaire klachten en bepaalde tumoren.

Prognose
Dit patroon wordt als relatief moeilijk te behandelen beschreven, vooral wanneer structurele schade of langdurige lawaaischade aanwezig is. Een langere behandelperiode kan nodig zijn om te beoordelen of de tinnitus verandert. Herstel van reeds beschadigde gehoorstructuren kan niet worden verwacht op basis van TCM-behandeling.

Qi- en Bloedleegte

Korte uitleg
Bij dit patroon bereikt volgens TCM onvoldoende Qi en Bloed het oor. De klachten zijn meestal chronisch en kunnen duidelijker worden door vermoeidheid, overbelasting of herstel na ziekte of bloedverlies. Afhankelijk van het totaalbeeld kan vooral Milt-Qi-leegte of Hart-Bloedleegte op de voorgrond staan.

Veel voorkomende symptomen

Voorbeelden van westerse aandoeningen
Voorbeelden zijn onder andere anemie, tinnitus en gehoorverlies na overbelasting of ziekte en sommige vormen van sensorineuraal of medicatiegerelateerd gehoorverlies.

Prognose
De onderliggende Qi- of Bloedleegte kan volgens de traditionele beschrijving vaak verbeteren, maar verbetering van tinnitus of gehoorverlies zelf is minder voorspelbaar. Vooral wanneer de gehoorfunctie al langere tijd verminderd is, kan het algemene klachtenbeeld verbeteren zonder dat het gehoor in dezelfde mate herstelt.

Nier-Yin-leegte

Korte uitleg
Binnen TCM heeft de Nier een belangrijke relatie met de oren en het gehoor. Bij Nier-Yin-leegte is onvoldoende voedende en verkoelende Yin aanwezig. Dit patroon geeft relatief vaak tinnitus en kan bij langdurige klachten samengaan met achteruitgang van het gehoor.

Veel voorkomende symptomen

Voorbeelden van westerse aandoeningen
Voorbeelden zijn onder andere leeftijdsgerelateerde tinnitus, medicatiegerelateerde beschadiging van de gehoorzenuw, hypertensie en chronische labyrintitis.

Prognose
Dit patroon wordt vaker gezien bij langdurige klachten en tinnitus kan hardnekkig zijn. Jongere mensen bij wie de Yin-leegte vooral door bijvoorbeeld overbelasting of slaaptekort is ontstaan, kunnen volgens de traditionele beschrijving gunstiger reageren dan mensen met langdurige leeftijdsgerelateerde achteruitgang. Vaak is een langere behandelperiode nodig om het effect goed te beoordelen.

Nier-Yang-leegte

Korte uitleg
Bij Nier-Yang-leegte ontbreekt volgens TCM voldoende verwarmende en activerende kracht. In tegenstelling tot Nier-Yin-leegte staat hier vaak geleidelijk en progressief gehoorverlies meer op de voorgrond dan tinnitus.

Veel voorkomende symptomen

Voorbeelden van westerse aandoeningen
Voorbeelden zijn onder andere leeftijdsgerelateerd gehoorverlies, hypothyreoïdie en medicatiegerelateerde beschadiging van de gehoorzenuw.

Prognose
Bij langdurig en progressief gehoorverlies, vooral op hogere leeftijd, moeten de verwachtingen terughoudend zijn. Volgens de bron kan het algemene Nier-Yang-leegtebeeld verbeteren zonder dat de gehoorscherpte duidelijk herstelt. Bij jongere mensen met een meer verworven Yang

Contact

Heeft u last van tinnitus en/of gehoorverlies en wilt u weten of acupunctuur en/of Chinese kruidengeneeskunde bij uw klachten kan passen? Tijdens een eerste consult bespreken we onder andere wanneer de klachten zijn ontstaan, hoe de tinnitus klinkt, of er gehoorverlies aanwezig is en welke factoren de klachten beïnvloeden. Ook bijkomende klachten en mogelijke onderliggende oorzaken worden meegenomen. Op basis van het totale klachtenbeeld wordt bekeken welk TCM-patroon waarschijnlijk op de voorgrond staat en welke behandeling daarbij past.

Bij plotseling ontstaan gehoorverlies is snelle reguliere medische beoordeling belangrijk. Ook bij nieuwe eenzijdige tinnitus, pulserende tinnitus, toenemend gehoorverlies of tinnitus in combinatie met andere onverklaarde oor- of neurologische klachten is het verstandig om de oorzaak medisch te laten beoordelen. Acupunctuur en Chinese kruidengeneeskunde kunnen waar passend aanvullend worden ingezet.

Meer lezen