Overgewicht en gewichtsbeheersing
Overgewicht betekent dat er meer lichaamsvet is opgeslagen dan voor de gezondheid wenselijk kan zijn. Bij obesitas is deze vetopslag sterker toegenomen en nemen bepaalde gezondheidsrisico’s verder toe. Niet iedereen die moeite heeft met zijn gewicht heeft echter obesitas. Ook geleidelijke gewichtstoename, steeds opnieuw aankomen na afvallen of moeite om een bereikt gewicht te behouden kunnen redenen zijn om met gewichtsbeheersing aan de slag te gaan.
Gewicht wordt beïnvloed door veel factoren. Voeding en beweging zijn belangrijk, maar ook erfelijke aanleg, leeftijd, slaap, stress, hormonen, bepaalde aandoeningen en medicatie kunnen meespelen.
Binnen de Chinese geneeskunde wordt daarnaast gekeken naar het totale klachtenbeeld. Twee mensen met hetzelfde gewicht of dezelfde BMI kunnen daardoor volgens TCM een verschillend patroon hebben en anders worden behandeld.
Klachten en kenmerken die kunnen samengaan met overgewicht
Overgewicht geeft niet automatisch klachten. Sommige mensen voelen zich lichamelijk goed, terwijl anderen verschillende klachten ervaren die mede samenhangen met het gewicht of met factoren die gewichtsbeheersing moeilijker maken.
Voorbeelden zijn:
- moeite met afvallen of het behouden van gewichtsverlies;
- sterke eetlust, trek of behoefte aan zoet;
- vermoeidheid en weinig energie;
- kortademigheid bij inspanning;
- vocht vasthouden of sterk wisselend gewicht;
- opgeblazen gevoel en andere spijsverteringsklachten;
- slecht slapen of slaapapneu;
- pijn of overbelasting van knieën, heupen of andere gewrichten.
Bij obesitas neemt het risico op verschillende gezondheidsproblemen toe, waaronder type 2 diabetes, hart- en vaatziekten en gewrichtsproblemen.
Mogelijke oorzaken
Gewicht neemt toe wanneer over langere tijd meer energie wordt ingenomen dan het lichaam verbruikt. Waarom deze energiebalans ontstaat en waarom het voor de ene persoon moeilijker is om gewicht te verliezen of stabiel te houden dan voor de andere, kan echter sterk verschillen.
Voeding, lichamelijke activiteit en dagelijkse gewoonten spelen een belangrijke rol. Daarnaast kunnen erfelijke aanleg, leeftijd, slaap, langdurige stress en hormonale veranderingen invloed hebben. Ook aandoeningen zoals hypothyreoïdie, het syndroom van Cushing en PCOS en bepaalde geneesmiddelen kunnen gewichtstoename bevorderen.
Herhaald streng lijnen kan gewichtsbeheersing eveneens ingewikkelder maken. De TCM-bron beschrijft bijvoorbeeld een patroon waarbij periodes van sterk restrictief eten worden gevolgd door gewichtstoename. Binnen TCM wordt dit gezien als een mogelijke belasting van de spijsverteringsfunctie en uiteindelijk van Qi en Yang.
Wat kan acupunctuur doen bij overgewicht en gewichtsbeheersing?
Acupunctuur kan aanvullend worden ingezet bij gewichtsbeheersing. De behandeling wordt afgestemd op factoren die bij de individuele cliënt op de voorgrond staan én op het onderliggende TCM-patroon.
Acupunctuur is geen vervanging voor passende voeding en voldoende beweging. De behandeling richt zich daarom niet simpelweg op ‘vet verbranden’, maar bijvoorbeeld op klachten en lichaamsfuncties die volgens TCM samenhangen met het gewichtsprobleem.
Afhankelijk van het klachtenbeeld kan de behandeling gericht zijn op:
- de spijsverteringsfunctie ondersteunen;\
- sterke eetlust en voedselstagnatie reguleren;\
- Damp en Flegma verminderen bij een zwaar gevoel en vochtretentie;\
- Milt-Qi ondersteunen bij vermoeidheid en spijsverteringszwakte;\
- Milt- en Nier-Yang ondersteunen bij kou, weinig energie en vochtretentie;\
- Lever-Qi reguleren wanneer stress en spanning het eetgedrag of de spijsvertering beïnvloeden;\
- de doorstroming van Qi en Bloed verbeteren bij stagnatie.
Wat kan Chinese kruidengeneeskunde doen bij overgewicht en gewichtsbeheersing?
Ook Chinese kruiden worden niet simpelweg voorgeschreven ‘om af te vallen’. De keuze wordt gebaseerd op het onderliggende TCM-patroon en de klachten die daarnaast aanwezig zijn.
Iemand met veel eetlust, reflux en een warm gevoel vraagt bijvoorbeeld om een andere benadering dan iemand die weinig eet maar vermoeid en kouwelijk is en gemakkelijk vocht vasthoudt.
Afhankelijk van het patroon kan Chinese kruidengeneeskunde gericht zijn op:
- Maag-Hitte en voedselstagnatie verminderen;\
- Damp en Flegma transformeren;\
- Milt-Qi versterken en de spijsvertering ondersteunen;\
- Milt- en Nier-Yang ondersteunen;\
- Lever- en Nier-Yin voeden wanneer een leegtepatroon aanwezig is;\
- Qi reguleren en de circulatie van Bloed ondersteunen.
Kruiden kunnen dagelijks tussen de acupunctuurbehandelingen door worden gebruikt. De behandeling kan worden aangepast wanneer bijvoorbeeld spijsvertering, vochtretentie, energie of andere kenmerken veranderen.
Hoe kijkt de Chinese geneeskunde naar overgewicht en gewichtsbeheersing?
Binnen TCM wordt gewichtstoename niet vanuit één oorzaak verklaard. Vooral de Milt en Maag spelen een belangrijke rol omdat deze orgaansystemen verantwoordelijk worden geacht voor het verwerken van voeding en het vormen en verspreiden van Qi en lichaamsvloeistoffen.
Wanneer deze functie verzwakt, kunnen volgens TCM Damp en Flegma ontstaan. Dit zijn termen voor een verstoring waarbij vocht en andere substanties onvoldoende worden verwerkt en zich ophopen. Bij overgewicht kunnen daarbij bijvoorbeeld een zwaar gevoel, vochtretentie, vermoeidheid en spijsverteringsklachten voorkomen.
De Lever helpt binnen TCM bij de vrije doorstroming van Qi. Langdurige stress en Lever-Qi-stagnatie kunnen de spijsverteringsfunctie verstoren en bijdragen aan Damp en Flegma. Langdurige stagnatie kan bovendien Hitte veroorzaken.
De Nier wordt vooral relevant bij langdurige klachten, ouder worden en diepere Yin- of Yang-leegte. Bij Yang-leegte staan bijvoorbeeld kou, vermoeidheid en vochtretentie meer op de voorgrond. Yin-leegte kan juist samengaan met droogte en warmteverschijnselen.
Ook Qi en Bloed moeten vrij kunnen circuleren. Bij langdurig overgewicht kunnen volgens TCM stagnatie en Bloedstase andere patronen gaan compliceren.
Belangrijk is dat veranderingen op de weegschaal niet altijd alleen veranderingen in lichaamsvet weerspiegelen. Vooral bij patronen met Damp en vochtretentie kan het lichaamsgewicht relatief snel fluctueren doordat de hoeveelheid vocht verandert.
Wat is een TCM-orgaansysteem?
Een TCM-orgaansysteem beschrijft een groep samenhangende lichaamsfuncties en is breder dan alleen het anatomische orgaan met dezelfde naam. Lees meer bij TCM Basisinformatie.
Wat is een TCM-patroon?
Een TCM-patroon is een herkenbare combinatie van klachten en lichamelijke kenmerken die aangeeft welke disbalans waarschijnlijk aan de klachten bijdraagt. Lees meer bij TCM Basisinformatie.
Hieronder worden de meest voorkomende patronen bij overgewicht besproken. Andere patronen zijn mogelijk en meerdere patronen kunnen tegelijkertijd voorkomen. Daardoor kunt u zich in verschillende beschrijvingen herkennen. Ook heeft niet iedereen met hetzelfde patroon alle genoemde kenmerken. Het patroon wordt vastgesteld op basis van het totale klachtenbeeld.
Meest voorkomende TCM-patronen
Maag-Hitte met voedselstagnatie
Korte uitleg
Dit is een relatief excessief patroon waarbij veel of zwaar eten volgens TCM tot voedselstagnatie en Hitte in de Maag en darmen leidt. De eetlust is vaak sterk en spijsverteringsklachten staan op de voorgrond. Wanneer dit patroon langdurig bestaat, kunnen Damp en Flegma ontstaan en kan uiteindelijk ook de Milt verzwakken.
Veel voorkomende symptomen
- sterke eetlust en gemakkelijk te veel eten;
- opgeblazen of gespannen buik;
- reflux, brandend maagzuur of veel boeren;
- slechte adem of bittere smaak;
- dorst;
- obstipatie of afwisseling tussen obstipatie en diarree;
- sterk ruikende ontlasting;
- zweten;
- vermoeidheid en slaperigheid overdag;
- slecht slapen of slaapapneu.
Volgens de TCM-bron kan bij dit patroon een neiging bestaan om lichaamsvet relatief meer rond de buik en het bovenlichaam op te slaan.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden aangetroffen bij overgewicht en obesitas waarbij een hoge energie-inname en sterke eetlust op de voorgrond staan. Bij bijkomende Damp-Hitte kunnen ook metabole klachten aanwezig zijn.
Flegma-Damp
Korte uitleg
Bij Flegma-Damp worden voeding en lichaamsvloeistoffen volgens TCM onvoldoende verwerkt. Hierdoor ontstaat een zwaar en vochtig klachtenbeeld. Dit patroon kan mede constitutioneel zijn en komt regelmatig samen met Miltzwakte en Lever-Qi-stagnatie voor.
Veel voorkomende symptomen
- zwaar of loom gevoel in het lichaam;
- slaperigheid, vooral na het eten;
- opgeblazen gevoel;
- behoefte aan zoet;
- slijm in keel of luchtwegen;
- dikke of gezwollen vingers;
- duizeligheid of een mistig gevoel in het hoofd;
- wisselende stoelgang;
- soms vochtretentie.
Volgens de bron kan bij dit patroon een neiging bestaan om gewicht en lichaamsvet relatief meer rond de onderbuik, heupen en bovenbenen op te slaan.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon wordt in de bron onder andere in verband gebracht met overgewicht en obesitas en kan voorkomen bij vrouwen met PCOS. Dat betekent niet dat PCOS binnen TCM automatisch Flegma-Damp is.
Milt-Qi-leegte
Korte uitleg
Bij Milt-Qi-leegte is volgens TCM de verwerking van voeding en vloeistoffen verzwakt. Hierdoor kunnen Damp en vocht zich gemakkelijker ophopen. Afvallen kan moeilijk zijn doordat vermoeidheid beweging bemoeilijkt en het gewicht door vochtretentie relatief sterk kan fluctueren.
Veel voorkomende symptomen
- vermoeidheid en weinig energie;
- zwakke of snel vermoeide spieren;
- slaperigheid na het eten;
- weinig eetlust of wisselende eetlust;
- behoefte aan zoet;
- opgeblazen buik;
- zachte of trage ontlasting;
- gemakkelijk vocht vasthouden;
- gewicht dat relatief snel kan fluctueren;
- kortademigheid bij inspanning;
- bleek of wat opgezet uiterlijk.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
De bron beschrijft dit patroon onder andere bij overgewicht met vochtretentie en bij mensen met insulineresistentie of type 2 diabetes. Deze westerse diagnoses zijn niet hetzelfde als Milt-Qi-leegte en kunnen ook bij andere TCM-patronen voorkomen.
Milt- en Nier-Yang-leegte
Korte uitleg
Dit is een dieper leegtepatroon waarbij volgens TCM onvoldoende verwarmende en activerende Yang aanwezig is om de spijsvertering en verwerking van vloeistoffen goed te ondersteunen. De bron beschrijft dat dit onder andere kan ontstaan na langdurige spijsverteringszwakte en herhaalde zeer restrictieve diëten.
Veel voorkomende symptomen
- moeite met afvallen ondanks een relatief beperkte eetlust;
- uitgesproken vermoeidheid en weinig motivatie;
- kouwelijkheid;
- koude handen en voeten;
- zwakke spieren;
- opgeblazen maar eerder slappe buik;
- chronische diarree met onverteerd voedsel of juist trage ontlasting;
- vochtretentie;
- frequent urineren of 's nachts moeten plassen;
- zwakke of pijnlijke onderrug en benen.
Bij dit patroon kan een deel van het verhoogde of wisselende lichaamsgewicht samenhangen met vochtretentie.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
De bron noemt onder andere hypothyreoïdie en PCOS als aandoeningen waarbij een dergelijk TCM-patroon kan worden aangetroffen. Dit betekent niet dat deze aandoeningen door Yang-leegte worden veroorzaakt of altijd met dit patroon samengaan.
Lever- en Nier-Yin-leegte
Korte uitleg
Yin heeft binnen TCM een voedende, bevochtigende en verkoelende functie. Dit patroon wordt in de bron vooral beschreven bij langduriger overgewicht en relatief vaak bij vrouwen na de menopauze. Het kan ontstaan na langdurige Damp-Hitte of andere factoren die Yin uitputten.
Veel voorkomende symptomen
- droge huid en slijmvliezen;
- droge mond en nachtelijke dorst;
- obstipatie;
- nachtzweten;
- warmtegevoel of opvliegers;
- roodheid van het gezicht;
- droge of geïrriteerde ogen en wazig zien;
- hoofdpijn, prikkelbaarheid of duizeligheid;
- tinnitus;
- zwakke of pijnlijke onderrug en knieën.
Volgens de TCM-bron kan bij dit patroon een neiging bestaan tot meer vetopslag rond de romp, terwijl armen en benen relatief slanker blijven.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon wordt vooral beschreven bij langdurig overgewicht op middelbare en hogere leeftijd en kan bijvoorbeeld worden aangetroffen rond of na de menopauze.
Qi- en Bloedstase
Korte uitleg
Qi- en Bloedstase wordt in de bron vooral gezien als een patroon dat zich bij langdurig overgewicht kan ontwikkelen boven op andere disbalansen. De circulatie van Qi en Bloed is volgens TCM dan verminderd. Flegma-Damp, Hitte of leegte kunnen tegelijkertijd aanwezig blijven.
Veel voorkomende symptomen
- langdurig overgewicht;
- relatief veel buikvet;
- pijn of belasting van heupen en knieën;
- kortademigheid bij inspanning;
- eventueel drukkend of beklemmend gevoel op de borst;
- spataderen of zichtbare kleine bloedvaatjes;
- donker of gevlekt uiterlijk van de huid;
- droge of schilferige huid van de onderbenen;
- donkerdere of paarsachtige lippen.
Volgens de bron kan er bij dit patroon een neiging zijn tot centrale vetopslag rond de buik.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon wordt in de bron vooral beschreven bij langdurige obesitas waarbij cardiovasculaire of circulatoire problemen aanwezig zijn. Dergelijke klachten vragen vanzelfsprekend ook om reguliere medische beoordeling en behandeling.
Voeding, beweging en gewichtsbeheersing
Voeding en beweging vormen de basis van gewichtsbeheersing. Het doel hoeft daarbij niet te zijn om zo snel mogelijk zoveel mogelijk gewicht te verliezen. Een aanpak die op langere termijn vol te houden is, is belangrijker dan een kortdurend streng dieet.
Binnen de TCM-bron wordt eveneens gewaarschuwd voor een steeds terugkerende cyclus van sterk restrictief eten en opnieuw aankomen. Vanuit TCM kan de voedingsbenadering daarnaast worden aangepast aan het patroon. Bij sterke Maag-Hitte en overmatige eetlust ligt de nadruk bijvoorbeeld anders dan bij iemand met weinig eetlust, vermoeidheid en Milt-Yang-leegte.
Regelmatige beweging ondersteunt niet alleen het energieverbruik, maar ook conditie, spiermassa en metabole gezondheid. De vorm en intensiteit kunnen worden afgestemd op de belastbaarheid. Bij weinig energie of gewrichtsklachten kan rustig worden opgebouwd.
Gewicht is bovendien niet de enige maatstaf voor vooruitgang. Ook middelomtrek, conditie, energie, slaap, eetpatroon en metabole gezondheid kunnen relevante veranderingen laten zien.
Prognose
Gewichtsbeheersing is meestal een langdurig proces. Hoe gemakkelijk gewicht kan worden verloren en vervolgens behouden verschilt per persoon en hangt onder andere samen met de mate van overgewicht, duur van de klachten, leefstijl, leeftijd, eventuele onderliggende aandoeningen, medicatie en persoonlijke situatie.
In de eerste fase kan het gewicht soms relatief snel veranderen door verlies van vocht. Dat is niet hetzelfde als verlies van lichaamsvet. Een geleidelijke verandering in lichaamsvet en het ontwikkelen van gewoonten die langdurig vol te houden zijn, vragen doorgaans meer tijd.
Acupunctuur en Chinese kruidengeneeskunde kunnen gedurende dit proces aanvullend worden ingezet en worden afgestemd op veranderingen in bijvoorbeeld spijsvertering, energie, vochtretentie en het onderliggende TCM-patroon. De behandelfrequentie kan tijdens het traject worden aangepast aan het verloop.
Contact
Heeft u moeite met afvallen, komt u na gewichtsverlies gemakkelijk weer aan of wilt u ondersteuning bij het bereiken en behouden van een gezonder gewicht? Tijdens een eerste consult bespreken we onder andere uw gewichtsverloop, eetpatroon, spijsvertering, energie, slaap, beweging en eventuele andere klachten.
Op basis van het totale klachtenbeeld wordt bekeken welk TCM-patroon waarschijnlijk op de voorgrond staat en of acupunctuur en/of Chinese kruidengeneeskunde passend kunnen worden ingezet als aanvulling op voeding, beweging en eventuele reguliere behandeling.
Bij onverklaarde of snelle gewichtstoename, of wanneer mogelijk een onderliggende aandoening of medicatie meespeelt, is het verstandig dit ook regulier medisch te laten beoordelen.