Constipatie / obstipatie
Wat is constipatie?
Constipatie, ook wel obstipatie of verstopping genoemd, betekent dat de ontlasting moeilijk of minder vaak komt dan voor u normaal is. Daarbij gaat het niet alleen om het aantal toiletbezoeken. Ook harde of droge ontlasting, sterk moeten persen, het gevoel dat de darm niet volledig leeg is of wel aandrang hebben maar de ontlasting niet goed kwijt kunnen, kunnen bij constipatie horen.
De klachten kunnen sterk verschillen. Bij de één is de ontlasting vooral droog en hard, terwijl iemand anders juist zachte of normaal gevormde ontlasting heeft die moeilijk naar buiten komt. Constipatie kan daarnaast samengaan met een opgeblazen buik, buikpijn, winderigheid of aambeien.
Soms is verstopping tijdelijk, bijvoorbeeld tijdens een reis of na veranderingen in voeding of dagelijkse routine. Wanneer de klachten regelmatig terugkeren of langdurig aanwezig zijn, kunnen verschillende factoren een rol spelen.
Westerse aandoeningen en andere oorzaken
Constipatie kan ontstaan wanneer de ontlasting te langzaam door de dikke darm beweegt, te droog wordt of moeilijk kan worden uitgescheiden. Veel voorkomende factoren zijn onvoldoende vezels of vocht, weinig beweging, veranderingen in voeding en leefritme en het regelmatig uitstellen van toiletbezoek.
Ook geneesmiddelen kunnen constipatie veroorzaken, waaronder bepaalde pijnstillers zoals opioïden, ijzersupplementen en sommige antidepressiva. Daarnaast kan constipatie voorkomen bij onder andere:
- prikkelbare-darmsyndroom (PDS);
- slow-transit constipatie;
- bekkenbodem- of ontlastingsproblemen;
- een traag werkende schildklier;
- neurologische aandoeningen;
- aandoeningen van de anus of endeldarm waarbij ontlasting vanwege pijn wordt uitgesteld.
Stress en emotionele spanning kunnen de darmfunctie eveneens beïnvloeden.
Bij plotseling ontstane of sterk veranderde constipatie, bloedverlies, onverklaarbaar gewichtsverlies of andere opvallende klachten is medisch onderzoek belangrijk.
Mogelijke oorzaken
Voeding en leefstijl spelen bij constipatie vaak een belangrijke rol. Te weinig voedingsvezels, onvoldoende drinken en weinig lichaamsbeweging kunnen de darmbeweging vertragen. Ook langdurig zitten en het onderdrukken van aandrang kunnen bijdragen.
De oorzaak hoeft echter niet altijd een gebrek aan vezels of vocht te zijn. Bij sommige mensen beweegt de dikke darm van zichzelf langzaam, terwijl bij anderen de ontlasting moeilijk kan worden uitgescheiden door problemen met de bekkenbodem. Ook stress kan de darmbeweging beïnvloeden.
Bij chronische constipatie kunnen meerdere factoren tegelijkertijd aanwezig zijn. Daarom is het belangrijk niet alleen te kijken naar hoe vaak iemand ontlasting heeft, maar ook naar de vorm van de ontlasting, aandrang, persen, buikklachten en andere symptomen.
Wat kan acupunctuur doen bij constipatie?
Binnen de Chinese geneeskunde wordt bij constipatie gekeken naar de manier waarop de klacht zich uit. Is de ontlasting droog en hard of juist zacht? Is er voldoende aandrang? Moet u veel persen? Heeft u buikpijn of een opgeblazen gevoel? En spelen bijvoorbeeld stress, vermoeidheid, kou of een gevoel van warmte en droogte mee?
Op basis hiervan wordt de behandeling persoonlijk afgestemd. Acupunctuur kan bijvoorbeeld gericht zijn op:
- de beweging en functie van de darmen ondersteunen\
- de doorstroming van Qi verbeteren wanneer spanning en stress de stoelgang beïnvloeden\
- ophoping en een opgeblazen gevoel verminderen\
- de spijsvertering ondersteunen wanneer Damp of Flegma de darmfunctie belemmert\
- Qi versterken wanneer onvoldoende kracht aanwezig is om de ontlasting voort te bewegen\
- warmte, kou of droogte reguleren wanneer deze onderdeel zijn van het patroon
Hierdoor kunnen twee mensen die allebei constipatie hebben toch een verschillende acupunctuurbehandeling krijgen.
Wat kan Chinese kruidengeneeskunde doen bij constipatie?
Ook Chinese kruiden worden afgestemd op het type constipatie. Het doel is niet automatisch om de darm zo sterk mogelijk te stimuleren. Zeker bij chronische constipatie wordt gekeken waarom de normale darmbeweging onvoldoende functioneert.
Afhankelijk van het patroon kan de behandeling bijvoorbeeld gericht zijn op:
- de Darmen bevochtigen bij droge en harde ontlasting\
- Hitte verminderen wanneer deze lichaamsvloeistoffen uitdroogt\
- de beweging van Qi ondersteunen bij spanning, buikpijn en een opgeblazen gevoel\
- voedselophoping verminderen wanneer volheid en spijsverteringsklachten op de voorgrond staan\
- Damp en Flegma verminderen wanneer deze de normale darmbeweging belemmeren\
- Qi versterken wanneer onvoldoende kracht aanwezig is om de ontlasting voort te bewegen\
- Bloed of Yin voeden wanneer onvoldoende bevochtiging bijdraagt aan droogte\
- Yang verwarmen wanneer kou en een zwakke darmbeweging centraal staan
Bij chronische constipatie kan de behandeling veranderen gedurende het traject. Een behandeling die aanvankelijk nodig is om de stoelgang op gang te brengen, hoeft bijvoorbeeld niet dezelfde te zijn als de behandeling die daarna wordt gebruikt om een regelmatige darmfunctie te ondersteunen.
Hoe kijkt de Chinese geneeskunde naar constipatie?
Binnen de traditionele Chinese geneeskunde (TCM) wordt constipatie niet als één vast probleem gezien. De westerse klacht kan hetzelfde zijn, terwijl de onderliggende disbalans verschilt.
De Dikke Darm staat centraal bij het transporteren en uitscheiden van de ontlasting. Hiervoor zijn zowel voldoende beweging als voldoende bevochtiging nodig.
De Milt en Maag ondersteunen volgens TCM de verwerking van voeding en de vorming en beweging van Qi. Qi kan hier worden gezien als de functionele activiteit die nodig is om onder andere de darminhoud voort te bewegen. Wanneer deze functie verzwakt is, kan ontlasting moeilijk passeren, zelfs wanneer deze niet droog is.
De Lever helpt bij een vrije doorstroming van Qi. Daardoor kan dit systeem belangrijk zijn wanneer stress, frustratie of spanning duidelijk invloed hebben op de stoelgang. Ook de Long speelt binnen TCM een rol in neerwaartse beweging en is functioneel verbonden met de Dikke Darm.
Bij langdurige klachten, ouderdom of duidelijke koude- of droogteverschijnselen kunnen daarnaast de Nieren betrokken zijn.
Ook voldoende bevochtiging is belangrijk. Tekorten aan Bloed of Yin – begrippen die binnen TCM onder andere betrekking hebben op de voedende en bevochtigende functies van het lichaam – kunnen ervoor zorgen dat de darminhoud te droog wordt.
Een herkenbare combinatie van klachten en lichamelijke kenmerken wordt een TCM-patroon genoemd. Hieronder worden de meest voorkomende patronen beschreven. Andere patronen zijn mogelijk en meerdere patronen kunnen tegelijkertijd aanwezig zijn. Daardoor kunt u zich in meerdere beschrijvingen herkennen. Ook heeft niet iedereen met hetzelfde patroon alle genoemde symptomen. Het patroon wordt vastgesteld op basis van het totale klachtenbeeld.
Wat is een TCM-orgaansysteem?
Binnen TCM verwijst een orgaannaam niet alleen naar het anatomische orgaan, maar naar een breder geheel van functies en onderlinge relaties in het lichaam. Meer hierover leest u bij TCM Basisinformatie.
Wat is een TCM-patroon?
Een TCM-patroon beschrijft een herkenbare combinatie van klachten en lichamelijke kenmerken die aangeeft welke functies uit balans zijn. Het vormt de basis voor de keuze van de behandeling. Meer hierover leest u bij TCM Basisinformatie.
Meest voorkomende TCM-patronen
Hitte en droogte in de Darmen
Korte uitleg
Binnen TCM kan Hitte lichaamsvloeistoffen uitdrogen. Wanneer dit in de Darmen gebeurt, wordt de ontlasting droog en hard en kan deze moeilijk passeren. Dit patroon kan onder andere samenhangen met voeding, onvoldoende vocht of langdurige interne Hitte.
Veel voorkomende symptomen: harde, droge of keutelvormige ontlasting, moeilijk kunnen ontlasten, dorst, droge mond, soms een warm gevoel, slechte adem of donkere urine. De buik kan gespannen aanvoelen en de ontlasting kan moeilijk passeren ondanks duidelijke aandrang.
Voorbeelden van westerse aandoeningen: functionele constipatie en constipatie waarbij droge en harde ontlasting op de voorgrond staat.
Qi-stagnatie
Korte uitleg
Bij Qi-stagnatie is niet zozeer een tekort aan vocht het probleem, maar verloopt de normale beweging door de Darmen onvoldoende soepel. Stress en emotionele spanning kunnen hierbij een belangrijke rol spelen.
Veel voorkomende symptomen: aandrang zonder gemakkelijk te kunnen ontlasten, het gevoel niet volledig leeg te zijn, een opgeblazen of gespannen buik, buikpijn of krampen, winderigheid, veel zuchten of boeren en klachten die duidelijk verergeren tijdens stress. De ontlasting hoeft niet bijzonder droog te zijn.
Voorbeelden van westerse aandoeningen: functionele constipatie en PDS met constipatie of een wisselend ontlastingspatroon.
Voedselstagnatie
Korte uitleg
Bij Voedselstagnatie blijft voeding volgens TCM te lang in het spijsverteringsstelsel aanwezig. Dit kan bijvoorbeeld ontstaan door te veel eten, onregelmatig eten of wanneer de spijsvertering moeite heeft de aangeboden hoeveelheid goed te verwerken.
Veel voorkomende symptomen: constipatie of trage stoelgang, een vol of sterk opgeblazen gevoel, vooral na het eten, boeren, winderigheid, misselijkheid, zure oprispingen, slechte adem en soms sterk ruikende ontlasting. De klachten kunnen verminderen nadat ontlasting is gekomen.
Voorbeelden van westerse aandoeningen: functionele constipatie, indigestie en sommige vormen van PDS.
Flegma-Damp
Korte uitleg
Damp en Flegma zijn TCM-begrippen voor een situatie waarin de verwerking en verdeling van vocht en voeding onvoldoende efficiënt verloopt. Wanneer deze ophoping de normale beweging van Qi in de Darmen belemmert, kan de stoelgang traag worden.
Veel voorkomende symptomen: chronische trage stoelgang of constipatie waarbij de ontlasting niet noodzakelijk droog is, een opgeblazen buik, zwaar gevoel in het lichaam, vermoeidheid, slaperigheid, een wazig of zwaar gevoel in het hoofd en soms slijmklachten. Na de stoelgang kan iemand zich duidelijk lichter voelen.
Voorbeelden van westerse aandoeningen: chronische functionele constipatie en sommige vormen van PDS.
Qi-leegte
Korte uitleg
Bij Qi-leegte is er volgens TCM onvoldoende functionele kracht om de ontlasting goed door de Darmen voort te bewegen. Er kan voldoende ontlasting aanwezig zijn en deze hoeft niet hard te zijn, maar de kracht om haar uit te scheiden ontbreekt.
Veel voorkomende symptomen: weinig aandrang, moeilijk kunnen ontlasten, veel moeten persen, vermoeidheid of kortademigheid tijdens of na de stoelgang, algemene vermoeidheid en een opgeblazen buik zonder uitgesproken pijn. De ontlasting kan normaal gevormd of zelfs zacht zijn. Aambeien kunnen gemakkelijker voorkomen.
Voorbeelden van westerse aandoeningen: slow-transit constipatie, chronische atonische constipatie en constipatie tijdens herstel na ziekte.
Bloedleegte en droogte
Korte uitleg
Bloed heeft binnen TCM onder andere een voedende en bevochtigende functie. Bij onvoldoende Bloed kunnen de Darmen minder goed bevochtigd worden, waardoor de ontlasting uitdroogt.
Veel voorkomende symptomen: droge of keutelvormige ontlasting, wel aandrang maar moeite met ontlasten, droge huid, haar of ogen, bleekheid, duizeligheid, hartkloppingen, slecht slapen of vergeetachtigheid. Dit patroon kan bijvoorbeeld ontstaan na bloedverlies of een bevalling.
Voorbeelden van westerse aandoeningen: chronische functionele constipatie, constipatie na een bevalling en constipatie na bloedverlies.
Yang-leegte
Korte uitleg
Yang staat binnen TCM onder andere voor warmte en functionele activiteit. Bij Yang-leegte is de voortstuwende beweging van de Darmen verzwakt. De ontlasting hoeft daarbij niet droog te zijn en kan zelfs zacht of relatief vochtig zijn.
Veel voorkomende symptomen: weinig aandrang, trage en moeilijke stoelgang, uitputting na het ontlasten, snel koud hebben, koude handen en voeten en een buik die prettig reageert op warmte. Bij betrokkenheid van de Nieren kunnen ook lage rugklachten, vaker plassen of nachtelijk plassen voorkomen.
Voorbeelden van westerse aandoeningen: chronische of atonische constipatie, constipatie bij ouderen en constipatie die kan voorkomen bij hypothyreoïdie.
Yin-leegte en droogte
Korte uitleg
Yin heeft binnen TCM onder andere betrekking op de voedende en bevochtigende aspecten van het lichaam. Wanneer Yin en lichaamsvloeistoffen onvoldoende zijn, kunnen de Darmen uitdrogen. Dit patroon komt vaker voor bij langdurige klachten en op hogere leeftijd.
Veel voorkomende symptomen: droge, harde of keutelvormige ontlasting, droge mond en keel, droge huid of ogen en dorst. Bij een verder ontwikkelde Yin-leegte kunnen ook nachtzweten, warmte in de avond of nacht, warme handpalmen en voetzolen, duizeligheid, oorsuizen en lage rugklachten voorkomen.
Voorbeelden van westerse aandoeningen: chronische functionele constipatie, constipatie bij ouderen en constipatie rond of na de menopauze.
Bloedstase
Korte uitleg
Bij Bloedstase is volgens TCM de plaatselijke circulatie van Bloed verstoord. Bij constipatie is dit meestal een secundair patroon dat ontstaat bij langdurige klachten of na bijvoorbeeld een operatie.
Veel voorkomende symptomen: chronische constipatie met duidelijk gelokaliseerde of stekende buikpijn, pijn die onaangenaam is bij druk, een gespannen onderbuik en soms donkere of paarsachtige verkleuringen. De stoelgang kan periodes van constipatie afwisselen met perioden waarin deze beter verloopt.
Voorbeelden van westerse situaties: langdurige constipatie en aanhoudende darmproblemen na een buikoperatie.
Prognose
Hoe snel constipatie verbetert, hangt af van de oorzaak, de duur van de klachten en het onderliggende patroon. Een tijdelijke verstopping kan relatief snel herstellen wanneer de uitlokkende factor verdwijnt. Bij chronische constipatie, slow-transit constipatie of duidelijke Qi-, Bloed-, Yin- of Yang-leegte is meestal meer tijd nodig.
In de beginfase is eenmaal per week behandelen een gebruikelijke richtlijn. Bij hardnekkige klachten kan tijdelijk vaker behandelen passend zijn. Wanneer de stoelgang regelmatiger wordt, kan de frequentie meestal worden afgebouwd. Bij chronische leegtepatronen kan een langer behandeltraject nodig zijn om niet alleen de ontlasting te stimuleren, maar ook de onderliggende functie te ondersteunen.
Voeding, voldoende vocht, dagelijkse beweging en een regelmatig toiletpatroon zijn belangrijk voor een duurzaam resultaat. Langdurig gebruik van stimulerende laxeermiddelen verdient daarnaast aandacht; verander voorgeschreven medicatie of langdurig laxativagebruik in overleg met arts of apotheker.
Contact
Heeft u regelmatig last van constipatie en wilt u weten of acupunctuur en/of Chinese kruidengeneeskunde bij uw klachten passen? Tijdens een eerste afspraak bespreken we uw stoelgang, spijsvertering en andere relevante klachten en bekijken we welk TCM-patroon het beste bij uw situatie past. Op basis daarvan wordt een persoonlijk behandelplan opgesteld.