Vermoeidheid en weinig energie
Vermoeidheid is normaal na lichamelijke inspanning, een drukke periode of een paar slechte nachten. Meestal herstelt uw energie wanneer u voldoende rust krijgt. Wanneer vermoeidheid echter langdurig aanwezig blijft, regelmatig terugkomt of niet in verhouding staat tot wat u heeft gedaan, kan dit veel invloed hebben op uw dagelijks leven.
Vermoeidheid kan bovendien heel verschillend aanvoelen. De één voelt zich lichamelijk uitgeput en heeft vooral behoefte aan rust, terwijl een ander zich zwaar en loom voelt en juist wat opknapt van beweging. Vermoeidheid kan ook samengaan met concentratieproblemen, duizeligheid, spijsverteringsklachten, kouwelijkheid, spierpijn of een verstoorde slaap.
Omdat vermoeidheid veel mogelijke oorzaken heeft, is het bij langdurige of onverklaarde klachten belangrijk om eventuele medische oorzaken te laten onderzoeken. Acupunctuur en Chinese kruidengeneeskunde kunnen vervolgens worden ingezet als aanvulling, afgestemd op het soort vermoeidheid en het totale klachtenbeeld.
Hoe kan vermoeidheid zich uiten?
Niet iedereen ervaart vermoeidheid op dezelfde manier. Voor de beoordeling is niet alleen belangrijk hoe moe u bent, maar ook wanneer de vermoeidheid optreedt, waardoor deze verergert of verbetert en welke andere klachten aanwezig zijn.
U kunt bijvoorbeeld last hebben van:
- weinig energie gedurende de dag;
- lichamelijke zwakte of uitputting;
- mentale vermoeidheid of brain fog;
- moeite met concentreren of onthouden;
- moeilijk op gang komen in de ochtend;
- een energiedip gedurende de dag;
- snel vermoeid raken bij lichamelijke inspanning;
- langdurig herstel na inspanning;
- een zwaar of loom gevoel in het lichaam;
- vermoeid wakker worden ondanks voldoende slaap;
- weinig motivatie of het gevoel nergens toe te komen.
Ook klachten zoals duizeligheid, kortademigheid, hoofdpijn, spierpijn, kouwelijkheid, slaapproblemen en spijsverteringsklachten kunnen samengaan met vermoeidheid.
Mogelijke westerse oorzaken en aandoeningen
Vermoeidheid is een aspecifiek symptoom. Dat betekent dat het bij veel verschillende lichamelijke en mentale aandoeningen kan voorkomen. Soms is de oorzaak duidelijk, bijvoorbeeld na slaaptekort, ziekte of een periode van zware belasting. Bij langdurige vermoeidheid kan verder onderzoek nodig zijn.
Mogelijke oorzaken en aandoeningen zijn onder andere:
- onvoldoende of verstoorde slaap;
- langdurige stress of overbelasting;
- bloedarmoede;
- tekorten aan bijvoorbeeld ijzer, vitamine B12 of folaat;
- schildklieraandoeningen;
- diabetes;
- infecties en herstel na een infectie;
- chronische infecties;
- hart- en longaandoeningen;
- slaapstoornissen, zoals slaapapneu;
- depressie en angstklachten;
- burn-out;
- fibromyalgie;
- ME/CVS;
- post-COVID-syndroom (Long COVID);
- auto-immuunziekten;
- hormonale veranderingen, bijvoorbeeld tijdens zwangerschap of overgang;
- bijwerkingen van medicijnen.
Ook voeding, alcoholgebruik, een verstoord slaap-waakritme, ploegendiensten, weinig beweging of juist langdurige zware lichamelijke belasting kunnen bijdragen aan vermoeidheid.
Aanhoudende, ernstige of onverklaarde vermoeidheid moet daarom niet automatisch worden toegeschreven aan stress of een tekort aan energie. Het is belangrijk om mogelijke medische oorzaken te laten onderzoeken, zeker wanneer de vermoeidheid nieuw is, duidelijk toeneemt of samengaat met andere onverklaarde klachten.
Mogelijke oorzaken
Ook zonder duidelijke ziekte kunnen verschillende factoren bijdragen aan vermoeidheid. Langdurig te weinig slapen, onregelmatige werktijden, langdurige stress, onvoldoende herstel en lichamelijke of mentale overbelasting kunnen het energieniveau geleidelijk beïnvloeden.
Voeding speelt eveneens een rol. Te weinig eten, een eenzijdig voedingspatroon of problemen met de opname van voedingsstoffen kunnen bijdragen aan vermoeidheid. Ook zwangerschap, bevalling, borstvoeding, bloedverlies, een operatie of herstel na een infectie kunnen tijdelijk veel van het lichaam vragen.
Bij sommige mensen begint langdurige vermoeidheid duidelijk na een infectie. Zij voelen zich daarna niet meer volledig hersteld en kunnen naast vermoeidheid bijvoorbeeld spierpijn, concentratieproblemen, slaapklachten of een verminderde belastbaarheid houden.
Welke factoren relevant zijn, verschilt per persoon. Daarom wordt tijdens een eerste consult uitgebreid gekeken naar het ontstaan en verloop van de vermoeidheid en naar slaap, voeding, inspanning, herstel en andere lichamelijke en mentale klachten.
Wat kan acupunctuur doen bij vermoeidheid?
Een acupunctuurbehandeling wordt afgestemd op het type vermoeidheid en de klachten die ermee samengaan. Iemand die snel uitgeput raakt en opknapt van rust vraagt om een andere benadering dan iemand die zich vooral zwaar en loom voelt en juist energieker wordt door te bewegen.
Afhankelijk van het klachtenbeeld kan de behandeling gericht zijn op:
- het ondersteunen van energie en belastbaarheid;
- het ondersteunen van herstel na ziekte of langdurige belasting;
- het verbeteren van rust en slaap wanneer onvoldoende herstel een rol speelt;
- het verminderen van spanning wanneer stress bijdraagt aan de vermoeidheid;
- het ondersteunen van de spijsvertering wanneer vermoeidheid samengaat met maag- of darmklachten;
- het verminderen van een zwaar of loom gevoel;
- het verbeteren van de doorstroming van Qi wanneer stagnatie volgens TCM een rol speelt.
Acupunctuur vervangt geen behandeling van een onderliggende medische aandoening. Bij bijvoorbeeld bloedarmoede, een schildklieraandoening, diabetes of slaapapneu blijft reguliere diagnostiek en behandeling belangrijk.
Wat kan Chinese kruidengeneeskunde doen bij vermoeidheid?
Chinese kruidengeneeskunde kan worden ingezet wanneer de vermoeidheid onderdeel is van een herkenbaar TCM-patroon. Welke kruiden worden gebruikt, hangt daarom niet alleen af van hoeveel energie u heeft, maar ook van bijvoorbeeld uw slaap, spijsvertering, temperatuurgevoel, reactie op inspanning en andere klachten.
Afhankelijk van het patroon kan een kruidenbehandeling gericht zijn op:
- het aanvullen van Qi bij weinig energie en verminderde belastbaarheid;
- het voeden van Bloed wanneer vermoeidheid samengaat met bijvoorbeeld duizeligheid of bleekheid;
- het ondersteunen van Yin of Yang wanneer tekenen van respectievelijk warmte of kou aanwezig zijn;
- het ondersteunen van de spijsvertering en de verwerking van voeding;
- het verminderen van Damp of Flegma bij een zwaar, loom of mistig gevoel;
- het verbeteren van de doorstroming van Qi wanneer spanning en stagnatie op de voorgrond staan;
- het ondersteunen van herstel na ziekte of langdurige belasting.
Kruiden worden dagelijks ingenomen en kunnen daardoor ook tussen acupunctuurbehandelingen door worden ingezet. De samenstelling wordt afgestemd op het individuele klachtenbeeld en kan gedurende het behandeltraject worden aangepast.
Hoe kijkt de Chinese geneeskunde naar vermoeidheid?
Binnen de Chinese geneeskunde wordt vermoeidheid niet automatisch gezien als een tekort aan energie. Er worden grofweg twee verschillende mechanismen onderscheiden.
Bij het eerste mechanisme heeft het lichaam volgens TCM onvoldoende Qi, Bloed, Yin of Yang beschikbaar. Er is dan sprake van een vorm van leegte. De vermoeidheid wordt meestal erger door inspanning en verbetert door rust of slaap.
Bij het tweede mechanisme is er niet noodzakelijk te weinig energie, maar wordt de normale beweging en verdeling ervan belemmerd. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren door Qi-stagnatie, Damp, Flegma of Bloedstase. Mensen kunnen zich dan zwaar, futloos of geblokkeerd voelen. Langdurig stilzitten of slapen helpt niet altijd en sommige mensen voelen zich juist beter nadat zij in beweging zijn gekomen.
Dit onderscheid verklaart waarom vermoeidheid bij verschillende mensen heel anders kan aanvoelen.
Het moment waarop u moe bent geeft informatie
Binnen de Chinese geneeskunde wordt daarom onder andere gevraagd:
- Wordt u beter van rust of juist van bewegen?
- Bent u vooral 's morgens of later op de dag moe?
- Wordt u moe na het eten?
- Verergert de vermoeidheid na lichamelijke inspanning?
- Heeft stress of emotionele spanning duidelijk invloed?
- Is de vermoeidheid begonnen na een infectie?
- Gaat de vermoeidheid samen met een zwaar of mistig hoofd?
- Zijn er daarnaast bijvoorbeeld spijsverteringsklachten, kouwelijkheid, warmte, duizeligheid of slaapproblemen?
Zo kan vermoeidheid die duidelijk verbetert door rust passen bij een ander patroon dan vermoeidheid die juist afneemt wanneer iemand gaat bewegen.
Qi, Bloed, Yin en Yang
Qi beschrijft binnen de Chinese geneeskunde verschillende functionele activiteiten van het lichaam en wordt onder andere verbonden met energie, beweging, ademhaling, spijsvertering en herstel.
Bloed heeft een voedende functie voor onder andere spieren, huid, ogen en mentale functies. Onvoldoende Bloed kan daarom naast vermoeidheid bijvoorbeeld duizeligheid, concentratieproblemen of een bleke gelaatskleur geven.
Yang vertegenwoordigt onder andere verwarmende en activerende functies. Een tekort gaat daarom vaker samen met kouwelijkheid en een diep gebrek aan energie.
Yin vertegenwoordigt meer voedende, bevochtigende en verkoelende functies. Bij een tekort kan iemand uitgeput zijn maar tegelijkertijd onrustig, warm of slecht in staat om werkelijk tot rust te komen.
Welke TCM-orgaansystemen spelen een rol?
Bij vermoeidheid kunnen verschillende TCM-orgaansystemen betrokken zijn. Een TCM-orgaansysteem is breder dan het anatomische orgaan met dezelfde naam.
De Milt wordt onder andere verbonden met het verwerken van voeding en het beschikbaar maken van Qi en Bloed. De Longen spelen een rol bij ademhaling en Qi. De Nieren worden verbonden met de diepere reserves van het lichaam en kunnen vooral bij langdurige uitputting belangrijk worden.
De Lever is vooral belangrijk voor de vrije doorstroming van Qi. Wanneer deze beweging wordt belemmerd, kan iemand zich juist vermoeid en futloos voelen terwijl er niet noodzakelijk sprake is van een echte leegte.
Wat is een TCM-orgaansysteem?
Een TCM-orgaansysteem beschrijft een groep samenhangende lichaamsfuncties en is breder dan alleen het anatomische orgaan met dezelfde naam. Lees meer bij TCM Basisinformatie.
Wat is een TCM-patroon?
Een TCM-patroon is een herkenbare combinatie van klachten en lichamelijke kenmerken die aangeeft welke disbalans volgens de Chinese geneeskunde waarschijnlijk aan de klachten bijdraagt. Lees meer bij TCM Basisinformatie.
Hieronder worden alleen de meest voorkomende patronen besproken. Andere patronen zijn mogelijk en meerdere patronen kunnen tegelijkertijd voorkomen. Daardoor kunt u zich in verschillende beschrijvingen herkennen. Ook hoeft iemand met een bepaald patroon niet alle genoemde symptomen te hebben. Het patroon wordt vastgesteld op basis van het totale klachtenbeeld.
Veelvoorkomende TCM-patronen bij vermoeidheid
Lever-Qi-stagnatie
Bij dit patroon is niet zozeer sprake van te weinig energie, maar van een minder vrije verdeling van Qi. De vermoeidheid kan daardoor wisselen met stemming, stress en activiteit. Opvallend is dat rust niet altijd helpt: iemand kan zich juist beter voelen wanneer hij of zij eenmaal in beweging komt of afgeleid raakt.
Veel voorkomende symptomen
- vermoeidheid en weinig motivatie;
- moeilijk op gang komen;
- prikkelbaarheid of frustratie;
- klachten die toenemen bij stress;
- gespannen nek, schouders of borstkas;
- veel zuchten;
- een opgeblazen gevoel of wisselende stoelgang;
- vermoeidheid die kan verbeteren door beweging.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Stressgerelateerde vermoeidheid, burn-out en vermoeidheid die samengaat met functionele maag- en darmklachten.
Damp en Flegma
Bij Damp of Flegma voelt het lichaam volgens de Chinese geneeskunde eerder zwaar en geblokkeerd dan werkelijk leeg. Langdurig zitten, liggen of slapen kan iemand juist suffer maken, terwijl lichamelijke activiteit soms tijdelijk meer helderheid en energie geeft.
Veel voorkomende symptomen
- een zwaar of loom gevoel;
- zware armen en benen;
- slaperigheid;
- brain fog of een zwaar hoofd;
- moeite met concentreren;
- een opgeblazen gevoel;
- misselijkheid of weinig eetlust;
- zachte of plakkerige ontlasting;
- soms slijmvorming.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Sommige vormen van langdurige vermoeidheid, vermoeidheid met functionele spijsverteringsklachten en sommige post-virale klachten.
Qi-leegte
Bij Qi-leegte staat daadwerkelijk onvoldoende functionele energie op de voorgrond. Inspanning kost relatief veel energie en de vermoeidheid neemt meestal toe naarmate iemand meer doet. Rust en een goede nachtrust geven doorgaans verbetering.
Vooral de Milt- en Long-Qi kunnen hierbij betrokken zijn.
Veel voorkomende symptomen
- weinig energie en vitaliteit;
- snel vermoeid raken bij inspanning;
- lichamelijke zwakte;
- kortademigheid bij inspanning;
- behoefte aan rust;
- bleke gelaatskleur;
- weinig eetlust of zachte ontlasting wanneer de Milt betrokken is;
- een zwakke stem of snel buiten adem zijn wanneer de Longen betrokken zijn.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Vermoeidheid tijdens herstel na ziekte, vermoeidheid bij onvoldoende voeding of opname en verschillende vormen van langdurige functionele vermoeidheid.
Bloedleegte
Bij Bloedleegte staat naast vermoeidheid onvoldoende voeding van spieren, ogen en mentale functies centraal. Dit kan bijvoorbeeld ontstaan of duidelijker worden na bloedverlies, zwangerschap of bevalling, of wanneer onvoldoende Bloed wordt opgebouwd.
Veel voorkomende symptomen
- vermoeidheid en weinig reserves;
- duizeligheid of een licht gevoel in het hoofd;
- concentratie- of geheugenproblemen;
- bleke gelaatskleur;
- droge huid of droog haar;
- hartkloppingen;
- lichte of onrustige slaap;
- bij vrouwen soms weinig menstruatiebloed.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Bloedarmoede, vermoeidheid na bloedverlies en postpartum vermoeidheid.
Bloedleegte binnen TCM is niet hetzelfde als bloedarmoede. Bij verdenking op bloedarmoede is regulier bloedonderzoek belangrijk.
Yang-leegte
Bij Yang-leegte is niet alleen de energie verminderd, maar ook de verwarmende en activerende functie van het lichaam. De vermoeidheid voelt vaak diep en lichamelijk en herstel na inspanning kan lang duren.
Vooral Milt- en Nier-Yang kunnen hierbij betrokken zijn.
Veel voorkomende symptomen
- diepe of langdurige vermoeidheid;
- kouwelijkheid;
- koude handen en voeten;
- weinig energie in de ochtend;
- lichamelijke zwakte;
- behoefte aan warmte;
- soms vocht vasthouden;
- bij Nier-Yang-leegte bijvoorbeeld ook lage rugzwakte of vaker plassen.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Langdurige vermoeidheidsbeelden waarbij kouwelijkheid en geringe belastbaarheid op de voorgrond staan.
Yin-leegte
Bij Yin-leegte bestaat een bijzondere combinatie: iemand kan sterk vermoeid zijn, maar tegelijkertijd moeite hebben om werkelijk tot rust te komen. De vermoeidheid kan later op de dag toenemen, terwijl 's avonds juist innerlijke onrust of een actief hoofd ontstaat.
Veel voorkomende symptomen
- vermoeidheid of uitputting;
- innerlijke onrust;
- moeite met ontspannen;
- lichte of verstoorde slaap;
- warmtegevoel in de middag, avond of nacht;
- nachtzweten;
- droge mond, keel, huid of ogen;
- prikkelbaarheid.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Vermoeidheid die samengaat met langdurige overbelasting, slaapproblemen of hormonale veranderingen, bijvoorbeeld rond de overgang.
Aanhoudende klachten na een infectie
Sommige mensen voelen zich na een infectie niet volledig hersteld. Binnen de Chinese geneeskunde kan dit verschillende verklaringen hebben. De ziekte kan Qi, Bloed of Yin hebben verzwakt, maar er kan volgens TCM ook nog een restpatroon aanwezig zijn dat het normale herstel belemmert.
Veel voorkomende symptomen
- vermoeidheid die na een infectie is begonnen;
- het gevoel sinds de ziekte niet meer volledig hersteld te zijn;
- verminderde belastbaarheid;
- spierpijn of een zwaar gevoel;
- brain fog;
- weinig eetlust of misselijkheid;
- aanhoudende hoest of slijm;
- soms wisselende warmte- of koudegevoelens.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Post-virale vermoeidheid en sommige langdurige klachten na een luchtweg- of maag-darminfectie.
Dit patroon is geen westerse verklaring voor post-virale aandoeningen, maar beschrijft hoe dergelijke klachten binnen het TCM-denkkader kunnen worden beoordeeld.
Vermoeidheid en inspanning
De reactie op lichamelijke activiteit kan belangrijke informatie geven. Bij een eenvoudige Qi-leegte kan iemand bijvoorbeeld sneller moe worden van inspanning, maar doorgaans herstellen met voldoende rust. Bij stagnatie of Damp kan lichte of matige beweging juist tijdelijk meer energie en helderheid geven.
Bij ME/CVS en sommige vormen van Long COVID kan een ander beeld optreden. Inspanning kan dan leiden tot een duidelijke en soms vertraagde verergering van klachten. Dit wordt post-exertionele malaise (PEM) genoemd.
Wanneer dit aanwezig is, is het niet verstandig om activiteit steeds verder op te bouwen ondanks verergering. Dagelijkse belasting en behandeling moeten dan worden afgestemd op de individuele belastbaarheid en reguliere medische begeleiding blijft belangrijk.
Prognose
Het behandelverloop hangt sterk af van de oorzaak, duur en ernst van de vermoeidheid, het onderliggende TCM-patroon en eventuele andere aandoeningen. Vermoeidheid na een relatief korte periode van slaaptekort, ziekte of overbelasting kan sneller veranderen dan klachten die al maanden of jaren bestaan.
In de beginfase is één acupunctuurbehandeling per week een gebruikelijke richtlijn. Bij duidelijke of hevige klachten kan tijdelijk vaker worden behandeld. Wanneer de energie en belastbaarheid verbeteren en stabieler worden, kan de frequentie worden afgebouwd. Chinese kruiden kunnen, wanneer passend, dagelijks tussen de behandelingen door worden gebruikt.
Bij langdurige vermoeidheid is het belangrijk om niet alleen te kijken naar hoeveel energie iemand heeft, maar ook naar het herstel na activiteit. Vooral bij ME/CVS en Long COVID met post-exertionele malaise (PEM) moet overbelasting worden vermeden en wordt het behandeltraject afgestemd op de individuele belastbaarheid.
Contact
Heeft u regelmatig of langdurig last van vermoeidheid en wilt u weten of acupunctuur en/of Chinese kruidengeneeskunde bij uw klachten kan passen?
Tijdens een eerste consult bespreken we uitgebreid hoe de vermoeidheid zich uit, wanneer deze is ontstaan en waardoor deze verbetert of verergert. Ook slaap, inspanning, herstel, spijsvertering, stress en andere relevante symptomen worden meegenomen. Op basis van het totale klachtenbeeld wordt bekeken welk TCM-patroon waarschijnlijk op de voorgrond staat en welke behandeling daarbij past.
Bij aanhoudende of onverklaarde vermoeidheid is het daarnaast belangrijk dat mogelijke medische oorzaken waar nodig worden onderzocht.
U kunt direct online een afspraak maken of contact opnemen voor meer informatie.