Hoesten
Hoesten is een natuurlijke reflex waarmee het lichaam de luchtwegen probeert vrij te houden. Een hoest kan droog en prikkelend zijn, maar ook gepaard gaan met slijm. Sommige hoestklachten ontstaan plotseling bij een verkoudheid of andere luchtweginfectie en verdwijnen binnen korte tijd. Andere blijven juist weken aanwezig of keren regelmatig terug.
De oorzaak van hoesten kan sterk verschillen. Denk aan een luchtweginfectie, astma, allergieën, slijm dat vanuit de neus naar de keel loopt, reflux, roken of bepaalde medicijnen. Bij langdurige hoest is het daarom belangrijk om de oorzaak te laten beoordelen.
Acupunctuur en Chinese kruidengeneeskunde kunnen bij bepaalde vormen van hoest aanvullend worden toegepast. Binnen de Chinese geneeskunde wordt daarbij niet alleen gekeken dát u hoest, maar vooral naar het soort hoest, de aanwezigheid en kleur van slijm, bijkomende klachten en factoren die de hoest beïnvloeden.
Mogelijke westerse aandoeningen
Hoesten kan onder andere voorkomen bij:
- verkoudheid en andere luchtweginfecties;
- acute of chronische bronchitis;
- longontsteking;
- astma;
- COPD en emfyseem;
- allergische rhinitis en postnasale drip;
- sinusitis;
- kinkhoest;
- gastro-oesofageale reflux;
- irritatie door roken, stof of andere ingeademde stoffen;
- bepaalde medicijnen, waaronder ACE-remmers.
Minder vaak kan langdurige hoest samenhangen met ernstigere long- of hartaandoeningen. Bij een onverklaarde of langdurig aanhoudende hoest is medische beoordeling daarom belangrijk.
Mogelijke oorzaken
Acute hoest ontstaat meestal door irritatie of ontsteking van de luchtwegen, bijvoorbeeld tijdens een verkoudheid of andere luchtweginfectie. Ook allergenen, rook, stof, droge lucht en luchtverontreiniging kunnen de hoestreflex prikkelen.
Bij langdurige hoest kunnen verschillende mechanismen een rol spelen. Slijm vanuit neus of bijholten kan langs de keel lopen, maaginhoud kan bij reflux de keel en luchtwegen irriteren en sommige medicijnen kunnen een droge hoest veroorzaken. Roken en langdurige blootstelling aan irriterende stoffen kunnen de luchtwegen eveneens chronisch prikkelen.
Soms is de oorspronkelijke luchtweginfectie al verdwenen terwijl de hoest nog weken blijft bestaan. De luchtwegen kunnen na een infectie tijdelijk gevoeliger blijven.
Wat kan acupunctuur doen bij hoesten?
Een acupunctuurbehandeling wordt afgestemd op de aard en oorzaak van de hoest. Daarbij wordt onder andere gekeken of de hoest droog of productief is, welk soort slijm aanwezig is en of bijvoorbeeld koude lucht, inspanning, eten of stress de klachten beïnvloeden.
De behandeling kan gericht zijn op:
- de hoestprikkel en frequentie van het hoesten verminderen;
- slijm verminderen en het ophoesten ondersteunen;
- een droge of geïrriteerde keel en luchtwegen behandelen;
- bijkomende klachten tijdens of na een luchtweginfectie behandelen;
- bij chronische hoest ook vermoeidheid en een verminderde belastbaarheid behandelen;
- spanning verminderen wanneer stress of emoties de hoest duidelijk uitlokken of versterken.
Bij ernstige of onverklaarde luchtwegklachten is acupunctuur aanvullend aan noodzakelijke reguliere diagnostiek en behandeling.
Wat kan Chinese kruidengeneeskunde doen bij hoesten?
Chinese kruidengeneeskunde biedt veel mogelijkheden om een behandeling af te stemmen op verschillende soorten hoest. Een droge prikkelhoest vraagt bijvoorbeeld om een andere aanpak dan een hoest met veel wit slijm of dik geel slijm.
De behandeling kan onder andere gericht zijn op:
- de hoestprikkel verminderen;
- slijm verminderen en het ophoesten ondersteunen;
- droge en geïrriteerde luchtwegen bevochtigen;
- acute luchtwegklachten behandelen wanneer een infectie onderdeel is van het beeld;
- bij chronische zwakke hoest ook het onderliggende patroon behandelen.
Kruiden kunnen dagelijks tussen behandelingen door ondersteuning geven. Welke kruiden worden gebruikt hangt af van het volledige klachtenbeeld en kan tijdens het herstel veranderen.
Aanhoudende hoest na een luchtweginfectie
Een veelvoorkomende situatie is dat verkoudheid, griep of een andere luchtweginfectie grotendeels voorbij is, maar de hoest blijft bestaan. Binnen TCM bestaat er niet één vast patroon voor postinfectieuze hoest.
Soms zijn de luchtwegen vooral geïrriteerd en blijft een droge prikkelhoest over. Bij anderen is nog rest-Hitte aanwezig, bijvoorbeeld met een droge nachtelijke hoest, dorst, warmte of lichte transpiratie. Een ernstiger warmtebeeld kan volgens TCM de vloeistoffen en het Yin van de Longen beschadigen, waardoor droogheid en een hardnekkige hoest blijven bestaan. Ook achtergebleven Flegma kan de hoest onderhouden.
Daarom wordt een postinfectieuze hoest niet automatisch hetzelfde behandeld als de oorspronkelijke verkoudheid.
Hoe kijkt de Chinese geneeskunde naar hoesten?
Binnen TCM speelt het Long-orgaansysteem de centrale rol bij hoesten. Volgens deze theorie hoort Long-Qi voornamelijk naar beneden te bewegen. Wanneer deze beweging wordt verstoord en Qi juist omhoog beweegt, ontstaat de hoestreflex.
Bij een acute hoest kan de Longfunctie tijdelijk worden verstoord door bijvoorbeeld Wind-Koude, Wind-Hitte of Wind-Droogte. Bij andere mensen wordt de normale beweging van Long-Qi belemmerd door Flegma, de TCM-term voor een ophoping die bij luchtwegklachten vaak samengaat met daadwerkelijk slijm.
Bij chronische hoest kan juist een tekort aan Long-Qi of Long-Yin een belangrijke rol spelen. Ook andere TCM-orgaansystemen kunnen invloed hebben. De Milt is betrokken bij de verwerking van vloeistoffen en daarmee bij het ontstaan van Damp en Flegma. De Nieren ondersteunen volgens TCM de ademhaling en kunnen bij langdurige Longzwakte betrokken raken. Ook Lever-Qi kan de Longfunctie beïnvloeden, waardoor stress en emoties bij sommige mensen de hoest versterken.
Een TCM-orgaansysteem beschrijft een groep samenhangende lichaamsfuncties en is breder dan alleen het anatomische orgaan met dezelfde naam. Lees meer bij TCM Basisinformatie.
Een TCM-patroon is een herkenbare combinatie van klachten en lichamelijke kenmerken die aangeeft welke disbalans waarschijnlijk aan de klachten bijdraagt. Lees meer bij TCM Basisinformatie.
Hieronder worden alleen de meest voorkomende patronen besproken; andere zijn mogelijk. Ook kunnen meerdere patronen tegelijkertijd voorkomen, waardoor u zich in verschillende beschrijvingen kunt herkennen. Niet iedereen met hetzelfde patroon heeft alle genoemde symptomen. Het patroon wordt vastgesteld op basis van het totaalbeeld.
Meest voorkomende TCM-patronen
Wind-Koude
Korte uitleg
Wind-Koude is vooral relevant bij een plotseling ontstane hoest tijdens een verkoudheid. Volgens TCM belemmert Wind-Koude tijdelijk de normale verspreidende en dalende functie van de Longen. Het klachtenbeeld wordt gekenmerkt door helder of wit slijm.
Veel voorkomende symptomen
- plotselinge, stevige hoest;
- dun, helder of wit slijm;
- soms aanvankelijk een droge hoest;
- rillingen en kouwelijkheid;
- weinig of geen zweten;
- loopneus met helder, waterig slijm;
- neusverstopping en niezen;
- stijve nek en spierpijn;
- kriebel of irritatie in de keel;
- soms benauwdheid of piepende ademhaling.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden herkend bij verkoudheid, influenza en andere acute luchtweginfecties.
Wind-Hitte
Korte uitleg
Bij Wind-Hitte staat een warmer en meer geïrriteerd luchtwegbeeld op de voorgrond. De hoest kan droog beginnen, maar ook gepaard gaan met geel, kleverig en moeilijk op te hoesten slijm.
Veel voorkomende symptomen
- acute droge of harde hoest;
- geel of groenig, kleverig slijm;
- droge, kriebelende of pijnlijke keel;
- koorts of warmtegevoel;
- weinig rillingen;
- lichte tot matige transpiratie;
- dorst;
- geel of groenig neusvocht;
- hoofdpijn.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden herkend bij verkoudheid, keel- en luchtweginfecties, acute bronchitis en andere infecties waarbij hoesten en warmteverschijnselen samengaan.
Wind-Droogte
Korte uitleg
Bij Wind-Droogte staat irritatie door droogte centraal. Volgens TCM zijn de Longen bijzonder gevoelig voor uitdroging van hun slijmvliezen. Droge buitenlucht kan een rol spelen, maar ook langdurig verblijf in sterk verwarmde, gekoelde of ontvochtigde ruimtes.
Veel voorkomende symptomen
- droge, harde prikkelhoest;
- weinig of geen slijm;
- eventueel een kleine hoeveelheid kleverig slijm dat moeilijk loskomt;
- droge of pijnlijke keel;
- droge mond en neus;
- droge of gebarsten lippen;
- droge huid;
- soms lichte koorts of rillingen.
Wind-Droogte kan een warm of koeler karakter hebben. Bij de warme vorm staan dorst en warmte meer op de voorgrond; bij de koele vorm eerder kouwelijkheid.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden herkend bij droge hoest tijdens of na een luchtweginfectie en bij luchtwegirritatie door een droge omgeving.
Hitte in de Longen
Korte uitleg
Bij Hitte in de Longen bevindt het warmtebeeld zich volgens TCM dieper dan bij Wind-Hitte. Het kan ontstaan wanneer een acute luchtweginfectie verder naar binnen trekt. De hoest is vaak krachtig en pijnlijk en gaat gepaard met duidelijke warmte- en droogteverschijnselen.
Veel voorkomende symptomen
- harde, luide of pijnlijke hoest;
- weinig of geen slijm;
- eventueel kleverig slijm dat moeilijk loskomt;
- warmte, druk of pijn op de borst;
- koorts;
- rood of warm gezicht;
- droge mond;
- sterke dorst;
- soms benauwdheid of piepende ademhaling;
- eventueel obstipatie.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden herkend bij acute bronchitis, luchtweginfecties en longontsteking. Bij hoge koorts, benauwdheid of een ernstig ziek gevoel is medische beoordeling noodzakelijk.
Flegma-Damp
Korte uitleg
Flegma-Damp is een belangrijk patroon bij een langdurige of regelmatig terugkerende productieve hoest. Volgens TCM worden vloeistoffen onvoldoende verwerkt en ontstaat een ophoping van Damp en Flegma die de Longfunctie belemmert. De Milt speelt hierbij vaak een belangrijke rol.
Veel voorkomende symptomen
- chronische of terugkerende hoest;
- veel wit, helder of soms dik slijm;
- slijm meestal relatief gemakkelijk op te hoesten;
- rochelend of slijmerig geluid op de borst;
- druk of zwaar gevoel op de borst;
- klachten vaak erger 's ochtends;
- hoest kan erger worden na bepaalde voeding;
- vermoeidheid en loomheid;
- zwaar gevoel in het lichaam;
- weinig eetlust;
- opgeblazen buik;
- soms misselijkheid of losse ontlasting.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden herkend bij chronische bronchitis, COPD, bronchiectasieën en astma waarbij veel slijm aanwezig is.
Flegma-Hitte
Korte uitleg
Bij Flegma-Hitte gaan slijmophoping en Hitte samen. Het slijm wordt daardoor volgens TCM dikker en kleveriger. Dit kan acuut ontstaan tijdens een infectie, maar ook optreden wanneer een bestaand Flegma-Damp-patroon warmer wordt.
Veel voorkomende symptomen
- stevige, productieve hoest;
- veel dik geel of groen slijm;
- slijm dat moeilijk op te hoesten is;
- hoest vaak erger 's nachts of vroeg in de ochtend;
- druk, beklemming of warmte op de borst;
- droge mond en keel;
- dorst;
- eventueel koorts;
- prikkelbaarheid of rusteloosheid;
- soms benauwdheid of piepende ademhaling.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden herkend bij acute en chronische bronchitis, bronchiectasieën en andere luchtweginfecties met veel gekleurd sputum.
Lever-Vuur verstoort de Longen
Korte uitleg
Bij dit patroon bestaat een duidelijke relatie tussen de hoest en emotionele spanning. Langdurige stagnatie van Lever-Qi kan volgens TCM Hitte ontwikkelen en vervolgens de normale dalende beweging van Long-Qi verstoren.
De hoest kan daardoor in aanvallen optreden en duidelijk verergeren tijdens stress, frustratie, boosheid of emotionele onrust.
Veel voorkomende symptomen
- plotselinge of aanvalsgewijze harde hoest;
- duidelijke verergering door stress of emoties;
- druk of pijn in borst of flanken;
- moeilijk op te hoesten slijm;
- eventueel geel slijm;
- voortdurend behoefte de keel te schrapen;
- droge mond en keel;
- dorst;
- bittere smaak;
- prikkelbaarheid of snel boos worden;
- hoofdpijn;
- soms slechter slapen.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Een vergelijkbaar klachtenbeeld kan voorkomen bij stressgerelateerde hoest en bij luchtwegaandoeningen waarbij spanning een duidelijke uitlokkende of verergerende factor is. Reflux kan volgens de bron eveneens onderdeel zijn van een verwant klachtenbeeld.
Long-Qi-leegte
Korte uitleg
Bij Long-Qi-leegte is de Longfunctie volgens TCM onvoldoende krachtig om de ademhaling en normale dalende beweging van Qi goed te ondersteunen. De hoest is daarom meestal minder krachtig dan bij de excessieve patronen en wordt gemakkelijk erger wanneer iemand moe is.
Veel voorkomende symptomen
- chronische, zwakke hoest;
- hoesten kost energie en maakt vermoeid;
- klachten erger bij inspanning of vermoeidheid;
- weinig slijm of dun, helder/wit slijm;
- kortademigheid;
- zachte of zwakke stem;
- weinig behoefte om te praten;
- gemakkelijk transpireren;
- gevoeligheid voor wind en kou;
- regelmatig verkouden of andere luchtweginfecties;
- bleke uitstraling;
- algemene vermoeidheid.
Wanneer ook de Milt verzwakt is, kunnen daarnaast weinig eetlust, een opgeblazen buik, losse ontlasting en meer slijmvorming voorkomen.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden herkend bij chronische bronchitis, astma, COPD of emfyseem, vooral wanneer vermoeidheid, lage belastbaarheid en terugkerende luchtweginfecties aanwezig zijn.
Long-Yin-leegte
Korte uitleg
Long-Yin-leegte is een chronischer droogtepatroon. Volgens TCM ontbreekt voldoende Yin en vocht om de Longen en luchtwegen te bevochtigen. Daardoor ontstaat een droge, zwakke en vaak hardnekkige hoest. Langdurige ziekte, terugkerende luchtwegproblemen of eerdere Hitte in de Longen kunnen eraan voorafgaan.
Veel voorkomende symptomen
- chronische droge hoest;
- weinig of geen slijm;
- eventueel kleverig slijm dat moeilijk loskomt;
- droge mond en keel;
- droge of hese stem;
- hoest vaak erger 's avonds of 's nachts;
- vermoeidheid;
- warmtegevoel in borst, handen of voeten;
- nachtzweten;
- soms lichte warmte of opvliegend gevoel later op de dag;
- rusteloosheid of slecht slapen.
Bij diepere Yin-leegte kunnen volgens TCM ook de Nieren betrokken raken, bijvoorbeeld met lage-rugklachten, duizeligheid of nachtelijk plassen.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden herkend bij langdurige droge hoest en bij chronische longaandoeningen zoals COPD, chronische bronchitis of bronchiectasieën wanneer droogte en weinig sputum op de voorgrond staan.
Wanneer hoest laten beoordelen?
Een acute hoest bij een ongecompliceerde verkoudheid verdwijnt meestal vanzelf. Laat een hoest medisch beoordelen wanneer deze langdurig aanhoudt, steeds terugkomt, duidelijk verergert of wanneer de oorzaak niet bekend is.
Neem sneller contact op met een arts bij onder andere benauwdheid, hoge of aanhoudende koorts, duidelijke pijn op de borst, ernstig ziek zijn of een merkbare achteruitgang.
Bloed ophoesten moet medisch worden beoordeeld. Dat geldt ook voor onverklaard gewichtsverlies, aanhoudende heesheid of slikproblemen en een nieuwe of veranderende langdurige hoest bij iemand die rookt of langdurig heeft gerookt.
Prognose
Het behandelverloop hangt af van de oorzaak, duur en ernst van de hoest en van het onderliggende TCM-patroon. Een recente hoest kan relatief snel reageren, terwijl een hoest die al weken of maanden aanwezig is doorgaans meer tijd vraagt.
Ook het type hoest speelt een rol. Bij een aanhoudende postinfectieuze hoest kan bijvoorbeeld nog irritatie, rest-Hitte, Flegma of Droogte aanwezig zijn. Bij chronische patronen zoals Long-Qi- of Long-Yin-leegte is meestal een langer behandeltraject nodig.
In de beginfase is één behandeling per week gebruikelijk. Bij acute of hevige klachten kan tijdelijk twee tot drie keer per week worden behandeld. Zodra de hoest duidelijk afneemt, kan de frequentie worden verminderd. Dit zijn richtlijnen; het behandelplan wordt altijd aangepast aan de individuele situatie.
Contact
Heeft u last van hoest en wilt u weten of acupunctuur of Chinese kruidengeneeskunde iets voor uw klachten kan betekenen? Neem gerust contact op om uw situatie te bespreken of een afspraak te maken.