Rhinitis en hooikoorts
Rhinitis is een ontsteking of irritatie van het neusslijmvlies. Veel voorkomende klachten zijn een verstopte of lopende neus, niezen en jeuk of irritatie van de neus. Soms zijn ook de ogen betrokken. Rhinitis kan allergisch zijn, zoals bij hooikoorts of een allergie voor huisstofmijt, maar er bestaan ook niet-allergische vormen.
De klachten kunnen het hele jaar aanwezig zijn of alleen in bepaalde perioden optreden. Ook de manier waarop rhinitis zich uit verschilt. De ene persoon heeft vooral aanvallen van niezen met veel waterige afscheiding, terwijl bij een ander chronische neusverstopping, slijmvorming of juist droogte op de voorgrond staat.
Acupunctuur en Chinese kruidengeneeskunde kunnen worden afgestemd op zowel de klachten tijdens een actieve periode als op de onderliggende gevoeligheid waardoor de klachten regelmatig terugkeren.
Veel voorkomende symptomen
Rhinitis kan onder andere gepaard gaan met:
- een verstopte neus;
- heldere, waterige of dikkere neusafscheiding;
- regelmatig of in aanvallen niezen;
- jeuk of irritatie in de neus;
- jeukende, rode of tranende ogen;
- slijm dat vanuit de neus naar de keel loopt;
- verminderd reukvermogen;
- hoofdpijn of een zwaar gevoel in het hoofd.
Bij allergische rhinitis staan niezen, jeuk en een waterige neusafscheiding vaak op de voorgrond. Bij andere vormen kan juist neusverstopping, slijmvorming of droogte meer opvallen.
Mogelijke oorzaken
Bij allergische rhinitis reageert het afweersysteem op stoffen die normaal gesproken onschadelijk zijn. Voorbeelden zijn pollen, huisstofmijt, huidschilfers van dieren en schimmelsporen. De klachten kunnen seizoensgebonden zijn, zoals bij hooikoorts, of gedurende het hele jaar voorkomen.
Ook infecties van de bovenste luchtwegen, zoals een verkoudheid door een virus, kunnen acute rhinitisklachten veroorzaken. Een luchtweginfectie kan daarnaast bestaande allergische of chronische neusklachten tijdelijk verergeren.
Bij niet-allergische rhinitis kunnen verschillende andere factoren een rol spelen, waaronder rook en andere irriterende stoffen, bepaalde medicijnen en hormonale veranderingen.
Wanneer neusklachten langdurig aanwezig zijn, sterk aan één kant voorkomen of een andere oorzaak wordt vermoed, kan reguliere medische beoordeling nodig zijn.
Wat kan acupunctuur doen bij rhinitis?
Bij acupunctuur wordt gekeken naar de manier waarop de rhinitis zich bij u uit. Daarbij zijn bijvoorbeeld de hoeveelheid en aard van de neusafscheiding, neusverstopping, niezen, jeuk, droogte en eventuele oogklachten belangrijk.
Ook het verloop speelt een rol. De behandeling tijdens een hevige allergische aanval kan daarom anders zijn dan in een periode waarin weinig klachten aanwezig zijn.
De behandeling kan onder andere gericht zijn op:
- niezen, jeuk en een loopneus verminderen;
- een verstopte neus helpen vrijmaken;
- zwelling en irritatie van het neusslijmvlies verminderen;
- slijmvorming en postnasale drip verminderen;
- droge en geïrriteerde neusklachten behandelen;
- bij chronische of terugkerende rhinitis ook de onderliggende gevoeligheid van neus en luchtwegen behandelen.
Bij seizoensgebonden allergische rhinitis kan de behandeling daardoor zowel tijdens het pollenseizoen als in de periode ervoor een andere nadruk hebben.
Wat kan Chinese kruidengeneeskunde doen bij rhinitis?
Chinese kruiden worden eveneens afgestemd op het actuele klachtenbeeld en de onderliggende gevoeligheid. Bij een actieve periode kan de nadruk vooral liggen op het verminderen van de neusklachten. Buiten een acute periode kan meer aandacht worden besteed aan factoren die volgens TCM bijdragen aan het regelmatig terugkeren ervan.
Chinese kruiden kunnen onder andere worden ingezet om:
- niezen, jeuk, neusverstopping en neusafscheiding te verminderen;
- overmatige slijmvorming en postnasale drip te behandelen;
- zwelling en irritatie van het neusslijmvlies te verminderen;
- droge neus en slijmvliezen te ondersteunen wanneer droogte op de voorgrond staat;
- bij regelmatig terugkerende klachten de onderliggende gevoeligheid te behandelen;
- de behandeling aan te passen tussen een acute opleving en de rustigere periode tussen de klachten.
Daardoor kan tijdens een behandeltraject een andere kruidencombinatie worden gebruikt wanneer de klachten veranderen.
Hoe kijkt de Chinese geneeskunde naar rhinitis?
Binnen de Chinese geneeskunde is de Long nauw verbonden met de neus en de slijmvliezen van de luchtwegen. De Long speelt daarnaast een rol bij de Wei-Qi, een TCM-concept waarmee de beschermende functie aan de oppervlakte van het lichaam wordt beschreven.
Bij rhinitis wordt onderscheid gemaakt tussen het actuele klachtenbeeld en factoren die ervoor kunnen zorgen dat iemand gevoelig blijft voor nieuwe aanvallen.
Tijdens een actieve aanval behoren Wind-Koude en Wind-Hitte tot de meest voorkomende TCM-patronen. Welk patroon op de voorgrond staat, wordt bepaald door de manier waarop de klachten zich op dat moment uiten. De termen Koude en Hitte beschrijven hierbij het karakter van het klachtenbeeld en niet simpelweg de buitentemperatuur. Iemand kan dus ook op een warme lente- of zomerdag een Wind-Koude-patroon hebben.
Bij chronische of regelmatig terugkerende rhinitis wordt daarnaast gekeken naar de onderliggende gevoeligheid.
Drie onderliggende factoren bij allergische rhinitis
Binnen TCM worden bij allergische rhinitis vooral drie factoren beschreven die kunnen bijdragen aan het ontstaan en terugkeren van de klachten.
1. Constitutionele aanleg
Bij sommige mensen bestaat de gevoeligheid voor allergische klachten al vanaf jonge leeftijd. Allergische rhinitis kan bijvoorbeeld samengaan met eczeem of astma en allergische aandoeningen kunnen vaker binnen de familie voorkomen. Binnen TCM valt deze constitutionele basis vooral onder het Long- en Nier-orgaansysteem.
2. Een verzwakte functie van Long-Qi en Wei-Qi
De Long is binnen TCM nauw verbonden met de neus en de bescherming van de lichaamsoppervlakte. Wanneer Long-Qi en Wei-Qi onvoldoende functioneren, kunnen neus en luchtwegen gemakkelijker reageren en kunnen klachten zoals niezen, een loopneus en neusverstopping regelmatig terugkeren.
3. Een verzwakte Miltfunctie met vorming van Damp
De Milt is binnen TCM betrokken bij de verwerking van voeding en lichaamsvloeistoffen. Wanneer deze functie verzwakt, kan Damp ontstaan. Dit TCM-concept beschrijft een klachtenbeeld waarbij onder andere vochtophoping, slijm en een zwaar gevoel kunnen optreden. Bij rhinitis kan dit bijdragen aan chronische zwelling van het neusslijmvlies, slijmvorming en neusverstopping.
Deze factoren kunnen in verschillende verhoudingen aanwezig zijn. Daardoor kan bij de ene persoon vooral de acute allergische reactie worden behandeld, terwijl bij iemand met langdurige of regelmatig terugkerende klachten ook de onderliggende gevoeligheid belangrijk wordt.
Wat is een TCM-orgaansysteem?
Een TCM-orgaansysteem beschrijft een groep samenhangende lichaamsfuncties en is breder dan alleen het anatomische orgaan met dezelfde naam. Lees meer bij TCM Basisinformatie.
Wat is een TCM-patroon?
Een TCM-patroon is een herkenbare combinatie van klachten en lichamelijke kenmerken die aangeeft welke disbalans waarschijnlijk aan de klachten bijdraagt. Lees meer bij TCM Basisinformatie.
Hieronder worden alleen de meest voorkomende patronen besproken. Andere patronen zijn mogelijk en meerdere patronen kunnen tegelijkertijd voorkomen. Daardoor kunt u zich in verschillende beschrijvingen herkennen. Ook hoeft iemand met een bepaald patroon niet alle genoemde symptomen te hebben. Het patroon wordt vastgesteld op basis van het totale klachtenbeeld.
Meest voorkomende TCM-patronen
Wind-Koude in de Long
Korte uitleg
Dit patroon past vooral bij een actieve aanval met veel niezen en overvloedige, heldere en waterige neusafscheiding. De term Koude beschrijft binnen TCM het karakter van de klachten: de afscheiding is helder en waterig en het neusslijmvlies is vaak bleek en gezwollen. Het betekent niet dat de klachten door koud weer veroorzaakt moeten zijn.
Veel voorkomende symptomen
- aanvallen van veel niezen;
- jeukende neus;
- overvloedige heldere en waterige neusafscheiding;
- verstopte neus;
- bleek en gezwollen neusslijmvlies;
- jeukende of tranende ogen;
- soms een koud gevoel.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden herkend bij allergische rhinitis, hooikoorts en acute rhinitis, waaronder rhinitisklachten tijdens een verkoudheid.
Wind-Hitte in de Long
Korte uitleg
Ook Wind-Hitte komt vooral voor tijdens een actieve episode. In vergelijking met Wind-Koude zijn de slijmvliezen meer geïrriteerd en rood en kan de afscheiding dikker of geler zijn. Hitte beschrijft ook hier het karakter van de klachten en betekent niet dat warm weer de oorzaak is.
Veel voorkomende symptomen
- niezen;
- jeuk of irritatie van de neus;
- neusverstopping;
- waterige tot dikkere of gelige afscheiding;
- rood en geïrriteerd neusslijmvlies;
- rode, jeukende of tranende ogen;
- droge mond of keel;
- soms hoofdpijn.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden herkend bij allergische rhinitis, hooikoorts en acute rhinitis waarbij irritatie en warmteverschijnselen duidelijk aanwezig zijn.
Long-Qi-leegte
Korte uitleg
Bij Long-Qi-leegte staat niet alleen de actuele aanval centraal, maar vooral de neiging om steeds opnieuw neusklachten te krijgen. Volgens TCM functioneren de Long en de beschermende Wei-Qi onvoldoende krachtig, waardoor neus en luchtwegen gemakkelijker reageren.
Veel voorkomende symptomen
- regelmatig terugkerende niesaanvallen;
- heldere, waterige neusafscheiding;
- chronische of terugkerende neusverstopping;
- bleek en gezwollen neusslijmvlies;
- regelmatig verkouden worden;
- vermoeidheid;
- spontaan of gemakkelijk transpireren;
- soms kortademigheid of een zwakke stem.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden herkend bij chronische of terugkerende allergische rhinitis en hooikoorts.
Milt-Qi-leegte met Damp
Korte uitleg
Bij dit patroon kan de Milt volgens TCM lichaamsvloeistoffen onvoldoende goed verwerken. Hierdoor ontstaat gemakkelijker Damp en slijm. Bij de neus uit dit zich vooral als langdurige zwelling, verstopping en slijmvorming. Vaak zijn daarnaast spijsverteringsklachten aanwezig.
Veel voorkomende symptomen
- aanhoudende neusverstopping;
- sterk gezwollen neusslijmvlies;
- dikkere witte of heldere afscheiding;
- postnasale drip;
- zwaar of wazig gevoel in het hoofd;
- vermoeidheid en een zwaar gevoel in het lichaam;
- verminderde eetlust;
- opgeblazen gevoel;
- zachte of losse ontlasting.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden herkend bij chronische of persisterende rhinitis en allergische rhinitis waarbij neusverstopping en slijmvorming sterk op de voorgrond staan.
Long-Yin-leegte met Hitte
Korte uitleg
Dit is een ander chronisch beeld. In plaats van veel waterige afscheiding staan juist droogte en irritatie centraal. Volgens TCM is de bevochtigende functie van de Long onvoldoende en kan daardoor relatieve Hitte ontstaan.
Veel voorkomende symptomen
- droge neus en droge slijmvliezen;
- korstvorming in de neus;
- neusverstopping ondanks weinig afscheiding;
- verminderd reukvermogen;
- droge mond of keel;
- warmtegevoel;
- soms nachtzweten;
- soms warmte van handen en voeten.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan worden herkend bij atrofische rhinitis en andere chronische vormen van rhinitis waarbij droogte van het neusslijmvlies op de voorgrond staat.
Prognose
Het behandelverloop hangt onder andere af van het type rhinitis, de duur en ernst van de klachten, de uitlokkende factoren en de onderliggende TCM-patronen. Acute of relatief recent ontstane klachten kunnen soms sneller veranderen dan rhinitis die al jarenlang bestaat.
Bij chronische of allergische rhinitis kan de behandeling verschillende fasen hebben. Tijdens een actieve periode ligt de nadruk meer op het verminderen van de actuele klachten. Wanneer de klachten rustiger zijn, kan meer aandacht worden besteed aan de onderliggende gevoeligheid.
In de beginfase is één acupunctuurbehandeling per week een gebruikelijke richtlijn. Tijdens een hevige acute periode kan tijdelijk vaker worden behandeld. Bij seizoensgebonden allergische rhinitis kan het daarnaast zinvol zijn om al vóór het verwachte allergieseizoen te beginnen. Wanneer de klachten verminderen en stabieler worden, kan de behandelfrequentie worden afgebouwd. Chinese kruiden kunnen, wanneer passend, dagelijks tussen de behandelingen door worden gebruikt.
Contact
Heeft u regelmatig last van rhinitis, zoals een verstopte of lopende neus, veel niezen of terugkerende allergische neusklachten, en wilt u weten of acupunctuur en/of Chinese kruidengeneeskunde bij uw klachten kan passen? Tijdens een eerste consult bespreken we uw klachten, mogelijke uitlokkende factoren en andere relevante symptomen. Op basis van het totale klachtenbeeld wordt bekeken welk TCM-patroon waarschijnlijk op de voorgrond staat en welke behandeling daarbij past.