Depressie en depressieve klachten
Wat is depressie?
Iedereen voelt zich weleens somber, verdrietig of minder gemotiveerd. Bij een depressie houden deze gevoelens langer aan en hebben ze duidelijk invloed op het dagelijks functioneren. Naast somberheid kan er sprake zijn van verlies van plezier en interesse, vermoeidheid, slaapproblemen, moeite met concentreren en een verminderd gevoel van eigenwaarde. Ook lichamelijke klachten kunnen op de voorgrond staan.
Depressieve klachten kunnen ontstaan na een moeilijke periode, verlies, langdurige stress of overbelasting, maar soms is er geen duidelijke aanleiding. Vaak spelen meerdere factoren tegelijk een rol.
Binnen de Chinese geneeskunde wordt daarom niet alleen gekeken naar de depressieve stemming zelf. Ook slaap, energie, spanning, spijsvertering, lichamelijke klachten en andere veranderingen worden meegenomen om te bepalen welk onderliggend patroon het meest op de voorgrond staat.
Veel voorkomende symptomen
Depressie kan zich per persoon verschillend uiten. Veel voorkomende klachten zijn:
- aanhoudende somberheid of een leeg gevoel;
- minder plezier of interesse in activiteiten;
- weinig energie en sneller vermoeid zijn;
- weinig motivatie of initiatief;
- moeite met concentreren en beslissingen nemen;
- piekeren, schuldgevoelens of gevoelens van waardeloosheid;
- prikkelbaarheid, angst of innerlijke onrust;
- slaapproblemen of juist veel slapen;
- veranderingen in eetlust en gewicht;
- verminderd libido;
- lichamelijke klachten zoals pijn of spijsverteringsproblemen.
Bij ernstige depressie kunnen ook gedachten aan de dood of zelfdoding voorkomen. Dit vraagt om professionele medische en psychologische begeleiding. Acupunctuur of Chinese kruidengeneeskunde kan hierbij nooit de noodzakelijke reguliere zorg vervangen.
Mogelijke oorzaken
Een depressie heeft meestal niet één oorzaak. Erfelijke aanleg, langdurige stress, verlies of ingrijpende gebeurtenissen, lichamelijke ziekte en sociale of psychologische factoren kunnen allemaal een rol spelen.
Soms ontstaat depressie duidelijk na een gebeurtenis, bijvoorbeeld een overlijden, relatiebreuk, langdurige overbelasting of bevalling. In andere gevallen ontstaat de depressie geleidelijk en is er geen duidelijke aanleiding.
Ook lichamelijke en psychische klachten kunnen elkaar versterken. Slecht slapen, langdurige vermoeidheid en weinig beweging kunnen bijvoorbeeld bijdragen aan het in stand houden van depressieve klachten.
Wat kan acupunctuur doen bij depressie?
Bij acupunctuur wordt de behandeling afgestemd op de manier waarop de depressieve klachten zich bij u uiten. Iemand die vooral gespannen, gefrustreerd en prikkelbaar is, heeft binnen de Chinese geneeskunde een ander patroon dan iemand die uitgeput, teruggetrokken en ongemotiveerd is.
De behandeling kan onder andere gericht zijn op:
- de doorstroming van Qi verbeteren wanneer spanning en stagnatie op de voorgrond staan;
- de Shen – binnen TCM een begrip voor onder andere het mentale en emotionele functioneren – tot rust brengen;
- Qi en Bloed ondersteunen bij vermoeidheid en uitputting;
- Flegma verminderen wanneer een zwaar of wazig gevoel en concentratieproblemen aanwezig zijn;
- Yin of Yang ondersteunen wanneer er duidelijke tekenen van een tekort zijn;
- slaap, spijsvertering en andere bijkomende klachten behandelen.
De gekozen acupunctuurpunten verschillen daarom per persoon. In de geraadpleegde TCM-bronnen worden onder andere punten beschreven die worden gebruikt om de stemming te ondersteunen, de Shen te kalmeren en bij gebrek aan motivatie en daadkracht de Zhi – de wilskracht binnen TCM – te ondersteunen.
Wat kan Chinese kruidengeneeskunde doen bij depressie?
Chinese kruiden worden eveneens gekozen op basis van het onderliggende patroon en niet alleen op basis van de diagnose depressie. Daardoor kunnen twee mensen met vergelijkbare depressieve klachten een heel verschillende kruidenbehandeling krijgen.
De behandeling kan bijvoorbeeld gericht zijn op:
- gestagneerde Qi in beweging brengen bij spanning, frustratie en een vastgelopen gevoel;
- Hitte verminderen wanneer depressieve klachten samengaan met sterke prikkelbaarheid en onrust;
- Damp en Flegma transformeren bij zwaarte, mentale mist en lusteloosheid;
- Qi en Bloed voeden bij vermoeidheid, bleekheid en slecht slapen;
- Yin voeden bij droogte, nachtelijke onrust en warmteklachten;
- Yang versterken bij uitgesproken kou, uitputting en gebrek aan initiatief.
Kruiden kunnen dagelijks worden gebruikt en zo de behandeling tussen de acupunctuursessies door ondersteunen. De formule wordt aangepast aan het totaalbeeld en kan tijdens het behandeltraject veranderen.
Hoe kijkt de Chinese geneeskunde naar depressie?
De westerse geneeskunde gebruikt depressie als diagnose. Binnen de Traditionele Chinese Geneeskunde (TCM) wordt daarnaast onderzocht welke onderliggende disbalans de klachten veroorzaakt of in stand houdt.
Een belangrijk traditioneel begrip bij depressieve klachten is Yu, dat zowel met depressie als met stagnatie wordt geassocieerd. Emotionele belasting kan volgens deze visie eerst de vrije beweging van Qi verstoren. Langdurige stagnatie kan vervolgens samengaan met onder andere Hitte, Flegma of Bloedstase. Andersom kunnen tekorten van Qi, Bloed, Yin of Yang eveneens een belangrijke rol spelen. In de praktijk komen combinaties van stagnatie en tekorten veel voor.
Bij depressie zijn vooral het Hart, de Lever, de Milt, de Longen en de Nieren relevant. Dit zijn TCM-orgaansystemen en hebben een bredere betekenis dan de anatomische organen met dezelfde naam.
Het Hart is binnen TCM nauw verbonden met de Shen: het bewustzijn en het mentale en emotionele functioneren. De Lever is betrokken bij de vrije beweging van Qi en bij de Hun, die traditioneel wordt verbonden met inspiratie, plannen, creativiteit en een gevoel van richting. De Milt speelt een rol bij energie en denken en piekeren. De Longen zijn onder andere verbonden met verdriet en rouw. De Nieren worden gekoppeld aan de Zhi: wilskracht, daadkracht en doorzettingsvermogen.
Een herkenbare combinatie van dergelijke verstoringen en symptomen wordt een TCM-patroon genoemd.
Een TCM-orgaansysteem omvat naast het lichamelijke orgaan ook een geheel van functies die binnen de Chinese geneeskunde met elkaar in verband worden gebracht. Het is daarom niet hetzelfde als het orgaan zoals dat binnen de westerse geneeskunde wordt beschreven.
Een TCM-patroon is een herkenbare combinatie van klachten en symptomen die aangeeft welke functies volgens de Chinese geneeskunde uit balans zijn. Alleen de meest voorkomende patronen worden hieronder besproken. Andere patronen zijn mogelijk, meerdere patronen kunnen tegelijkertijd aanwezig zijn en niet iedereen met hetzelfde patroon heeft alle genoemde symptomen. Het patroon wordt vastgesteld op basis van het totale klachtenbeeld.
Meest voorkomende TCM-patronen
Lever-Qi-stagnatie
Korte uitleg
Bij Lever-Qi-stagnatie verloopt de natuurlijke beweging van Qi minder vrij. Dit patroon komt vooral naar voren wanneer depressieve gevoelens samengaan met spanning, frustratie en het gevoel emotioneel of lichamelijk vast te zitten.
Veel voorkomende symptomen
- somberheid en wisselende stemming;
- frustratie en prikkelbaarheid;
- gespannen of opgejaagd gevoel;
- veel zuchten;
- spanning in nek en schouders;
- opgeblazen gevoel of wisselende stoelgang;
- bij vrouwen soms PMS of een onregelmatige menstruatie.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Depressieve klachten bij langdurige stress of burn-out en depressieve klachten die samengaan met hormonale veranderingen, bijvoorbeeld bij PMS of PMDD.
Lever-Qi-stagnatie met Hitte
Korte uitleg
Wanneer stagnatie langere tijd aanwezig is, kan volgens TCM Hitte ontstaan. Naast somberheid zijn dan juist meer onrust en prikkelbaarheid aanwezig.
Veel voorkomende symptomen
- depressieve stemming met irritatie of boosheid;
- innerlijke onrust en gespannenheid;
- snel geïrriteerd zijn;
- hoofdpijn;
- droge mond of bittere smaak;
- rood gezicht of rode ogen;
- constipatie;
- soms reflux of zure oprispingen.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Depressieve klachten waarbij somberheid samengaat met duidelijke prikkelbaarheid, boosheid en innerlijke onrust, bijvoorbeeld bij stressgerelateerde depressieve klachten of hormonale stemmingsklachten.
Hart- en Long-Qi-stagnatie
Korte uitleg
Dit patroon wordt vooral gezien wanneer verdriet, rouw, verlies of langdurige zorgen een belangrijke rol spelen. De spanning wordt vaak letterlijk in de borst gevoeld.
Veel voorkomende symptomen
- verdriet en neiging tot huilen;
- sombere stemming;
- druk of beklemming op de borst;
- veel zuchten;
- oppervlakkige ademhaling of lichte kortademigheid;
- gevoel van een brok in de keel;
- hartkloppingen;
- verminderde eetlust.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Depressieve klachten na verlies of rouw en klachten waarbij somberheid samengaat met verdriet, terugtrekking en een beklemmend gevoel op de borst.
Qi-stagnatie met Flegma
Korte uitleg
Bij langdurige stagnatie kan de verwerking van vocht volgens TCM verstoord raken, waardoor Flegma ontstaat. Dit betekent niet noodzakelijk zichtbaar slijm. Het kan zich ook uiten als een gevoel van mentale zwaarte of blokkade.
Veel voorkomende symptomen
- somberheid en lusteloosheid;
- wazig of verward gevoel in het hoofd;
- moeilijk helder kunnen denken;
- druk op de borst;
- veel zuchten;
- brokgevoel in de keel;
- soms moeite met slikken;
- zwaar gevoel in het lichaam.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Depressieve klachten waarbij lusteloosheid, mentale traagheid en een zwaar of vertroebeld gevoel op de voorgrond staan, eventueel in combinatie met lichamelijke of spijsverteringsklachten.
Bloedstase
Korte uitleg
Bloedstase betekent binnen TCM dat de circulatie van Bloed onvoldoende vrij verloopt. Bij depressieve klachten is dit vaker een langdurig patroon en kan het samengaan met duidelijke lichamelijke pijn of klachten die 's nachts sterker zijn.
Veel voorkomende symptomen
- langdurige of diepere depressieve klachten;
- innerlijke onrust en prikkelbaarheid;
- onrustige slaap en veel dromen;
- klachten die 's nachts erger worden;
- plaatselijke, aanhoudende pijn;
- soms een donkere of paarsachtige verkleuring van de tong.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Langdurige of hardnekkige depressieve klachten, vooral wanneer deze samengaan met chronische pijn of posttraumatische klachten.
Hart-Bloed- en Milt-Qi-leegte
Korte uitleg
Hier staat niet stagnatie maar een tekort centraal. De Milt heeft volgens TCM onvoldoende energie om Qi en Bloed goed te ondersteunen, waardoor ook het Hart en de Shen minder worden gevoed. Somberheid gaat dan vaak samen met vermoeidheid en piekeren.
Veel voorkomende symptomen
- somberheid met vermoeidheid;
- veel denken, piekeren of malen;
- moeite met inslapen;
- hartkloppingen;
- slechte concentratie of vergeetachtigheid;
- duizeligheid;
- weinig eetlust;
- bleek zien.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Depressieve klachten na langdurige overbelasting, ziekte of uitputting en depressieve klachten waarbij vermoeidheid, piekeren, concentratieproblemen en slecht slapen duidelijk op de voorgrond staan.
Hart- en Nier-Yin-leegte
Korte uitleg
Yin heeft binnen TCM een voedende, verkoelende en rustgevende functie. Bij een tekort kan somberheid samengaan met angst, innerlijke onrust en warmte. Dit patroon wordt onder andere vaker gezien rond en na de menopauze.
Veel voorkomende symptomen
- depressieve stemming met angst of onrust;
- klachten sterker in de avond;
- moeilijk slapen of 's nachts wakker worden;
- nachtzweten;
- warmtegevoel of opvliegers;
- droge mond of andere tekenen van droogte;
- hartkloppingen;
- duizeligheid;
- lage rugklachten;
- soms tinnitus.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Depressieve klachten rond de overgang of na langdurige stress en overbelasting, vooral wanneer somberheid samengaat met angst, slapeloosheid, nachtzweten en warmteklachten.
Milt- en Nier-Yang-leegte
Korte uitleg
Bij dit patroon is de verwarmende en activerende energie van zowel de Milt als de Nieren verzwakt. Hierdoor is er volgens TCM onvoldoende energie om lichaam en geest te activeren. Depressieve klachten hebben vaak een zwaar en uitgeput karakter: iemand voelt zich futloos, teruggetrokken en heeft weinig motivatie of initiatief. De verzwakte Milt kan daarnaast leiden tot spijsverteringsklachten en een verminderde verwerking van vocht.
Veel voorkomende symptomen
- diepe vermoeidheid en lichamelijke uitputting;
- weinig motivatie, initiatief of daadkracht;
- apathie en zich terugtrekken;
- veel behoefte aan rust of slaap;
- snel koud hebben en koude handen en voeten;
- weinig eetlust;
- een opgeblazen gevoel na het eten;
- zachte of dunne ontlasting, soms diarree in de vroege ochtend;
- zwakke of pijnlijke onderrug en knieën;
- vaak en helder plassen of 's nachts moeten plassen;
- soms vocht vasthouden.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Langdurige depressieve klachten waarbij sterke lichamelijke uitputting, kouwelijkheid en weinig initiatief op de voorgrond staan, vooral wanneer daarnaast spijsverteringsklachten aanwezig zijn.
Prognose
Het verloop van depressieve klachten verschilt sterk per persoon. Bij relatief recente klachten met een duidelijke aanleiding kan soms sneller verandering optreden dan bij een langdurige of terugkerende depressie. Wanneer er daarnaast sprake is van sterke uitputting, langdurige slaapproblemen of meerdere onderliggende TCM-patronen, is meestal een langer behandeltraject nodig.
In de beginfase wordt acupunctuur vaak ongeveer eenmaal per week toegepast. Afhankelijk van de ernst van de klachten kan tijdelijk vaker behandelen passend zijn. Wanneer er verbetering optreedt, kan de frequentie doorgaans worden afgebouwd. Chinese kruiden kunnen gedurende het traject dagelijks ondersteuning bieden.
Bij depressie zie ik acupunctuur en Chinese kruidengeneeskunde vooral als aanvullende behandeling. Bij matige of ernstige depressie, suïcidale gedachten of grote beperkingen in het dagelijks functioneren is beoordeling en begeleiding door huisarts, psycholoog of psychiater belangrijk.
Contact
Heeft u last van depressieve of langdurige sombere klachten en wilt u weten of acupunctuur en/of Chinese kruidengeneeskunde iets voor u kan betekenen? Tijdens de intake bespreken we uw klachten, gezondheid en persoonlijke situatie. Op basis daarvan wordt bekeken welk TCM-patroon het meest op de voorgrond staat en welke behandeling daarbij past.
U kunt direct online een afspraak maken of contact opnemen voor meer informatie.