Diabetes mellitus
Diabetes mellitus is een chronische aandoening waarbij de hoeveelheid glucose (suiker) in het bloed te hoog is. Dit ontstaat doordat het lichaam onvoldoende insuline maakt, niet goed op insuline reageert, of een combinatie hiervan. Bij diabetes type 1 maakt het lichaam vrijwel geen insuline meer. Bij diabetes type 2 speelt vooral een verminderde gevoeligheid voor insuline een belangrijke rol.
Een langdurig verhoogde bloedsuikerspiegel kan op termijn schade veroorzaken aan onder andere bloedvaten, zenuwen, ogen en nieren. Een goede medische controle van de bloedsuiker blijft daarom essentieel.
Acupunctuur en Chinese kruidengeneeskunde worden bij diabetes niet gebruikt als vervanging van reguliere behandeling. Vanuit de Chinese geneeskunde kunnen ze aanvullend worden ingezet, waarbij niet alleen naar de bloedsuiker wordt gekeken, maar ook naar het bredere klachtenpatroon, zoals vermoeidheid, spijsverteringsklachten, dorst, een droge mond, stress of tintelingen in handen en voeten.
Veel voorkomende symptomen
Diabetes type 2 kan lange tijd weinig of geen duidelijke klachten veroorzaken. Mogelijke symptomen zijn onder andere:
- veel dorst en een droge mond;
- vaker en meer plassen;
- vermoeidheid en weinig energie;
- wazig zien;
- langzaam genezende wondjes;
- terugkerende infecties;
- tintelingen of een verminderd gevoel in handen en voeten;
- onverklaarde veranderingen in gewicht.
Niet iedereen met diabetes heeft deze klachten. Zeker diabetes type 2 wordt regelmatig ontdekt tijdens bloedonderzoek voordat duidelijke symptomen aanwezig zijn.
Mogelijke oorzaken
Diabetes type 1 en type 2 hebben verschillende oorzaken. Bij diabetes type 1 vernietigt het afweersysteem de cellen in de alvleesklier die insuline produceren.
Bij diabetes type 2 reageert het lichaam steeds minder goed op insuline en kan uiteindelijk ook de insulineproductie afnemen. Erfelijke aanleg speelt hierbij een rol. Daarnaast kunnen onder andere overgewicht, weinig lichaamsbeweging en voedingsgewoonten bijdragen aan het ontstaan van diabetes type 2. Ook mensen zonder overgewicht kunnen diabetes type 2 ontwikkelen.
Wat kan acupunctuur doen bij diabetes?
Acupunctuur is bij diabetes een aanvullende behandeling. De reguliere behandeling en controle van de bloedsuiker blijven altijd centraal staan. De behandeling met acupunctuur wordt afgestemd op het totale klachtenbeeld en het onderliggende TCM-patroon.
Afhankelijk van uw klachten kan de behandeling bijvoorbeeld gericht zijn op:
- het ondersteunen van de spijsvertering en energiehuishouding;\
- het verminderen van Damp en Flegma bij bijvoorbeeld een zwaar gevoel, vermoeidheid en spijsverteringsklachten;\
- het reguleren van Qi wanneer stress en spanning een duidelijke rol spelen;\
- het voeden van Yin bij droogte, dorst en warmteklachten;\
- het ondersteunen van Qi bij uitgesproken vermoeidheid en zwakte;\
- het bevorderen van de doorstroming van Qi en Bloed bij bijvoorbeeld koude, tintelende of gevoelloze handen en voeten.
Bij diabetes is extra voorzichtigheid nodig wanneer de gevoeligheid of doorbloeding in handen en voeten verminderd is of wanneer wondjes slecht genezen.
Wat kan Chinese kruidengeneeskunde doen bij diabetes?
Ook Chinese kruiden worden gekozen op basis van het individuele TCM-patroon. Twee mensen met dezelfde diagnose diabetes kunnen daardoor een heel andere kruidenbehandeling krijgen.
De behandeling kan bijvoorbeeld gericht zijn op:
- het versterken van Qi wanneer vermoeidheid en spijsverteringszwakte op de voorgrond staan;\
- het voeden van Yin en lichaamsvloeistoffen bij dorst en droogte;\
- het verminderen van Damp, Flegma of Damp-Hitte;\
- het reguleren van Lever-Qi wanneer stress een belangrijke invloed heeft;\
- het bevorderen van de doorstroming van Bloed wanneer tekenen van Bloedstase aanwezig zijn.
Bij gebruik van glucoseverlagende medicatie of insuline is voorzichtigheid belangrijk. Wanneer de glucoseregulatie verandert, kan ook de behoefte aan medicatie veranderen. Veranderingen in medicatie of insuline horen daarom altijd in overleg met de behandelend arts of diabetesverpleegkundige plaats te vinden. Zelfstandig verminderen of stoppen van medicatie wordt afgeraden.
Hoe kijkt de Chinese geneeskunde naar diabetes?
De Chinese geneeskunde kijkt anders naar diabetes dan de westerse geneeskunde. Waar in de reguliere geneeskunde de diagnose diabetes centraal staat, kijkt TCM naar de onderliggende disbalans die bij een individuele patiënt aanwezig is.
Klassiek wordt diabetes vaak in verband gebracht met Xiao Ke, een ziektebeeld waarbij onder andere veel dorst, veel eten, vermagering en veel plassen kunnen voorkomen. Dit beeld past echter lang niet bij iedere moderne patiënt met diabetes type 2. Zeker in een vroeg stadium kunnen juist overgewicht, een zwaar gevoel, vermoeidheid en spijsverteringsproblemen op de voorgrond staan.
Bij diabetes zijn binnen TCM vooral de Milt, Maag, Nieren en Lever belangrijk. De Milt staat onder andere voor de verwerking en omzetting van voeding en vocht. Wanneer deze functie verzwakt, kunnen volgens TCM Damp en Flegma ontstaan: begrippen voor een verminderde verwerking en ophoping van vocht en voedingsstoffen. De Nieren spelen vooral bij langdurige diabetes en Yin- of Yang-leegte een grotere rol. De Lever is belangrijk voor een vrije doorstroming van Qi en kan daardoor vooral relevant zijn wanneer stress en spanning een duidelijke invloed hebben.
Naarmate diabetes langer bestaat, kunnen daarnaast Bloedstase en Flegma een grotere rol gaan spelen. Binnen TCM beschrijft Bloedstase een onvoldoende vrije doorstroming van Bloed. Dit patroon kan bijvoorbeeld samengaan met tintelingen, gevoelloosheid en circulatieproblemen.
Een herkenbare combinatie van symptomen en lichamelijke kenmerken wordt een TCM-patroon genoemd. Alleen de meest voorkomende patronen worden hieronder besproken; andere patronen zijn mogelijk. Ook kunnen meerdere patronen tegelijkertijd aanwezig zijn en kan het patroon gedurende het ziekteverloop veranderen. Niet iedereen met hetzelfde patroon heeft alle genoemde symptomen. Het patroon wordt daarom vastgesteld op basis van het totale klachtenbeeld.
Binnen de Chinese geneeskunde hebben namen zoals Milt, Lever en Nieren een bredere betekenis dan alleen het anatomische orgaan. Lees hierover meer bij TCM Basisinformatie.
Een TCM-patroon is een herkenbare combinatie van klachten en symptomen die beschrijft welke lichaamsfuncties volgens de Chinese geneeskunde uit balans zijn. Lees meer bij TCM Basisinformatie.
Meest voorkomende TCM-patronen
Flegma-Damp
Bij dit patroon is de verwerking en verspreiding van voeding en vocht volgens TCM verminderd. Hierdoor ontstaat een ophoping die wordt aangeduid als Damp en Flegma. Dit patroon wordt vooral gezien bij diabetes type 2 en kan al aanwezig zijn voordat diabetes volledig is ontwikkeld.
Veel voorkomende symptomen: een zwaar en loom gevoel, vermoeidheid, een plakkerig gevoel in de mond, een vol of opgeblazen gevoel in de buik, boeren of reflux, wisselende ontlasting en soms duizeligheid of een ‘wattig’ gevoel in het hoofd. Overgewicht komt regelmatig voor, maar is niet noodzakelijk.
Damp-Hitte
Wanneer Damp samengaat met Hitte ontstaat een ander beeld. Dit kan zich vooral uiten in spijsverterings- en urinewegklachten en wordt volgens de TCM-bron onder andere geassocieerd met een rijk voedingspatroon en overmatig alcoholgebruik.
Veel voorkomende symptomen: matige dorst, een droge of bittere mond, slechte adem, een vol gevoel in maag of buik, sterk ruikende of moeizame ontlasting, donkere of troebele urine, jeuk en een neiging tot terugkerende huidinfecties of schimmelinfecties.
Disharmonie tussen Lever en Milt met Hitte
Hierbij speelt stress een belangrijke rol. Langdurige spanning kan volgens TCM de vrije beweging van Lever-Qi verstoren. Dit kan vervolgens de Milt en daarmee de spijsvertering beïnvloeden en samengaan met Hitte.
Veel voorkomende symptomen: prikkelbaarheid, stressgevoeligheid, droge mond of keel, bittere smaak, wisselende eetlust, opgeblazen gevoel, boeren, zuurbranden, wisselende ontlasting en gespannen spieren in nek en schouders. Hoofdpijn kan eveneens voorkomen. De klachten worden vaak duidelijk erger tijdens perioden van stress.
Qi- en Yin-leegte
Qi- en Yin-leegte wordt in de gebruikte TCM-bron beschreven als een veelvoorkomend patroon bij chronische diabetes. Qi staat hier onder andere voor functionele energie, terwijl Yin betrekking heeft op voedende en bevochtigende lichaamsfuncties.
Veel voorkomende symptomen: duidelijke vermoeidheid en zwakte, droge mond en keel, lichte tot matige dorst, droge huid, kortademigheid, spontaan zweten of licht nachtzweten, zwakke of pijnlijke onderrug en benen en soms tintelingen of wazig zien. Zowel losse ontlasting als constipatie kan voorkomen.
Nier-, Hart- en Lever-Yin-leegte
Bij langer bestaande diabetes kan Yin-leegte volgens TCM dieper worden en vooral de Nieren, Lever en het Hart beïnvloeden. Droogte en zogenaamde Leegte-Hitte komen dan sterker op de voorgrond.
Veel voorkomende symptomen: uitgesproken dorst en droogte, veel plassen en nachtelijk plassen, warmte in handen en voeten, opvliegers, nachtzweten, pijn of zwakte van onderrug en knieën, droge ogen, wazig zien, duizeligheid en oorsuizen. Gewichtsverlies kan voorkomen.
Nier- en Hart-Yang- en Yin-leegte
Dit is een dieper leegtepatroon dat in de bron vooral wordt beschreven bij langdurige diabetes. Zowel de verwarmende als de voedende functies zijn dan verzwakt. Hierdoor kunnen warmteverschijnselen in het bovenlichaam samengaan met duidelijke koude en zwakte in het onderlichaam.
Veel voorkomende symptomen: veel en frequent plassen, nachtelijk plassen, vermoeidheid, zwakte van onderrug en benen, koude voeten en benen, diarree kort na het eten, maar tegelijkertijd bijvoorbeeld een droge mond, opvliegers, zweten of slapeloosheid.
Bloedstase
Bloedstase wordt vooral belangrijk bij langdurige diabetes en wordt in de TCM-bron sterk gekoppeld aan complicaties waarbij de bloedvaten en perifere circulatie betrokken zijn. Het komt vaak niet alleen voor, maar naast bijvoorbeeld Qi- of Yin-leegte of Flegma.
Veel voorkomende symptomen: tintelingen en gevoelloosheid in handen of voeten, koude of verkleurde extremiteiten, circulatieproblemen, pijn op een vaste plaats en wondjes die langzaam genezen. Bij verder gevorderde ziekte kunnen ook oog-, nier- en cardiovasculaire problemen voorkomen.
Diabetes en complicaties
Langdurig verhoogde bloedsuikerwaarden kunnen onder andere de kleine en grote bloedvaten en zenuwen beschadigen. Hierdoor kunnen complicaties ontstaan zoals:
- perifere neuropathie: tintelingen, branderigheid, pijn of verminderd gevoel in handen en voeten;
- retinopathie: beschadiging van het netvlies en vermindering van het gezichtsvermogen;
- nefropathie: beschadiging van de nieren;
- hart- en vaatziekten: waaronder problemen met de perifere doorbloeding;
- huid- en wondproblemen: wondjes kunnen langzamer genezen en infecties kunnen gemakkelijker ontstaan.
Deze complicaties vragen altijd om reguliere medische beoordeling en behandeling. Binnen de Chinese geneeskunde wordt de aanvullende behandeling vervolgens afgestemd op zowel de complicatie als het onderliggende patroon. Bij langdurige diabetes spelen daarbij volgens de gebruikte TCM-bron vooral Bloedstase, Flegma en verschillende vormen van leegte een rol.
Prognose
Diabetes is een chronische aandoening. Acupunctuur en Chinese kruidengeneeskunde zijn daarom niet bedoeld als vervanging van medische behandeling of als methode om diabetes te genezen.
Wat met aanvullende behandeling bereikt kan worden, hangt onder andere af van het type diabetes, de duur van de aandoening, de glucoseregulatie, aanwezige klachten en complicaties en het onderliggende TCM-patroon. Bij diabetes type 2 zijn daarnaast voeding, lichaamsbeweging, slaap, gewicht en stress belangrijke factoren.
In het begin kan bijvoorbeeld eenmaal per week behandeld worden, waarna de frequentie afhankelijk van het verloop kan worden aangepast. Bij chronische of complexe klachten is doorgaans een langer behandeltraject nodig. Kruiden kunnen eventueel dagelijks tussen de acupunctuurbehandelingen door worden gebruikt, mits dit veilig kan worden gecombineerd met de reguliere behandeling.
Wanneer contact opnemen met een arts?
Diabetes vereist reguliere medische begeleiding. Neem daarnaast contact op met uw arts bij nieuwe of toenemende klachten zoals verminderd gevoel in handen of voeten, slecht genezende wondjes, veranderingen in het gezichtsvermogen of duidelijke veranderingen in de bloedsuikerwaarden.
Bij tekenen van een ernstige hypo- of hyperglykemie is snelle medische beoordeling noodzakelijk.
Contact
Wilt u weten of acupunctuur of Chinese kruidengeneeskunde aanvullend iets voor uw klachten bij diabetes kan betekenen? Tijdens de eerste afspraak bespreken we uw klachten, medische behandeling en algemene gezondheid. Op basis daarvan wordt bekeken welk TCM-patroon op de voorgrond staat en welke behandeling daarbij past.
Acupunctuur en Chinese kruidengeneeskunde worden bij diabetes altijd aanvullend gebruikt en vervangen de reguliere controle en behandeling niet.