Diarree
Diarree betekent dat de ontlasting dun of waterig is en vaker komt dan normaal. De klachten kunnen plotseling ontstaan, bijvoorbeeld door een darminfectie of verkeerd gevallen voeding, maar ook langdurig of steeds terugkerend aanwezig zijn.
Sommige mensen hebben vooral dunne ontlasting zonder veel andere klachten. Bij anderen gaat diarree samen met buikkrampen, een opgeblazen gevoel, misselijkheid, vermoeidheid of een sterke aandrang om naar het toilet te gaan. Ook het moment waarop de diarree optreedt kan verschillen: bijvoorbeeld na het eten, tijdens stressvolle periodes of vroeg in de ochtend.
Binnen de Chinese geneeskunde wordt niet alleen gekeken of er diarree is, maar ook naar het karakter ervan en de omstandigheden waaronder deze optreedt. Op basis van dit totaalbeeld worden acupunctuur en Chinese kruiden afgestemd.
Westerse aandoeningen die diarree kunnen veroorzaken
Diarree is een symptoom en geen aandoening op zichzelf. Mogelijke oorzaken zijn onder andere:
- infecties door een virus, bacterie of parasiet
- voedselvergiftiging
- prikkelbare-darmsyndroom (PDS)
- voedselintoleranties, zoals lactose-intolerantie, of coeliakie
- inflammatoire darmziekten, zoals de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa
- bijwerking van medicatie, zoals antibiotica, bepaalde bloedsuikerverlagende middelen of laxeermiddelen
- hyperthyreoïdie
Wanneer contact opnemen met de huisarts?
Diarree kost het lichaam vocht en zouten; vooral bij hevige diarree is voldoende drinken belangrijk. Neem contact op met een arts bij ernstige of aanhoudende klachten, tekenen van uitdroging (zoals sterke dorst, weinig plassen of duizeligheid), bloed in de ontlasting, hoge koorts, hevige buikpijn, onverklaard gewichtsverlies, of wanneer diarree steeds terugkomt zonder duidelijke oorzaak. Bij jonge kinderen en ouderen kan uitdroging sneller optreden; wacht dan niet te lang met medische beoordeling. Bij langdurige diarree is het belangrijk dat onderliggende aandoeningen zoals coeliakie, inflammatoire darmziekten of een chronische infectie ook medisch worden onderzocht, en niet alleen vanuit TCM worden benaderd.
Mogelijke oorzaken
Acute diarree ontstaat vaak door een infectie met een virus, bacterie of parasiet, door voedselvergiftiging, een verandering in voeding of als bijwerking van medicatie. Meestal verdwijnen deze klachten binnen enkele dagen vanzelf.
Bij chronische of terugkerende diarree speelt vaak een onderliggende zwakte van de spijsvertering mee, bijvoorbeeld na een langdurige infectie, na antibioticagebruik of door langdurige overbelasting en uitputting.
Ook stress en spanning kunnen de darmbeweging beïnvloeden en diarree uitlokken of verergeren, zeker wanneer de klachten duidelijk samenhangen met emoties of drukke periodes.
Wat kan acupunctuur doen bij diarree?
Bij acupunctuur wordt gekeken naar het type diarree en de klachten die daarbij optreden. Diarree die vooral door stress ontstaat, vraagt om een andere behandeling dan langdurige dunne ontlasting die samengaat met vermoeidheid, of acute diarree met een branderig gevoel en sterk ruikende ontlasting.
Tijdens en direct na een behandeling kan acupunctuur onder andere gericht zijn op:
- het reguleren van de darmfunctie en stoelgang\
- het verminderen van buikkrampen en een opgeblazen gevoel\
- het kalmeren van de invloed van stress en spanning op de darmen\
- het verlichten van een acuut branderig of onrustig gevoel bij hevige diarree
Welke acupunctuurpunten worden gebruikt, hangt af van het totale klachtenbeeld en kan tijdens het behandeltraject worden aangepast.
Wat kan Chinese kruidengeneeskunde doen bij diarree?
Chinese kruiden kunnen vooral interessant zijn wanneer diarree langer bestaat of regelmatig terugkomt. Anders dan acupunctuur worden kruiden dagelijks tussen de behandelingen door gebruikt, om de spijsvertering geleidelijk op te bouwen en te ondersteunen.
Afhankelijk van het patroon kan de kruidenbehandeling onder andere gericht zijn op:
- het structureel versterken van een zwakke spijsvertering\
- het verminderen van overmatige vochtophoping (Damp) in het spijsverteringsstelsel\
- het verwarmen van de spijsvertering bij klachten die verbeteren door warmte\
- het verminderen van Hitte of Damp-Hitte bij acute, branderige klachten\
- het ondersteunen van Milt en Nier bij langdurige, diepere klachten
Chinese kruiden en acupunctuur werken op hun eigen manier en kunnen elkaar aanvullen.
Hoe kijkt de Chinese geneeskunde naar diarree?
Binnen de traditionele Chinese geneeskunde (TCM) wordt diarree niet als één vast probleem gezien. De westerse diagnose of klacht vormt het uitgangspunt, waarna wordt gekeken welke onderliggende disbalans de klachten veroorzaakt of in stand houdt.
Bij diarree spelen vooral de TCM-orgaansystemen Milt, Maag en de Darmen een rol. Met deze namen worden bredere functionele systemen bedoeld dan alleen de anatomische organen. De Milt wordt binnen TCM gekoppeld aan het verwerken van voeding en het verdelen van voedingsstoffen en vocht. Wanneer deze functie onvoldoende werkt, kan vocht zich ophopen; dit wordt Damp genoemd en kan zich uiten als dunne ontlasting, een zwaar of opgeblazen gevoel en vermoeidheid. De Maag verwerkt voeding in een eerdere fase; wanneer voeding hier tijdelijk blijft "hangen", kan dit eveneens tot diarree bijdragen.
Ook de Lever kan een rol spelen. Binnen TCM wordt de Lever verbonden met een vrije en gelijkmatige doorstroming van Qi. Bij spanning of stress kan deze doorstroming verstoord raken en de spijsvertering beïnvloeden — een herkenbaar voorbeeld is plotselinge aandrang of diarree tijdens stressvolle situaties.
Bij langdurige klachten kan daarnaast sprake zijn van een tekort aan Yang, de verwarmende en ondersteunende functie van het lichaam. Diarree gaat dan vaak samen met kou, vermoeidheid en klachten die verbeteren door warmte; hierbij kan naast de Milt ook de Nier betrokken zijn.
Een herkenbare combinatie van dergelijke klachten en kenmerken wordt een TCM-patroon genoemd. Hieronder worden alleen de meest voorkomende patronen besproken. Andere patronen zijn mogelijk en meerdere patronen kunnen tegelijk voorkomen, waardoor u zich in meer dan één patroon kunt herkennen. Niet iedereen met hetzelfde patroon heeft alle genoemde symptomen. Het patroon wordt vastgesteld op basis van het totale klachtenbeeld.
Meest voorkomende TCM-patronen bij diarree
Milt-Qi-leegte
Bij Milt-Qi-leegte is de spijsvertering onvoldoende sterk om voeding en vocht goed te verwerken, waardoor gemakkelijk dunne ontlasting ontstaat. Dit patroon komt vooral voor bij chronische of regelmatig terugkerende klachten en kan samengaan met Damp.
Veel voorkomende symptomen: langdurig zachte of dunne ontlasting, soms aandrang kort na het eten, opgeblazen gevoel, verminderde eetlust, vermoeidheid en een zwaar gevoel in het lichaam.
Voorbeelden van westerse aandoeningen: PDS met diarree, functionele diarree en sommige vormen van voedselintolerantie of malabsorptie.
Lever-Milt disharmonie
Bij dit patroon verstoort spanning de normale werking van de spijsvertering, waardoor de darmen sterk kunnen reageren op stress, frustratie of emotionele belasting.
Veel voorkomende symptomen: diarree of plotselinge aandrang tijdens stress, buikkrampen voorafgaand aan de ontlasting, een opgeblazen of gespannen buik, verbetering na ontlasting of het laten van winden, en soms afwisseling met obstipatie. Prikkelbaarheid of gespannen schouders kunnen daarnaast voorkomen.
Voorbeelden van westerse aandoeningen: vooral PDS en andere functionele darmklachten waarbij stress een duidelijke invloed heeft.
Damp-Hitte in de Darmen
Damp-Hitte beschrijft een combinatie van ophoping van vocht en tekenen van warmte, en geeft meestal een actiever klachtenbeeld dan Milt-Qi-leegte.
Veel voorkomende symptomen: plotselinge of frequente diarree, sterke aandrang, sterk ruikende ontlasting, buikpijn, een branderig gevoel rond de anus en soms slijm. Misselijkheid, dorst of een warm gevoel kunnen daarnaast optreden.
Voorbeelden van westerse aandoeningen: acute gastro-enteritis en sommige inflammatoire of infectieuze darmaandoeningen. Bij een mogelijke infectie of darmontsteking is medische diagnostiek belangrijk.
Kou-Damp in de spijsvertering
Bij dit patroon wordt de spijsvertering tijdelijk gehinderd door een combinatie van Kou en Damp. Het kan ontstaan na veel koude of rauwe voeding, maar ook bij mensen die gevoelig zijn voor kou.
Veel voorkomende symptomen: waterige of dunne ontlasting, buikkrampen, een zwaar of vol gevoel in de buik, misselijkheid en verminderde eetlust. De buik kan koud aanvoelen; warmte wordt vaak als prettig ervaren.
Voorbeelden van westerse aandoeningen: acute of terugkerende functionele diarree en sommige vormen van gastro-enteritis.
Voedselstagnatie
Bij voedselstagnatie is de Maag tijdelijk overbelast, bijvoorbeeld na te veel eten, snel eten of een zware maaltijd.
Veel voorkomende symptomen: diarree met onverteerde voedselresten, sterk ruikende ontlasting, een opgeblazen buik, oprispingen of boeren, misselijkheid en een vol gevoel. De klachten nemen vaak af na ontlasting of boeren.
Voorbeelden van westerse aandoeningen: acute spijsverteringsklachten na overmatig eten en sommige vormen van functionele dyspepsie met diarree.
Milt- en Nier-Yang-leegte
Dit patroon kan ontstaan wanneer een zwakke spijsvertering langdurig bestaat en ook de verwarmende functie van de Nier onvoldoende wordt. Het is een dieper leegtepatroon dan Milt-Qi-leegte.
Veel voorkomende symptomen: langdurige of terugkerende waterige diarree, soms vooral vroeg in de ochtend, onverteerd voedsel in de ontlasting, vermoeidheid, snel koud zijn en koude handen of voeten. Buikklachten kunnen verbeteren door warmte en lichte druk; ook lage rugklachten kunnen voorkomen.
Voorbeelden van westerse aandoeningen: chronische functionele diarree, PDS en sommige aandoeningen waarbij langdurige diarree of malabsorptie voorkomt.
Prognose
Hoe snel diarree verbetert, hangt sterk af van de oorzaak. Een tijdelijk verstoorde darmfunctie kan relatief snel herstellen, terwijl langdurige of steeds terugkerende klachten doorgaans meer tijd vragen.
In de beginfase wordt acupunctuur meestal ongeveer eenmaal per week toegepast; bij hevige of hardnekkige klachten kan tijdelijk een hogere frequentie van twee tot drie keer per week passend zijn. Naarmate de klachten stabieler worden, kan de frequentie worden afgebouwd. Chinese kruiden kunnen dagelijks worden gebruikt en gedurende het behandeltraject worden aangepast. Dit zijn richtlijnen en geen vaste regels; de daadwerkelijke duur en frequentie hangen af van de oorzaak, ernst en duur van de klachten.
Contact
Heeft u regelmatig last van diarree en wilt u weten of acupunctuur en/of Chinese kruidengeneeskunde bij uw klachten kan passen? Tijdens een eerste consult bespreken we uw klachten, spijsvertering, leefstijl en algemene gezondheid. Op basis daarvan bekijken we welk TCM-patroon het meest waarschijnlijk is en welke behandeling daarbij past.