Misselijkheid en braken
Misselijkheid is een onaangenaam gevoel in de maag dat vaak gepaard gaat met het gevoel te moeten overgeven. Braken is het krachtig naar buiten brengen van de maaginhoud. Beide kunnen plotseling ontstaan, bijvoorbeeld bij een buikgriep of voedselvergiftiging, maar ook regelmatig terugkeren of langere tijd aanwezig blijven.
De oorzaak kan sterk verschillen. Misselijkheid kan bijvoorbeeld samenhangen met een maag-darmaandoening, zwangerschap, migraine, reisziekte, medicatie of spanning en stress. Soms staat vooral de misselijkheid op de voorgrond, terwijl iemand nauwelijks of helemaal niet hoeft te braken.
Acupunctuur en Chinese kruidengeneeskunde kunnen worden ingezet om misselijkheid en braken te behandelen. Binnen de Chinese geneeskunde wordt daarbij niet alleen gekeken naar het symptoom, maar vooral naar waarom de normale werking van de maag verstoord is geraakt. De behandeling verschilt daarom per persoon en per oorzaak.
Bij het terugstromen van voedsel of maaginhoud zonder echte misselijkheid en braakneigingen past de klacht mogelijk beter bij Regurgitatie.
Veel voorkomende oorzaken van misselijkheid en braken
Misselijkheid en braken kunnen onder andere voorkomen bij:
- buikgriep en andere maag-darminfecties;
- voedselvergiftiging;
- gastritis en maagzweren;
- vertraagde maaglediging (gastroparese);
- reflux en andere spijsverteringsproblemen;
- migraine;
- aandoeningen van het evenwichtsorgaan, waaronder de ziekte van Ménière;
- galblaas- of leveraandoeningen;
- zwangerschap;
- reisziekte;
- stress, angst en paniek;
- bepaalde medicijnen, chemotherapie en radiotherapie.
Bij acute misselijkheid is de oorzaak vaak tijdelijk. Bij terugkerende of chronische misselijkheid is het belangrijk om te onderzoeken waarom de klacht blijft bestaan.
Wat kan acupunctuur doen bij misselijkheid en braken?
Bij acupunctuur wordt gekeken naar het soort misselijkheid, mogelijke uitlokkende factoren en andere klachten die tegelijkertijd aanwezig zijn. Zo kan misselijkheid na zwaar eten om een andere behandeling vragen dan misselijkheid door stress, zwangerschap of een verzwakte spijsvertering.
Een belangrijk uitgangspunt is het herstellen van de normale neerwaartse beweging van de Maag-Qi. Hiermee bedoelt de Chinese geneeskunde de functie waarmee de maag voedsel verder door het spijsverteringsstelsel transporteert. Bij misselijkheid en braken beweegt deze functie als het ware de verkeerde kant op.
De behandeling kan onder andere gericht zijn op:
- de Maag tot rust brengen en misselijkheid verminderen;\
- de normale neerwaartse beweging van de Maag-Qi herstellen;\
- spanning en stagnatie verminderen wanneer stress een rol speelt;\
- Damp en Flegma verminderen bij een zwaar, vol of slijmerig gevoel;\
- de spijsvertering ondersteunen wanneer deze verzwakt is;\
- Kou of Hitte behandelen wanneer deze de maagfunctie verstoort.
Wat kan Chinese kruidengeneeskunde doen bij misselijkheid en braken?
Chinese kruiden kunnen vooral interessant zijn wanneer misselijkheid regelmatig terugkomt of onderdeel is van een breder patroon van spijsverteringsklachten. De samenstelling wordt aangepast aan de onderliggende oorzaak.
Bij de ene persoon kan bijvoorbeeld sprake zijn van ophoping van voedsel of vocht, terwijl bij iemand anders juist een verzwakte spijsvertering aanwezig is. Ook stress, Hitte, Kou en uitdroging van de maag kunnen een rol spelen.
De behandeling kan onder andere gericht zijn op:
- misselijkheid en braken verminderen en de Maag-Qi laten dalen;\
- opgehoopt voedsel beter laten verwerken;\
- Damp en Flegma transformeren;\
- Kou verdrijven of Hitte verminderen;\
- de Milt en Maag versterken bij een zwakke spijsvertering;\
- de Maag voeden wanneer langdurige klachten tot droogte en Yin-leegte hebben geleid.
Acupunctuur en kruiden kunnen afzonderlijk worden toegepast, maar kunnen elkaar ook aanvullen.
Hoe kijkt de Chinese geneeskunde naar misselijkheid en braken?
Binnen de Chinese geneeskunde speelt het Maag-orgaansysteem vanzelfsprekend een centrale rol. De Maag ontvangt voedsel en moet de verteerde inhoud vervolgens verder naar beneden laten bewegen. Deze neerwaartse beweging wordt de dalende functie van Maag-Qi genoemd.
Wanneer deze beweging wordt geblokkeerd of verzwakt, kan Maag-Qi juist omhoog bewegen. Dit wordt rebellerende Maag-Qi genoemd en kan zich uiten als misselijkheid, boeren, kokhalzen of braken.
Verschillende verstoringen kunnen dit veroorzaken. Damp of Flegma kan bijvoorbeeld de maag als het ware belasten en de normale beweging belemmeren. Voedselstagnatie ontstaat wanneer voedsel onvoldoende wordt verwerkt en zich ophoopt. Bij Lever-Qi-stagnatie kan spanning of stress de maagfunctie verstoren. Daarnaast kunnen Kou en Hitte de normale werking van de maag beïnvloeden.
Bij langdurige klachten kan juist een tekort ontstaan. Een zwakke Milt-Qi kan ervoor zorgen dat voedsel en vocht minder goed worden verwerkt, terwijl een tekort aan Maag-Yin vooral gepaard kan gaan met droogte en een gevoelige of geïrriteerde maag.
Meer uitleg over Qi, Yin en Yang, Damp, Flegma en de verschillende orgaansystemen vindt u bij TCM Basisinformatie.
Een TCM-orgaansysteem omvat meer dan alleen het anatomische orgaan. Het beschrijft een geheel van functies en onderlinge relaties binnen het lichaam.
Een herkenbare combinatie van klachten en symptomen wordt binnen de Chinese geneeskunde een TCM-patroon genoemd. Het patroon helpt bepalen welke behandeling het beste bij iemand past.
Hieronder worden alleen enkele van de meest voorkomende patronen bij misselijkheid en braken besproken. Andere patronen zijn mogelijk en meerdere patronen kunnen tegelijkertijd aanwezig zijn. U hoeft bovendien niet alle genoemde symptomen van een patroon te hebben. Het patroon wordt vastgesteld op basis van het totale klachtenbeeld.
Meest voorkomende TCM-patronen bij misselijkheid en braken
Lever-Qi verstoort de Maag
Bij dit patroon verstoren spanning, frustratie of andere emotionele belasting de normale beweging van de maag. Misselijkheid kan daardoor duidelijk toenemen tijdens perioden van stress. Wanneer dit langdurig speelt, kunnen ook andere verstoringen ontstaan, zoals Hitte, Flegma of een verzwakte spijsvertering.
Veel voorkomende symptomen:
- terugkerende misselijkheid die erger wordt bij stress;
- soms braken;
- een vol of gespannen gevoel in de bovenbuik of borst;
- boeren, indigestie, brandend maagzuur of reflux;
- wisselende eetlust;
- prikkelbaarheid, frustratie of gespannenheid;
- soms afwisselend constipatie en diarree.
Voorbeelden van westerse aandoeningen: functionele dyspepsie, chronische gastritis, refluxklachten, stressgerelateerde maagklachten, migraine en soms zwangerschapsmisselijkheid.
Flegma-Damp in de Maag
Bij dit patroon hopen vocht en Flegma zich op in het spijsverteringsstelsel. Hierdoor wordt de normale neerwaartse beweging van de maag belemmerd. De klachten kunnen bijvoorbeeld erger zijn in de ochtend of door sterke geuren.
Veel voorkomende symptomen:
- misselijkheid en eventueel braken;
- vol of opgeblazen gevoel in de bovenbuik;
- weinig eetlust;
- boeren of reflux;
- zwaar of loom gevoel;
- duizeligheid of een wazig gevoel in het hoofd;
- plakkerig gevoel in de mond of veel slijm;
- soms braken van waterig of slijmerig materiaal.
Voorbeelden van westerse aandoeningen: chronische gastritis, functionele dyspepsie, ochtendmisselijkheid en klachten waarbij duizeligheid en misselijkheid samengaan, zoals de ziekte van Ménière.
Voedselstagnatie
Voedselstagnatie ontstaat wanneer voedsel onvoldoende wordt verwerkt en als het ware in de maag blijft liggen. Het patroon kan acuut ontstaan na te veel of zwaar eten, maar bij een zwakkere spijsvertering ook regelmatig terugkomen.
Veel voorkomende symptomen:
- misselijkheid na eten;
- braken van zuur of gedeeltelijk onverteerd voedsel;
- vol en opgezet gevoel in maag en buik;
- weinig eetlust of afkeer van eten;
- sterk of onaangenaam boeren;
- slechte adem;
- buikpijn of druk die vaak vermindert na braken;
- constipatie of juist sterk ruikende, losse ontlasting.
Voorbeelden van westerse aandoeningen: acute indigestie, functionele dyspepsie en maagklachten na overmatig of zwaar eten.
Milt- en Maag-Qi-leegte
Wanneer de spijsvertering verzwakt is, wordt voedsel minder efficiënt verwerkt en kan de normale neerwaartse beweging van de maag onvoldoende worden ondersteund. Dit patroon geeft meestal chronische of terugkerende klachten.
Veel voorkomende symptomen:
- terugkerende, relatief milde misselijkheid;
- soms braken na eten;
- snel vol zitten of een opgeblazen gevoel;
- verminderde eetlust;
- vermoeidheid, vooral na inspanning of eten;
- losse ontlasting;
- klachten die erger worden door rauw, koud of moeilijk verteerbaar voedsel;
- soms een voorkeur voor warmte.
Voorbeelden van westerse aandoeningen: functionele dyspepsie, chronische gastritis, voedselintoleranties en langdurige spijsverteringszwakte.
Kou in de Maag
Kou kan de normale beweging van de maag vertragen en blokkeren. Dit kan plotseling ontstaan, bijvoorbeeld na blootstelling aan kou of veel koud voedsel, maar kan ook voorkomen wanneer de spijsvertering van zichzelf onvoldoende warmte en kracht heeft.
Veel voorkomende symptomen:
- misselijkheid en relatief gemakkelijk braken;
- waterig braaksel of onverteerd voedsel;
- krampende pijn in de bovenbuik;
- klachten die verbeteren door warmte;
- koude handen of voeten;
- weinig eetlust;
- soms dunne ontlasting.
Voorbeelden van westerse aandoeningen: acute gastro-enteritis, functionele maagkrampen en sommige vormen van chronische gastritis of dyspepsie.
Damp-Hitte in Maag en Milt
Bij Damp-Hitte is er zowel ophoping als warmte in het spijsverteringsstelsel. Het patroon kan bijvoorbeeld ontstaan na een acute maag-darminfectie, maar ook bij langdurige verstoring van de spijsvertering.
Veel voorkomende symptomen:
- misselijkheid en braken;
- zwaar en loom gevoel;
- vol of gespannen gevoel in de bovenbuik;
- weinig eetlust;
- een onaangename of bittere smaak;
- dorst, soms zonder veel te willen drinken;
- donkere of geconcentreerde urine;
- soms diarree of trage ontlasting.
Voorbeelden van westerse aandoeningen: acute gastro-enteritis, voedselvergiftiging en bepaalde ontstekingsachtige maag- of galblaasklachten.
Maag-Yin-leegte
Bij langdurige maagklachten kan het voedende en bevochtigende aspect van de maag verzwakken. Hierdoor wordt de maag droger en gevoeliger en kan de neerwaartse beweging van Maag-Qi opnieuw worden verstoord.
Veel voorkomende symptomen:
- chronische of vrijwel voortdurende misselijkheid;
- droog kokhalzen of slechts kleine hoeveelheden braken;
- zeurend, branderig of moeilijk te omschrijven ongemak in de bovenbuik;
- hongerig gevoel zonder veel te willen eten;
- droge mond en keel;
- droge ontlasting of constipatie;
- soms klachten in de vroege ochtend.
Voorbeelden van westerse aandoeningen: chronische of atrofische gastritis, langdurige refluxklachten, maagzweren en chronische functionele dyspepsie.
Wanneer is medisch onderzoek belangrijk?
Misselijkheid en braken zijn vaak onschuldig en tijdelijk, maar kunnen ook een symptoom zijn van een aandoening waarvoor medische beoordeling nodig is.
Neem contact op met een arts bij onder andere aanhoudend of ernstig braken, tekenen van uitdroging, bloed in het braaksel, hevige of toenemende buikpijn, hoge koorts, onverklaard gewichtsverlies of wanneer u nauwelijks vocht binnen kunt houden. Ook bij langdurige of steeds terugkerende misselijkheid zonder duidelijke oorzaak is onderzoek verstandig.
Bij ernstige acute klachten is acupunctuur of kruidengeneeskunde geen vervanging voor noodzakelijke reguliere medische diagnostiek of behandeling.
Prognose
Hoe snel misselijkheid en braken verbeteren hangt sterk af van de oorzaak. Acute klachten door bijvoorbeeld een tijdelijke verstoring van de spijsvertering kunnen relatief snel veranderen. Bij chronische misselijkheid is meestal meer tijd nodig, vooral wanneer de klachten al lang bestaan of samengaan met een verzwakte spijsvertering, stress, Flegma-Damp of Maag-Yin-leegte.
Als richtlijn wordt in het begin vaak één behandeling per week aangehouden. Bij hevige acute klachten kan tijdelijk vaker behandelen passend zijn. Zodra de klachten duidelijk afnemen, kan de frequentie worden verminderd. Bij chronische klachten wordt daarnaast gekeken naar voeding, leefstijl en eventuele factoren die de klachten steeds opnieuw uitlokken.
Contact
Heeft u regelmatig last van misselijkheid of braken en wilt u weten of acupunctuur of Chinese kruidengeneeskunde iets voor uw klachten kan betekenen? Neem gerust contact op. Tijdens de eerste afspraak bespreken we uw klachten, mogelijke oorzaken en uw algemene gezondheid om te bepalen welke behandeling het beste bij uw situatie past.