Goedaardige prostaatvergroting (BPH)
Een goedaardige prostaatvergroting, ook wel benigne prostaathyperplasie (BPH) genoemd, komt veel voor bij mannen vanaf ongeveer 50 jaar. De prostaat ligt rondom het eerste gedeelte van de urinebuis. Wanneer het prostaatweefsel toeneemt, kan dit de doorgang van urine belemmeren.
Hierdoor kan het moeilijker worden om te beginnen met plassen, kan de urinestraal zwakker worden en kan het gevoel ontstaan dat de blaas niet volledig leeg is. Andere mannen hebben juist vooral last van vaak moeten plassen, sterke aandrang of meerdere keren per nacht naar het toilet moeten.
Binnen de Chinese geneeskunde wordt niet alleen gekeken naar de prostaatvergroting zelf. Het totale klachtenbeeld bepaalt welk TCM-patroon op de voorgrond staat. Acupunctuur en Chinese kruidengeneeskunde kunnen aanvullend worden ingezet bij de daarmee samenhangende urinewegklachten.
Veel voorkomende symptomen
Een vergrote prostaat hoeft niet altijd klachten te veroorzaken. Wanneer dit wel gebeurt, kunnen zowel problemen met de urinestroom als problemen met de opslag van urine ontstaan.
Veel voorkomende klachten zijn:
- moeite om te beginnen met plassen;
- moeten persen om de urinestroom op gang te brengen;
- een zwakke, langzame of onderbroken urinestraal;
- nadruppelen;
- het gevoel dat de blaas niet volledig leeg is;
- vaker moeten plassen;
- plotselinge sterke aandrang;
- 's nachts meerdere keren moeten plassen;
- soms urineverlies door sterke aandrang.
De grootte van de prostaat en de ernst van de klachten hoeven niet altijd gelijk op te gaan.
Mogelijke oorzaken
BPH ontstaat door een goedaardige toename van prostaatweefsel. Het komt vaker voor naarmate mannen ouder worden. Hormonale veranderingen spelen waarschijnlijk een belangrijke rol, hoewel de precieze mechanismen complex zijn.
Doordat de prostaat rondom de urinebuis ligt, kan vergroting de uitstroom van urine uit de blaas bemoeilijken. Daarnaast kunnen veranderingen in de werking van de blaas ontstaan. Hierdoor kunnen zowel obstructieve klachten, zoals een zwakke urinestraal, als klachten zoals frequent urineren en sterke aandrang optreden.
Een goedaardige prostaatvergroting is geen prostaatkanker. De aandoeningen kunnen echter wel tegelijkertijd voorkomen en sommige klachten kunnen op elkaar lijken. Nieuwe of toenemende plasproblemen verdienen daarom reguliere medische beoordeling.
Wat kan acupunctuur doen bij een goedaardige prostaatvergroting?
Bij acupunctuur wordt de behandeling afgestemd op de urinewegklachten en het onderliggende TCM-patroon. Er wordt onder andere gekeken naar de kracht van de urinestraal, hoe vaak u plast, of u moet persen, hoeveel keer u 's nachts moet plassen en of er sprake is van pijn, warmte, koude of een gevoel van druk in de onderbuik.
Ook andere klachten kunnen richting geven aan de behandeling. Bij de ene man staan bijvoorbeeld stress en spanning op de voorgrond, terwijl bij een ander vooral vermoeidheid, koude of tekenen van Damp aanwezig zijn.
Afhankelijk van het patroon kan acupunctuur gericht zijn op:
- de urinelozing en functie van de Blaas ondersteunen;\
- de doorstroming van Qi in de onderbuik verbeteren;\
- stagnatie van Qi en Bloed verminderen;\
- Damp, Hitte of Flegma verminderen wanneer deze een rol spelen;\
- Milt-Qi ondersteunen bij algemene Qi-leegte;\
- Nier-Yang versterken bij koude en een zwakke urinestroom;\
- Nier-Yin ondersteunen wanneer droogte en relatieve Hitte aanwezig zijn.
Acupunctuur is hierbij een aanvullende behandeling. Een lichamelijke obstructie door de prostaat wordt niet door een TCM-patroon vervangen of verklaard.
Wat kan Chinese kruidengeneeskunde doen bij een goedaardige prostaatvergroting?
Chinese kruiden worden eveneens afgestemd op het totale klachtenbeeld. Daardoor kan de behandeling bij twee mannen met dezelfde diagnose BPH verschillend zijn.
Bij duidelijke Damp-Hitte kan de nadruk bijvoorbeeld liggen op het verminderen van Damp en Hitte en het ondersteunen van de urinelozing. Bij een chronischer beeld met Flegma of Bloedstase wordt binnen TCM meer gericht op het verminderen van ophoping en stagnatie. Wanneer juist een leegte van Milt of Nier op de voorgrond staat, ligt de nadruk meer op versterken.
Afhankelijk van het patroon kan Chinese kruidengeneeskunde gericht zijn op:
- de urinelozing ondersteunen;\
- Lever-Qi reguleren;\
- de doorstroming van Qi en Bloed verbeteren;\
- Damp en Hitte verminderen;\
- Flegma verminderen;\
- Milt-Qi versterken;\
- Nier-Yang verwarmen en versterken;\
- Nier-Yin voeden.
Chinese kruiden kunnen dagelijks tussen acupunctuurbehandelingen door worden gebruikt. Bij gebruik van medicijnen voor prostaatklachten of andere aandoeningen wordt rekening gehouden met mogelijke interacties en de reguliere behandeling.
Hoe kijkt de Chinese geneeskunde naar een goedaardige prostaatvergroting?
De prostaat wordt in de klassieke Chinese geneeskunde niet als afzonderlijk TCM-orgaansysteem beschreven. In de moderne TCM wordt de prostaat vooral geplaatst binnen de functies van de Nier en de onderste lichaamsregio.
De Nier en Blaas zijn belangrijk voor de verwerking, opslag en uitscheiding van vloeistoffen. De Lever beïnvloedt volgens TCM de vrije beweging van Qi door de onderbuik. Ook de Milt speelt een rol, omdat deze betrokken is bij de verwerking en verplaatsing van vocht en bij het ondersteunen van Qi.
Bij BPH wordt binnen TCM vaak onderscheid gemaakt tussen volte- en leegtepatronen. Bij voltepatronen belemmeren bijvoorbeeld Qi-stagnatie, Bloedstase, Damp-Hitte of Flegma de normale beweging en urinelozing. Hierbij staan obstructieve klachten vaak meer op de voorgrond.
Bij leegtepatronen is er juist onvoldoende Qi, Yin of Yang om de normale urinefunctie goed te ondersteunen. Frequent urineren, nachtelijk plassen, nadruppelen en een zwakke urinestroom kunnen dan samengaan met algemene tekenen van zwakte.
In de praktijk komen combinaties veel voor. Een langdurige Nier-leegte kan bijvoorbeeld samengaan met Bloedstase, Damp of Flegma.
Wat is een TCM-orgaansysteem?
Een TCM-orgaansysteem beschrijft een groep samenhangende lichaamsfuncties en is breder dan alleen het anatomische orgaan met dezelfde naam. Lees meer bij TCM Basisinformatie.
Wat is een TCM-patroon?
Een TCM-patroon is een herkenbare combinatie van klachten en lichamelijke kenmerken die aangeeft welke disbalans waarschijnlijk aan de klachten bijdraagt. Lees meer bij TCM Basisinformatie.
Hieronder worden alleen de meest voorkomende patronen besproken. Andere patronen zijn mogelijk en meerdere patronen kunnen tegelijkertijd voorkomen. Daardoor kunt u zich in verschillende beschrijvingen herkennen. Ook hoeft iemand met een bepaald patroon niet alle genoemde symptomen te hebben. Het patroon wordt vastgesteld op basis van het totale klachtenbeeld.
Meest voorkomende TCM-patronen
Lever-Qi-stagnatie
Korte uitleg
De Lever zorgt binnen TCM voor een vrije beweging van Qi. Wanneer deze beweging stagneert, kan ook de circulatie van Qi en vloeistoffen in de onderbuik worden belemmerd. Bij prostaatklachten valt vooral op dat de urinelozing kan wisselen en duidelijk wordt beïnvloed door stress en spanning.
Veel voorkomende symptomen
- moeite om te beginnen met plassen;
- onderbroken of zwakke urinestraal;
- gevoel dat de blaas niet volledig leeg is;
- klachten die verergeren door stress;
- druk of zeurend ongemak boven het schaambeen, rond het perineum of scrotum;
- beklemmend gevoel op de borst of veel zuchten;
- spanning rond de ribben;
- prikkelbaarheid of frustratie;
- vermoeidheid die kan verbeteren door bewegen;
- opgeblazen buik en wisselende stoelgang.
Bloedstase
Korte uitleg
Bij langdurige stagnatie kan volgens TCM ook de doorstroming van Bloed verminderen. Bloedstase wordt bij BPH vooral geassocieerd met een langduriger en meer obstructief klachtenbeeld. Het kan naast andere patronen aanwezig zijn.
Veel voorkomende symptomen
- duidelijke moeite met plassen;
- dunne of onderbroken urinestraal;
- druppelsgewijs urineren;
- gevoel van obstructie;
- frequent nachtelijk plassen;
- plaatselijk ongemak of pijn in onderbuik of perineum;
- soms pijn bij ejaculatie;
- klachten die al langere tijd bestaan;
- donkere of paarsachtige tong kan aanwezig zijn.
Dit patroon kan ook samengaan met structurele veranderingen. Bij duidelijke obstructieve klachten blijft regulier onderzoek daarom belangrijk.
Damp-Hitte
Korte uitleg
Bij Damp-Hitte hopen volgens TCM vocht en Hitte zich op in de onderste lichaamsregio. Hierdoor kunnen zowel de prostaatregio als de urinewegen geïrriteerd raken.
De verhouding tussen Damp en Hitte kan verschillen. Wanneer Hitte overheerst, zijn branderigheid en irritatie duidelijker. Bij langdurige klachten kan juist Damp meer op de voorgrond komen.
Veel voorkomende symptomen
- moeilijk urineren;
- kleine hoeveelheden geconcentreerde urine;
- urine die druppelsgewijs komt;
- warm of branderig gevoel bij het plassen;
- druk of vol gevoel in de onderbuik en het perineum;
- soms troebele urine;
- bittere smaak;
- weinig eetlust of misselijkheid;
- dorst zonder veel behoefte om te drinken;
- soms constipatie of wisselende ontlasting.
Flegma
Korte uitleg
Flegma is binnen TCM een verdikte vorm van vochtophoping. Bij dit patroon ontstaat geleidelijk een meer hardnekkige ophoping in de onderste lichaamsregio. Het beeld is meestal chronisch en duidelijke tekenen van Hitte hoeven niet aanwezig te zijn.
Flegma komt vaak niet alleen voor, maar kan samengaan met Lever-Qi-stagnatie, Milt-Qi-leegte, Bloedstase of Nier-leegte.
Veel voorkomende symptomen
- moeite om te beginnen met plassen;
- zwakke of onderbroken urinestraal;
- gevoel dat de blaas niet volledig leeg raakt;
- langdurige obstructieve plasproblemen;
- druk of zwaar gevoel in de onderbuik;
- weinig of geen pijn bij het plassen;
- zwaar gevoel in het lichaam;
- mogelijk neiging tot overgewicht;
- soms andere goedaardige knobbels of verdikkingen in het lichaam;
- vaak een gezwollen tong met dik beslag.
Milt-Qi-leegte met zinkende Qi
Korte uitleg
De Milt is binnen TCM betrokken bij het verwerken van vocht en het ondersteunen van Qi. Wanneer deze functie verzwakt, kan vocht zich gemakkelijker ophopen en is er minder kracht achter de urinelozing.
De klachten kunnen daardoor duidelijk wisselen met het energieniveau: wanneer iemand uitgerust is, gaat het plassen gemakkelijker dan wanneer hij vermoeid is.
Veel voorkomende symptomen
- moeite om de urinestroom op gang te brengen;
- moeten persen om te plassen;
- zwakke of trage urinestraal;
- nadruppelen;
- frequent aandrang met telkens kleine hoeveelheden;
- klachten die erger worden bij vermoeidheid;
- zwaar of zakkend gevoel in de onderbuik;
- vermoeidheid en lusteloosheid;
- snel buiten adem;
- weinig eetlust;
- opgeblazen buik;
- losse ontlasting;
- soms vocht vasthouden.
Nier-Yang-leegte
Korte uitleg
Nier-Yang-leegte wordt in de gebruikte TCM-bron beschreven als een belangrijk patroon bij BPH. Nier-Yang staat onder andere voor de verwarmende en activerende kracht achter de verwerking van vocht en urinelozing.
Wanneer deze functie verzwakt, ontbreekt voldoende kracht om de urine goed uit te scheiden. Tegelijkertijd kan de controle over de Blaas verminderen.
Veel voorkomende symptomen
- moeite om te beginnen met plassen;
- zwakke, krachteloze of onderbroken urinestraal;
- nadruppelen;
- frequent urineren;
- vaak 's nachts moeten plassen;
- soms sterke aandrang of urineverlies;
- vermoeidheid en lusteloosheid;
- kouwelijkheid;
- koude handen en voeten;
- koude, zwakke of pijnlijke onderrug en knieën;
- verminderd libido of erectieproblemen.
Nier-Yin-leegte
Korte uitleg
Nier-Yin vertegenwoordigt binnen TCM de voedende en verkoelende aspecten van het Nier-systeem. Bij een tekort kan de verwerking van vloeistoffen verstoord raken en kan tegelijkertijd relatieve Hitte ontstaan.
Dit patroon wordt vooral beschreven bij oudere mannen en bij langdurige klachten waarbij eerdere Damp-Hitte een rol heeft gespeeld.
Veel voorkomende symptomen
- moeite om de urinestroom op gang te brengen;
- dunne, zwakke of druppelende urinestraal;
- frequent aandrang terwijl telkens weinig urine komt;
- kleine hoeveelheden geconcentreerde urine;
- droge mond en keel;
- warmte van handpalmen en voetzolen;
- opvliegend warmtegevoel of nachtzweten;
- zwakke of pijnlijke onderrug en knieën;
- duizeligheid of oorsuizen;
- droge ontlasting of obstipatie.
Wat kunt u zelf doen?
Regelmatig bewegen kan helpen om de algemene conditie en functie van de urinewegen te ondersteunen. Vooral wandelen is een laagdrempelige vorm van beweging.
Wanneer u merkt dat lang zitten de klachten verergert, kan het helpen regelmatig op te staan en te bewegen. De gebruikte TCM-bron adviseert daarnaast terughoudendheid met langdurig fietsen bij duidelijke prostaatklachten. Dit is echter geen algemene medische regel voor iedere man met BPH; het belangrijkste is of fietsen bij u daadwerkelijk druk of klachten veroorzaakt.
Alcohol en cafeïne kunnen bij sommige mannen aandrang en frequent urineren verergeren. Vooral 's avonds kan het zinvol zijn hiermee rekening te houden. Hetzelfde geldt voor grote hoeveelheden drinken vlak voor het slapen. Verminder de totale vochtinname echter niet onnodig.
Ook obstipatie kan plasproblemen verergeren. Een regelmatige stoelgang is daarom belangrijk.
Wanneer contact opnemen met de huisarts?
Plasklachten die bij BPH passen kunnen ook andere oorzaken hebben. Laat nieuwe of toenemende klachten daarom beoordelen.
Neem contact op met de huisarts wanneer:
- u steeds meer moeite krijgt om te plassen;
- de urinestraal duidelijk zwakker wordt;
- u regelmatig het gevoel heeft dat de blaas niet leeg raakt;
- u bloed in de urine ziet;
- plassen pijnlijk of branderig wordt;
- u koorts of koude rillingen krijgt;
- u terugkerende urineweginfecties heeft;
- de klachten duidelijk veranderen of snel toenemen.
Wanneer u helemaal niet meer kunt plassen terwijl de blaas vol aanvoelt, is snelle medische beoordeling noodzakelijk. Dit kan passen bij acute urineretentie.
Prognose
BPH is doorgaans een langdurige aandoening en het behandelverloop hangt af van de ernst van de prostaatvergroting, de mate van obstructie, de duur van de klachten en het onderliggende TCM-patroon.
Binnen de gebruikte TCM-bron worden vooral leegtepatronen als geleidelijk behandelbare beelden beschreven, maar wordt ook benadrukt dat doorgaans meerdere maanden behandeling nodig zijn. Bij Nier-Yin-leegte wordt een trager verloop beschreven dan bij sommige andere patronen.
Voor een cliënt is het belangrijker om de behandeling te beoordelen aan de hand van concrete veranderingen, zoals een krachtigere urinestraal, minder nadruppelen, gemakkelijker kunnen beginnen met plassen en minder vaak 's nachts wakker worden.
In de beginfase is één acupunctuurbehandeling per week een gebruikelijke richtlijn. Afhankelijk van de ernst kan tijdelijk vaker worden behandeld. Wanneer de klachten verbeteren en stabiel blijven, kan de frequentie worden afgebouwd. Chinese kruiden kunnen waar passend dagelijks tussen de behandelingen door worden gebruikt.
Bij duidelijke mechanische obstructie of complicaties wordt de prognose in belangrijke mate bepaald door de prostaat en de reguliere behandeling daarvan.
Contact
Heeft u last van een zwakke urinestraal, moeite met plassen, nadruppelen of moet u 's nachts regelmatig naar het toilet en wilt u weten of acupunctuur en/of Chinese kruidengeneeskunde aanvullend bij uw prostaatklachten kan passen? Tijdens een eerste consult bespreken we uw plaspatroon en andere relevante klachten en symptomen. Op basis van het totale klachtenbeeld wordt bekeken welk TCM-patroon waarschijnlijk op de voorgrond staat en welke behandeling daarbij past.
Bij nieuwe of toenemende prostaat- en plasproblemen is het belangrijk om de oorzaak ook regulier te laten beoordelen.