Urine-incontinentie en frequent urineren
Vaak moeten plassen en urine-incontinentie zijn verschillende klachten, maar kunnen ook samen voorkomen. Bij frequent urineren moet u duidelijk vaker naar het toilet dan voor u gebruikelijk was, overdag en/of 's nachts. Bij urine-incontinentie verliest u ongewild urine. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren bij hoesten, niezen of sporten, maar ook bij plotselinge sterke aandrang.
Er bestaan verschillende vormen van incontinentie en er zijn veel mogelijke oorzaken. Zwakte van de bekkenbodem, zwangerschap en bevalling, veranderingen rond de menopauze, een vergrote prostaat, urineweginfecties en neurologische aandoeningen kunnen allemaal een rol spelen.
Binnen de Chinese geneeskunde wordt daarom niet alleen gekeken naar hoe vaak u plast of wanneer urineverlies optreedt. Ook de hoeveelheid en kleur van de urine en bijkomende klachten zoals koude, warmte, vermoeidheid, stress en spijsverteringsklachten helpen bepalen welk TCM-patroon op de voorgrond staat.
Mogelijke westerse aandoeningen
Frequent urineren en urineverlies kunnen verschillende oorzaken hebben. Ook de vorm van incontinentie kan verschillen:
- Stressincontinentie: urineverlies bij verhoogde druk in de buik, bijvoorbeeld tijdens hoesten, niezen, lachen, springen of sporten.
- Aandrangincontinentie (urge-incontinentie): plotselinge sterke aandrang waarbij urine verloren gaat voordat het toilet wordt bereikt.
- Overloopincontinentie: de blaas raakt onvoldoende leeg en blijft te vol, waardoor urine kan weglekken.
- Functionele incontinentie: de blaasfunctie zelf hoeft niet verstoord te zijn, maar iemand kan bijvoorbeeld door mobiliteitsproblemen niet op tijd bij het toilet komen.
- Enuresis: ongewild urineverlies tijdens de slaap, vooral bekend als bedplassen bij kinderen.
Andere mogelijke oorzaken van frequent urineren of incontinentie zijn onder andere:
- zwangerschap en bevalling;
- verzwakking van bekkenbodemspieren;
- urineweginfecties;
- een overactieve blaas;
- veranderingen van urinewegen en bekkenbodem rond en na de menopauze;
- prostatitis of een vergrote prostaat;
- blaas- of nierstenen;
- chronische irritatie of aandoeningen van de blaas;
- obstipatie;
- neurologische aandoeningen die de blaasfunctie beïnvloeden;
- bepaalde medicijnen.
Ook alcohol en cafeïne kunnen de aandrang en urineproductie tijdelijk vergroten.
Mogelijke oorzaken
Bij stressincontinentie speelt vaak onvoldoende ondersteuning van de urinebuis en blaas door de bekkenbodem een rol. Dit kan bijvoorbeeld ontstaan na zwangerschap en bevalling of door veranderingen van spieren en bindweefsel bij het ouder worden.
Bij aandrangincontinentie trekt de blaas zich onverwacht samen, waardoor plotseling sterke aandrang ontstaat. Soms is daarvoor geen duidelijke oorzaak aan te wijzen. Een urineweginfectie of andere irritatie van de blaas kan eveneens tijdelijk veel aandrang en frequent urineren veroorzaken.
Bij mannen kunnen prostaatklachten invloed hebben op het legen van de blaas. Wanneer urine achterblijft, kan dit soms leiden tot vaker plassen of overloopincontinentie.
De hoeveelheid die iemand drinkt, cafeïne en alcohol, medicijnen, obstipatie en bepaalde neurologische aandoeningen kunnen eveneens invloed hebben op de blaasfunctie.
Wat kan acupunctuur doen bij urine-incontinentie en frequent urineren?
De behandeling wordt afgestemd op het type urinewegklachten én het onderliggende TCM-patroon. Er wordt bijvoorbeeld gekeken naar wanneer urineverlies optreedt, hoeveel urine u plast, of u 's nachts vaak wakker wordt om te plassen en of er sprake is van plotselinge aandrang.
Ook bijkomende klachten zijn belangrijk. Iemand met frequent helder urineren, koude en vermoeidheid krijgt binnen TCM bijvoorbeeld een andere behandeling dan iemand met kleine hoeveelheden donkere urine, warmte en irritatie van de blaas.
Afhankelijk van het klachtenbeeld kan acupunctuur gericht zijn op:
- de functie en controle van de Blaas ondersteunen;\
- Nier-Qi en Nier-Yang versterken wanneer onvoldoende controle op de voorgrond staat;\
- Nier-Yin ondersteunen bij droogte en relatieve Hitte;\
- Milt- en Long-Qi versterken wanneer algemene Qi-leegte en onvoldoende spierspanning een rol spelen;\
- Damp en Hitte verminderen bij tekenen van irritatie van de urinewegen;\
- de doorstroming van Lever-Qi reguleren wanneer spanning en stress de klachten beïnvloeden;\
- Hart en Nier ondersteunen wanneer urinewegklachten sterk samenhangen met angst, onrust of slaap.
Acupunctuur kan waar passend worden gecombineerd met bekkenbodemtherapie en blaastraining.
Wat kan Chinese kruidengeneeskunde doen bij urine-incontinentie en frequent urineren?
Ook Chinese kruiden worden gekozen op basis van het onderliggende patroon. Bij een leegtepatroon kan de behandeling bijvoorbeeld gericht zijn op het versterken van de functies die binnen TCM verantwoordelijk zijn voor het vasthouden en reguleren van urine. Bij Damp-Hitte ligt de nadruk juist op het verminderen van Damp en Hitte en het kalmeren van irritatie van de Blaas.
Afhankelijk van het patroon kan Chinese kruidengeneeskunde gericht zijn op:
- Nier-Qi versterken en de controle over urine ondersteunen;\
- Nier-Yang verwarmen en versterken;\
- Nier-Yin voeden en relatieve Hitte verminderen;\
- Milt- en Long-Qi ondersteunen;\
- Damp en Hitte uit de Blaas verminderen;\
- Lever-Qi reguleren en spanning verminderen;\
- de balans tussen Hart en Nier ondersteunen.
Kruiden kunnen dagelijks tussen acupunctuurbehandelingen door worden gebruikt. Bij een vastgestelde aandoening of medicijngebruik wordt rekening gehouden met de reguliere behandeling en mogelijke interacties.
Hoe kijkt de Chinese geneeskunde naar urine-incontinentie en frequent urineren?
Binnen de Chinese geneeskunde speelt vooral de Nier een belangrijke rol bij het reguleren en vasthouden van urine. De Blaas zorgt voor de opslag en uitscheiding ervan. Wanneer Nier-Qi of Nier-Yang verzwakt is, kan volgens TCM de controle over de Blaas verminderen. Hierdoor kunnen frequent urineren, nachtelijk plassen of urineverlies ontstaan.
Ook de Milt en Long kunnen een rol spelen. Binnen TCM zijn deze systemen betrokken bij de verwerking en verdeling van vocht en ondersteunt Milt-Qi bovendien het op zijn plaats houden van weefsels en een goede spierspanning.
Bij andere mensen is juist sprake van irritatie van de Blaas door Damp-Hitte. De aandrang gaat dan eerder samen met kleine hoeveelheden sterk ruikende of geconcentreerde urine en eventueel een branderig gevoel.
Daarnaast kan de vrije beweging van Lever-Qi van invloed zijn. Wanneer klachten duidelijk toenemen door spanning, frustratie of stress, kan Lever-Qi-stagnatie onderdeel zijn van het patroon.
Bij een kleinere groep kan de relatie tussen Hart en Nier verstoord zijn. In de TCM-theorie zijn deze systemen onder andere verbonden met rust, emotionele stabiliteit en de controle over de lagere lichaamsfuncties. Urinewegklachten kunnen dan opvallend fluctueren met angst, onrust, emotionele spanning of een eerdere schrik of traumatische gebeurtenis.
Wat is een TCM-orgaansysteem?
Een TCM-orgaansysteem beschrijft een groep samenhangende lichaamsfuncties en is breder dan alleen het anatomische orgaan met dezelfde naam. Lees meer bij TCM Basisinformatie.
Wat is een TCM-patroon?
Een TCM-patroon is een herkenbare combinatie van klachten en lichamelijke kenmerken die aangeeft welke disbalans waarschijnlijk aan de klachten bijdraagt. Lees meer bij TCM Basisinformatie.
Hieronder worden alleen de meest voorkomende patronen besproken. Andere patronen zijn mogelijk en meerdere patronen kunnen tegelijkertijd voorkomen. Daardoor kunt u zich in verschillende beschrijvingen herkennen. Ook hoeft iemand met een bepaald patroon niet alle genoemde symptomen te hebben. Het patroon wordt vastgesteld op basis van het totale klachtenbeeld.
Meest voorkomende TCM-patronen
Nier-Qi- en Nier-Yang-leegte
Korte uitleg
Dit is binnen TCM een belangrijk patroon bij frequent urineren en urine-incontinentie. Nier-Qi helpt volgens de Chinese geneeskunde bij het reguleren en vasthouden van urine. Wanneer ook Nier-Yang verzwakt is, zijn daarnaast vaak duidelijke tekenen van koude en algemene zwakte aanwezig.
Bij jongere mensen kan vooral Nier-Qi-leegte op de voorgrond staan zonder uitgesproken koudeverschijnselen.
Veel voorkomende symptomen
- frequent urineren;
- urineverlies;
- relatief veel heldere urine;
- sterke aandrang en moeite de urine op te houden;
- 's nachts regelmatig moeten plassen;
- bedplassen bij kinderen;
- klachten die erger kunnen worden door kou, vermoeidheid of lichamelijke inspanning;
- vermoeidheid en algemene zwakte;
- zwakke of pijnlijke onderrug en knieën;
- bij Nier-Yang-leegte: kouwelijkheid en koude handen en voeten;
- soms vocht vasthouden rond de enkels.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan onder andere worden aangetroffen bij stress- en aandrangincontinentie, nachtelijk urineren, bedplassen en sommige urinewegklachten bij een vergrote prostaat.
Nier-Yin-leegte
Korte uitleg
Nier-Yin vertegenwoordigt binnen TCM de voedende en verkoelende aspecten van het Nier-systeem. Bij een tekort kan relatieve Hitte ontstaan. Deze kan de Blaas prikkelen, terwijl tegelijkertijd de controle over urine verminderd kan zijn.
Dit patroon wordt onder andere beschreven bij urinewegklachten rond en na de menopauze.
Veel voorkomende symptomen
- frequent urineren of urineverlies;
- kleine hoeveelheden geconcentreerde urine;
- sterke aandrang;
- eventueel een gevoel van warmte of irritatie;
- droge mond en keel;
- warmte van handpalmen en voetzolen;
- opvliegers of nachtzweten;
- rusteloosheid en slecht slapen;
- duizeligheid of oorsuizen;
- zwakte of pijn van onderrug en knieën;
- droge ontlasting of obstipatie.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan onder andere voorkomen bij aandrangincontinentie, stressincontinentie en chronische urineweg- of blaasklachten, waaronder klachten rond en na de menopauze.
Hart-Nier-as verstoring
Korte uitleg
Binnen TCM wordt gesproken over communicatie tussen Hart en Nier. Wanneer deze relatie verstoord raakt, kunnen urinewegklachten opvallend samengaan met mentale onrust, angst en slaapproblemen.
De klachten kunnen wisselen met de emotionele toestand. In sommige gevallen ontstaat of verergert het patroon na een sterke schrik of emotioneel belastende gebeurtenis.
Veel voorkomende symptomen
- frequent urineren;
- plotseling sterke aandrang;
- soms urineverlies of bedplassen;
- gevoel dat de blaas niet helemaal leeg is;
- slechts kleine hoeveelheden urine per keer;
- klachten die verergeren bij angst, spanning of emotionele overprikkeling;
- nervositeit of angst;
- hartkloppingen;
- slecht slapen en veel dromen;
- vermoeidheid;
- soms droge mond of terugkerende mondzweertjes.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan onder andere worden herkend bij functionele of stressgevoelige aandrangklachten, bedplassen en sommige chronische blaasproblemen waarbij angst of emotionele spanning duidelijk invloed heeft op de klachten.
Milt- en Long-Qi-leegte
Korte uitleg
De Milt en Long spelen binnen TCM een rol bij de verwerking en verdeling van vocht. Milt-Qi ondersteunt daarnaast het vasthouden en de spierspanning. Wanneer deze functies verzwakt zijn, kan de controle over urine verminderen.
Dit patroon is vooral herkenbaar wanneer urineverlies samengaat met algemene vermoeidheid, een zwakke spijsvertering en soms klachten van de luchtwegen.
Veel voorkomende symptomen
- frequent urineren of urineverlies;
- relatief veel heldere urine;
- urineverlies dat erger wordt bij inspanning of vermoeidheid;
- urineverlies bij hoesten of niezen;
- zwaar of zakkend gevoel in de onderbuik;
- vermoeidheid;
- bleekheid;
- snel buiten adem zijn;
- zwakke stem;
- chronische hoest kan aanwezig zijn;
- weinig eetlust en een opgeblazen buik;
- losse ontlasting;
- soms lichte vochtophoping.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan onder andere voorkomen bij stressincontinentie, verzwakking van de bekkenbodem en urineverlies bij een verzakking. Ook chronisch hoesten kan urineverlies bij een verzwakte bekkenbodem uitlokken.
Damp-Hitte in de Blaas
Korte uitleg
Bij dit patroon raakt de Blaas volgens TCM geïrriteerd door een combinatie van Damp en Hitte. Hierdoor kan sterke en frequente aandrang ontstaan, terwijl per keer maar weinig urine wordt geproduceerd.
Wanneer duidelijke pijn en een sterk branderig gevoel het belangrijkste symptoom zijn, past het klachtenbeeld meer bij pijnlijk urineren.
Veel voorkomende symptomen
- frequent urineren en sterke aandrang;
- kleine hoeveelheden urine;
- donkere, geconcentreerde of sterk ruikende urine;
- soms troebele urine;
- eventueel urineverlies door plotselinge aandrang;
- branderig of geïrriteerd gevoel rond de urinebuis;
- druk of ongemak in de onderbuik;
- dorst, vaak zonder veel behoefte om te drinken;
- soms constipatie of wisselende ontlasting.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan onder andere worden aangetroffen bij urineweginfecties, cystitis, urethritis en prostatitis.
Lever-Qi-stagnatie met Hitte
Korte uitleg
Wanneer Lever-Qi volgens TCM niet vrij beweegt, kunnen spanning en druk in de onderbuik ontstaan en kan de functie van de Blaas worden beïnvloed. Bij langdurige stagnatie kan daarnaast Hitte ontstaan, waardoor de Blaas gemakkelijker geïrriteerd raakt.
Kenmerkend is vooral de duidelijke relatie tussen de urinewegklachten en stress of emotionele spanning.
Veel voorkomende symptomen
- frequent urineren of plotseling sterke aandrang;
- soms urineverlies;
- kleine hoeveelheden urine;
- gevoel dat de blaas niet volledig leeg is;
- klachten die duidelijk erger worden door stress, frustratie of emotionele spanning;
- gespannen of opgeblazen gevoel in de onderbuik;
- prikkelbaarheid;
- veel zuchten of een beklemmend gevoel;
- wisselende stoelgang;
- bij vrouwen eventueel meer klachten rond de menstruatie.
Voorbeelden van westerse aandoeningen
Dit patroon kan onder andere worden herkend bij stressgevoelige aandrangklachten, functionele blaasproblemen en sommige vormen van een overactieve blaas.
Wat kunt u zelf doen?
Afhankelijk van de oorzaak kunnen eenvoudige maatregelen helpen om meer controle over de blaas te krijgen.
Blaastraining kan vooral bij sterke of frequente aandrang nuttig zijn. Hierbij wordt geleidelijk geprobeerd iets meer tijd tussen toiletbezoeken te laten ontstaan. Een plasdagboek kan helpen om bij te houden hoe vaak u plast, hoeveel u drinkt en wanneer urineverlies optreedt.
Bekkenbodemtraining kan belangrijk zijn bij stressincontinentie en een verzwakte bekkenbodem, bijvoorbeeld na een zwangerschap of bevalling. Een bekkenfysiotherapeut kan beoordelen of de bekkenbodem daadwerkelijk te zwak is. Niet iedere vorm van incontinentie ontstaat namelijk door een zwakke bekkenbodem; soms zijn de spieren juist te gespannen.
Het kan daarnaast helpen om te kijken of cafeïne en alcohol de aandrang verergeren. Minder drinken is niet automatisch verstandig: voldoende vocht blijft belangrijk.
Ook obstipatie kan druk op de blaas en bekkenbodem vergroten. Een regelmatige stoelgang kan daarom onderdeel zijn van de behandeling.
Wanneer contact opnemen met de huisarts?
Frequent urineren of urineverlies is vaak niet gevaarlijk, maar nieuwe of onverklaarde klachten kunnen wel onderzoek nodig maken.
Neem contact op met de huisarts wanneer:
- incontinentie of frequent urineren plotseling ontstaat zonder duidelijke verklaring;
- u pijn of een branderig gevoel bij het plassen heeft;
- er bloed in de urine zit;
- u koorts of koude rillingen heeft;
- u pijn in de zij, rug of onderbuik heeft;
- u moeite heeft om de blaas leeg te plassen;
- u steeds het gevoel houdt dat urine achterblijft;
- de klachten samengaan met nieuwe neurologische verschijnselen;
- u opvallend veel plast en ook voortdurend veel dorst heeft;
- de klachten langdurig aanhouden of duidelijk toenemen.
Bij kinderen is bedplassen tot een bepaalde leeftijd normaal. Wanneer een kind na een langere droge periode opnieuw regelmatig in bed gaat plassen of wanneer er andere urinewegklachten bijkomen, kan het verstandig zijn dit met de huisarts te bespreken.
Prognose
Het behandelverloop hangt af van het type incontinentie, de duur en ernst van de klachten, het onderliggende TCM-patroon en de medische oorzaak. Klachten door tijdelijke irritatie van de Blaas hebben een ander verloop dan langdurige stressincontinentie, neurologische blaasproblemen of klachten door een structurele aandoening.
Bij chronische leegtepatronen van Milt of Nier is doorgaans een geleidelijker behandelverloop te verwachten. Blaastraining en, wanneer passend, bekkenbodemtherapie kunnen een belangrijk onderdeel van het behandeltraject zijn.
In de beginfase is één acupunctuurbehandeling per week een gebruikelijke richtlijn. Afhankelijk van de ernst van de klachten kan tijdelijk vaker worden behandeld. Wanneer de klachten verminderen en stabieler worden, kan de frequentie worden afgebouwd. Chinese kruiden kunnen waar passend dagelijks tussen de behandelingen door worden gebruikt.
Contact
Heeft u regelmatig last van sterke aandrang, moet u veel vaker plassen dan voorheen of verliest u ongewild urine en wilt u weten of acupunctuur en/of Chinese kruidengeneeskunde bij uw klachten kan passen? Tijdens een eerste consult bespreken we uw plaspatroon, het type urineverlies en andere relevante klachten en symptomen. Op basis van het totale klachtenbeeld wordt bekeken welk TCM-p