Mannelijke vruchtbaarheidsproblemen
Wat zijn mannelijke vruchtbaarheidsproblemen?
Wanneer een zwangerschap uitblijft, kan de oorzaak bij de man, de vrouw of bij beiden liggen. Bij mannelijke vruchtbaarheidsproblemen kan er bijvoorbeeld sprake zijn van een verminderd aantal zaadcellen, een verminderde beweeglijkheid van de zaadcellen of een verhoogd percentage zaadcellen met een afwijkende vorm. Ook problemen met het zaadvocht, de zaadleiders of de testikels kunnen een rol spelen.
Soms wordt bij onderzoek een duidelijke oorzaak gevonden, zoals een varicocèle (spatader rond de zaadbal), hormonale afwijking, infectie of obstructie. In andere gevallen zijn de spermawaarden verminderd zonder dat hiervoor een duidelijke oorzaak wordt gevonden.
Binnen de Chinese geneeskunde wordt niet alleen gekeken naar de uitslag van het spermaonderzoek. Ook onder andere energie, spijsvertering, stress, slaap, libido, warmte- en koudegevoel en eventuele urogenitale klachten worden meegenomen om te bepalen welk onderliggend TCM-patroon aanwezig is.
Veel voorkomende kenmerken
Mannelijke vruchtbaarheidsproblemen kunnen zich bij spermaonderzoek op verschillende manieren uiten, waaronder:
- een verminderd aantal zaadcellen (oligozoöspermie);
- verminderde beweeglijkheid van zaadcellen (asthenozoöspermie);
- een verhoogd percentage zaadcellen met een afwijkende vorm (teratozoöspermie);
- een verminderd spermavolume (hypospermie);
- zeer dik of stroperig sperma dat onvoldoende vloeibaar wordt (vertraagde of onvolledige liquefactie van het sperma);
- een combinatie van een verminderd aantal, verminderde beweeglijkheid en afwijkende vorm van zaadcellen (oligoasthenoteratozoöspermie, OAT).
Niet iedere man heeft daarnaast merkbare lichamelijke klachten. Soms is een afwijkend spermaonderzoek de enige aanwijzing dat de vruchtbaarheid verminderd is.
Mogelijke oorzaken
De kwaliteit van sperma kan door verschillende factoren worden beïnvloed. Voorbeelden zijn een varicocèle, problemen met de testikels of zaadleiders, infecties of ontstekingen, bepaalde geneesmiddelen, drugs, alcohol en roken.
Ook langdurige blootstelling van de testikels aan warmte kan ongunstig zijn. Voorbeelden zijn regelmatig gebruik van sauna's en hete baden, langdurig fietsen, veel zitten met een laptop op schoot of strak en warm zittende kleding.
Daarnaast kunnen langdurige stress, onvoldoende slaap, overbelasting, voeding en leeftijd een rol spelen. Bij sommige mannen wordt ondanks uitgebreid onderzoek geen duidelijke oorzaak gevonden.
Wat kan acupunctuur doen?
Acupunctuur kan aanvullend worden ingezet bij mannelijke vruchtbaarheidsproblemen. De behandeling wordt afgestemd op de sperma-afwijkingen én op het totale klachtenbeeld.
Binnen de Chinese geneeskunde kunnen bijvoorbeeld langdurige stress en spanning een andere behandeling vragen dan vermoeidheid en herstelproblemen. Ook bij warmte- of ontstekingsachtige klachten, een varicocèle of duidelijke koudeverschijnselen worden andere behandelprincipes gebruikt.
Afhankelijk van het TCM-patroon kan de behandeling gericht zijn op:
- de doorstroming van Qi en Bloed in het bekkengebied ondersteunen;\
- stagnatie verminderen;\
- Damp en Hitte verminderen wanneer deze aanwezig zijn;\
- de Milt ondersteunen bij Damp en Flegma;\
- Qi en Bloed versterken bij een tekort;\
- Nier-Yang of Nier-Yin ondersteunen;\
- binnen TCM de Nier-Essentie ondersteunen, die wordt gekoppeld aan voortplanting.
Acupunctuur vervangt geen onderzoek naar mogelijke medische oorzaken van verminderde vruchtbaarheid.
Wat kan Chinese kruidengeneeskunde doen?
Chinese kruiden worden, net als acupunctuur, gekozen op basis van het onderliggende patroon. Daardoor kunnen twee mannen met vergelijkbare afwijkingen bij een spermaonderzoek toch een verschillende kruidenbehandeling krijgen.
Bij de ene man kan de behandeling bijvoorbeeld vooral gericht zijn op het verminderen van Damp-Hitte, terwijl bij een ander het versterken van Nier-Yang of Nier-Yin centraal staat. Bij een varicocèle of andere aanwijzingen voor een verminderde lokale circulatie kan het verbeteren van de doorstroming van Bloed belangrijker zijn.
Afhankelijk van het klachtenbeeld kan kruidengeneeskunde gericht zijn op:
- Lever-Qi reguleren bij stress en spanning;\
- Damp-Hitte verminderen;\
- Flegma-Damp transformeren;\
- de circulatie van Bloed ondersteunen;\
- Qi en Bloed aanvullen;\
- Nier-Yang of Nier-Yin versterken;\
- Nier-Essentie ondersteunen.
Omdat spermaproductie tijd nodig heeft, wordt een kruidenbehandeling gericht op spermakwaliteit doorgaans gedurende een langere periode toegepast.
Hoe kijkt de Chinese geneeskunde naar mannelijke vruchtbaarheidsproblemen?
De westerse geneeskunde beoordeelt mannelijke vruchtbaarheid onder andere aan de hand van het aantal zaadcellen, hun beweeglijkheid en vorm en de eigenschappen van het zaadvocht. Binnen de Chinese geneeskunde wordt daarnaast gekeken naar de onderliggende disbalans die mogelijk bij het klachtenbeeld past.
Bij mannelijke vruchtbaarheid zijn vooral de TCM-orgaansystemen Nier, Lever en Milt belangrijk.
De Nier heeft binnen TCM een veel bredere betekenis dan alleen de anatomische nieren. Het systeem wordt onder andere gekoppeld aan voortplanting, ontwikkeling en de zogenoemde Essentie (Jing). Nier-Yang wordt daarbij geassocieerd met warmte en functionele activiteit, terwijl Nier-Yin wordt gekoppeld aan de voedende en bevochtigende basis van het lichaam.
De Lever speelt een belangrijke rol bij een vrije doorstroming van Qi en Bloed. Langdurige spanning en stress kunnen volgens TCM deze doorstroming verstoren.
De Milt is binnen TCM betrokken bij het verwerken en verdelen van voeding en lichaamsvloeistoffen. Wanneer deze functie verzwakt is, kan volgens de Chinese geneeskunde Damp ontstaan. Wanneer Damp langdurig aanwezig is en verder verdikt, wordt gesproken van Flegma.
Een TCM-orgaansysteem beschrijft een groep samenhangende lichaamsfuncties en is breder dan alleen het anatomische orgaan met dezelfde naam. Lees meer bij TCM Basisinformatie.
Een TCM-patroon is een herkenbare combinatie van klachten en lichamelijke kenmerken die aangeeft welke disbalans waarschijnlijk aan de klachten bijdraagt. Lees meer bij TCM Basisinformatie.
Meest voorkomende TCM-patronen
Lever-Qi-stagnatie
Korte uitleg
Bij Lever-Qi-stagnatie verloopt de doorstroming van Qi volgens TCM minder vrij. Dit patroon wordt vooral gezien wanneer langdurige stress, spanning of frustratie een duidelijke rol speelt. De vruchtbaarheidsproblemen kunnen wisselen met perioden van meer of minder stress.
Veel voorkomende symptomen
- verminderd aantal zaadcellen zonder duidelijke medische verklaring;
- wisselend verminderd libido;
- erectieproblemen die erger zijn tijdens stress;
- prikkelbaarheid, frustratie of somberheid;
- spanning op de borst of rond de ribben;
- hoofdpijn of spanning in nek en bovenrug;
- vermoeidheid die kan verbeteren door bewegen.
Voorbeelden van westerse aandoeningen: stressgerelateerde vruchtbaarheidsproblemen, onverklaarde oligospermie en soms erectiele disfunctie.
Damp-Hitte in de Onderste Warmer
Korte uitleg
Bij Damp-Hitte is er volgens TCM een combinatie van ophoping van vocht en warmte in het onderste deel van het lichaam. Dit patroon kan onder andere voorkomen bij langdurige ontstekingsachtige klachten van het urogenitale gebied.
Veel voorkomende symptomen
- verminderd aantal zaadcellen;
- verminderde beweeglijkheid of afwijkende vorm van zaadcellen;
- dik, kleverig of geelachtig sperma;
- sperma dat onvoldoende vloeibaar wordt;
- irritatie, jeuk of warmte rond lies of scrotum;
- geconcentreerde urine of licht branderig urineren;
- zwaartegevoel in het onderlichaam;
- soms overgewicht of spijsverteringsklachten.
Voorbeelden van westerse aandoeningen: chronische prostatitis, urogenitale ontstekingen, diabetes mellitus en afwijkende liquefactie van sperma.
Flegma-Damp
Korte uitleg
Flegma-Damp ontstaat binnen TCM wanneer de verwerking en verdeling van lichaamsvloeistoffen langdurig verstoord is. Dit patroon wordt vooral gezien bij mannen met een zwaar of traag lichaamsbeeld en kan samengaan met metabole problemen.
Veel voorkomende symptomen
- verminderde spermaconcentratie;
- verminderde beweeglijkheid van zaadcellen;
- overgewicht;
- zwaar of loom gevoel;
- vermoeidheid en slaperigheid;
- opgeblazen buik, boeren of reflux;
- duizeligheid;
- soms goedaardige zwellingen of cysten.
Voorbeelden van westerse aandoeningen: obesitas, metabool syndroom, diabetes mellitus, varicocèle en sommige goedaardige zwellingen rond de testikels.
Bloedstase
Korte uitleg
Bloedstase betekent binnen TCM dat de doorstroming van Bloed plaatselijk of algemener verminderd is. Bij mannelijke vruchtbaarheid is dit vooral relevant wanneer de bloedcirculatie rond de testikels is verstoord, bijvoorbeeld bij een varicocèle, na trauma of na een operatie.
Veel voorkomende symptomen
- verminderd aantal zaadcellen;
- verminderde beweeglijkheid of afwijkende vorm;
- varicocèle;
- pijn of ongemak rond testikels, lies of perineum;
- klachten na trauma of een operatie;
- zichtbare vaatjes of verkleuringen;
- soms weinig andere algemene klachten.
Voorbeelden van westerse aandoeningen: varicocèle, gevolgen van testiculair trauma of chirurgie en lokale circulatieproblemen.
Qi- en Bloedleegte
Korte uitleg
Bij dit patroon beschikt het lichaam volgens TCM over onvoldoende Qi en Bloed om de voortplantingsfunctie optimaal te ondersteunen. Het wordt vooral gezien bij mannen die langdurig vermoeid of verzwakt zijn, bijvoorbeeld na ziekte of een periode van zware belasting.
Veel voorkomende symptomen
- verminderd aantal zaadcellen;
- verminderde beweeglijkheid en overleving van zaadcellen;
- verminderd libido;
- vermoeidheid en weinig energie;
- bleek zien;
- duizeligheid;
- weinig eetlust;
- opgeblazen buik en losse ontlasting.
Voorbeelden van westerse aandoeningen: verminderde vruchtbaarheid na langdurige ziekte of lichamelijke uitputting en soms voedingsgerelateerde tekorten.
Nier-Yang-leegte
Korte uitleg
Nier-Yang wordt binnen TCM gekoppeld aan warmte, activiteit en voortplantingskracht. Bij een tekort kunnen zowel seksuele functie als spermaproductie en -beweeglijkheid verminderen.
Veel voorkomende symptomen
- laag aantal zaadcellen;
- slechte beweeglijkheid van zaadcellen;
- dun of waterig sperma;
- verminderd libido;
- erectie- of ejaculatieproblemen;
- koudegevoel en koude handen of voeten;
- zwakke of pijnlijke onderrug en knieën;
- vermoeidheid;
- frequent urineren of 's nachts moeten plassen.
Voorbeelden van westerse aandoeningen: oligospermie, asthenozoöspermie en vruchtbaarheidsproblemen die samengaan met seksuele functiestoornissen.
Nier-Yin-leegte
Korte uitleg
Nier-Yin vormt binnen TCM de voedende en bevochtigende basis van de voortplantingsfunctie. Bij een tekort kunnen lichaamsvloeistoffen verminderen en relatieve warmteverschijnselen ontstaan. Dit kan volgens TCM invloed hebben op de hoeveelheid en kwaliteit van het sperma.
Veel voorkomende symptomen
- laag aantal zaadcellen;
- afwijkende vorm van zaadcellen;
- verminderd spermavolume;
- dik of stroperig sperma;
- droge mond en keel;
- nachtzweten;
- warmtegevoel in handpalmen en voetzolen;
- onrustige slaap;
- zwakke of pijnlijke onderrug en knieën.
Voorbeelden van westerse aandoeningen: oligospermie, afwijkende morfologie, verhoogde viscositeit en onvoldoende liquefactie van sperma.
Nier-Essentie-leegte
Korte uitleg
De zogenoemde Nier-Essentie of Jing wordt binnen TCM gezien als een diepere basis voor groei, ontwikkeling en voortplanting. Dit patroon is minder algemeen en wordt vooral overwogen bij ernstige of langdurige vruchtbaarheidsproblemen en wanneer er aanwijzingen zijn voor een aangeboren of ontwikkelingscomponent.
Veel voorkomende symptomen
- zeer laag of afwezig aantal zaadcellen;
- sterk verminderde beweeglijkheid en afwijkende morfologie;
- laag libido;
- ontwikkelingsproblemen van de testikels of geslachtsorganen;
- zwakke onderrug en knieën;
- vroegtijdige verouderingsverschijnselen;
- soms problemen met gehoor, gebit of haar.
Voorbeelden van westerse aandoeningen: ernstige oligospermie of azoöspermie, hypogonadisme en aangeboren afwijkingen van het mannelijke voortplantingssysteem.
Prognose
Het behandelverloop hangt sterk af van de oorzaak en ernst van de vruchtbaarheidsproblemen, de spermawaarden, leeftijd, algemene gezondheid en eventuele aandoeningen zoals een varicocèle of hormonale afwijking.
Omdat de ontwikkeling van nieuwe zaadcellen tijd kost, is het bij een behandeling gericht op spermakwaliteit zinvol om in perioden van ongeveer drie maanden te denken. Bij duidelijke tekorten of complexere problemen kan een langer traject nodig zijn. Een herhaald spermaonderzoek kan vervolgens helpen om veranderingen in aantal, beweeglijkheid, morfologie en andere parameters objectief te beoordelen.
Acupunctuur wordt in de beginfase vaak eenmaal per week toegepast. Afhankelijk van het klachtenbeeld kan hiervan worden afgeweken. Chinese kruiden worden doorgaans dagelijks gebruikt en tijdens het behandeltraject aangepast aan veranderingen in het patroon.
Bij ernstige afwijkingen van het sperma of wanneer een zwangerschap langere tijd uitblijft, is regulier vruchtbaarheidsonderzoek belangrijk om behandelbare medische oorzaken niet te missen.
Contact
Heeft u vragen over mannelijke vruchtbaarheidsproblemen en wilt u weten of acupunctuur en/of Chinese kruidengeneeskunde in uw situatie passend kan zijn? Tijdens een eerste afspraak bespreken we uw klachten, eventuele uitslagen van spermaonderzoek en andere factoren die van invloed kunnen zijn. Op basis daarvan wordt bekeken welk TCM-patroon het beste bij uw situatie past en welke behandeling daarbij aansluit.